CBD olie voor slaap: werkt het nou echt of is het wishful thinking?

Waarom zoveel mensen naar CBD grijpen als ze niet kunnen slapen

Slapeloosheid is in Nederland en België bijna een soort stille volksziekte. Veel mensen slapen wel in, maar worden meerdere keren per nacht wakker, of worden veel te vroeg wakker en zijn dan klaarwakker. Anderen liggen juist uren te draaien voordat ze eindelijk inslapen.

Neem Iris, 34 jaar. Ze werkt in de zorg, onregelmatige diensten, jonge kinderen. Ze vertelt haar huisarts dat ze “eigenlijk altijd moe” is en dat ze na een avonddienst bijna niet kan uitrusten. Een vriendin tipt haar CBD olie. “Het is toch natuurlijk, dus kan geen kwaad”, denkt ze. Dat zinnetje hoor je opvallend vaak.

De aantrekkingskracht van CBD olie bij slaapproblemen is best wel logisch:

• Mensen willen liever geen zware slaapmedicatie met kans op verslaving.
• CBD wordt geassocieerd met “natuurlijk” en “plant” en voelt daardoor veiliger.
• Webshops en influencers doen royale claims over ontspanning en diepe slaap.
• Je kunt het zonder recept kopen, dus de drempel is laag.

Maar laagdrempelig betekent niet automatisch verstandig. Laten we eerst helder krijgen wat CBD nu wél en níet doet in je lichaam.

Wat CBD in je lichaam uitspookt (zonder je high te maken)

CBD staat voor cannabidiol, een stof uit de cannabisplant. Het is familie van THC, maar dan zonder de roes. Je wordt er dus niet high van.

In je lichaam heb je een zogenoemd endocannabinoïd systeem. Dat speelt een rol bij:

• slaap-waakritme
• pijnbeleving
• stress en stemming
• eetlust

CBD bindt niet zo sterk aan de klassieke cannabinoïdreceptoren, maar beïnvloedt wel allerlei signaalstoffen, zoals serotonine en GABA. En laat die nou net ook een rol spelen bij slaap en ontspanning.

Wat betekent dat concreet?

• CBD lijkt bij sommige mensen angst en spanning te verminderen.
• Minder spanning kan het inslapen vergemakkelijken.
• Indirect kan dat de slaapkwaliteit verbeteren.

En nu komt de nuance: dat klinkt prachtig, maar het betekent niet automatisch dat iedereen met een pipetje CBD opeens acht uur doorslaapt.

Wat zegt onderzoek over CBD en slaap?

Onderzoek naar CBD en slaap is er, maar vaak kleinschalig, kortdurend en met verschillende doseringen. Toch valt er al iets zinnigs over te zeggen.

Waar lijkt CBD mogelijk te helpen?

In studies bij mensen met angstklachten of chronische pijn zie je soms dat de slaap verbetert als bijeffect. Logisch: als je minder pijn hebt of minder piekert, slaap je vaak beter.

Er zijn ook onderzoeken waarin mensen met slapeloosheid CBD kregen. Daar zie je regelmatig dat:

• sommige mensen sneller in slaap vallen
• sommige mensen minder vaak wakker worden
• anderen vooral melden dat ze “rustiger” in bed liggen

Maar het beeld is wisselend. Een deel van de deelnemers merkt nauwelijks verschil. En de doseringen lopen enorm uiteen, van enkele tientallen tot honderden milligrammen per dag. Dat maakt vergelijken lastig.

Waar is het bewijs nog mager?

Bij primaire slapeloosheid (slaapproblemen zonder duidelijke andere aandoening) is het bewijs nog beperkt. Er zijn nog weinig grote, goed opgezette studies die lang genoeg duren om echt harde conclusies te trekken.

Daarnaast is er vaak een mix van CBD en THC onderzocht in medische cannabis bij bijvoorbeeld ernstige pijn of MS. De effecten daarvan kun je niet één op één doortrekken naar pure CBD olie uit de drogist.

Kort gezegd: er zijn interessante signalen, maar je kunt CBD olie nog niet op hetzelfde niveau zetten als bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie voor insomnie, waar veel meer onderzoek naar is gedaan.

CBD olie uit de winkel is niet hetzelfde als medische cannabis

Hier gaat het in gesprekken aan de keukentafel vaak mis. “CBD helpt bij slaap, dat is toch ook medische cannabis?” Nou ja, niet echt.

In Nederland:

• Medische cannabis (met THC en vaak ook CBD) wordt via de apotheek verstrekt, op recept, met gecontroleerde samenstelling.
• CBD olie uit de drogist of webshop valt onder voedingssupplementen. De kwaliteit en exacte samenstelling wisselen per merk.

In België ligt het nog iets strenger. Producten met THC zijn verboden buiten heel specifieke medische uitzonderingen. CBD producten bestaan wel, maar de regelgeving is complex en verandert regelmatig.

Belangrijke verschillen:

• Medische cannabis wordt begeleid door een arts, CBD supplementen meestal niet.
• De concentratie CBD in supplementen is niet altijd wat er op het etiket staat.
• Er kunnen restsporen THC in zitten, wat in sommige gevallen (bijvoorbeeld bij rijbewijs of werk) een probleem kan zijn.

Als je CBD overweegt voor slaap, is het dus verstandig om niet zomaar het eerste de beste goedkope flesje online te bestellen.

Voor wie kan CBD olie rond slapen zinvol zijn?

Laten we het concreet maken.

Mensen met stress- of angstgerelateerde slapeloosheid

Denk aan iemand als Omar, 42 jaar, manager met een drukke baan. Overdag gaat het prima, maar zodra hij in bed ligt, gaat het hoofd “aan”. Hij ligt te malen over targets, mails en to-do-lijsten.

Bij dit soort klachten kan CBD bij sommige mensen helpen om de mentale onrust iets te dempen. Niet als wondermiddel, maar als extra steuntje naast andere maatregelen:

• vaste bedtijden
• schermen uit voor het slapengaan
• ontspanningsoefeningen
• eventueel gesprekken met een psycholoog

Mensen met chronische pijn die daardoor slecht slapen

Bij chronische pijn zie je vaak dat slaap en pijn elkaar versterken. Slechte slaap maakt pijnbeleving erger, en meer pijn verstoort de slaap.

CBD wordt regelmatig ingezet bij pijnklachten. Als de pijn wat afneemt, kan de slaap als bijeffect verbeteren. Maar ook hier geldt: het is geen vervanging van een goed pijnbehandelplan.

Mensen die niet meteen naar zware slaapmedicatie willen grijpen

Sommige huisartsen merken dat patiënten liever eerst iets “lichters” proberen dan benzodiazepinen of zwaardere slaapmiddelen. In overleg kan CBD dan een optie zijn om kortdurend te testen, mits er geen duidelijke contra-indicaties zijn.

Wanneer moet je juist oppassen met CBD voor slaap?

Hier wordt het serieus, want “natuurlijk” betekent niet automatisch veilig.

Combinatie met andere medicatie

CBD wordt in de lever afgebroken door enzymen die ook veel andere medicijnen verwerken. Daardoor kan CBD de werking of bijwerkingen van andere middelen beïnvloeden. Denk aan:

• bloedverdunners (zoals acenocoumarol)
• bepaalde antidepressiva
• anti-epileptica
• sommige antipsychotica

Gebruik je medicatie en overweeg je CBD? Dan is de huisarts of apotheker de eerste die je moet spreken, niet een verkoper in een webshop.

Zwangerschap, borstvoeding en jongeren

Bij zwangerschap en borstvoeding wordt het gebruik van CBD in het algemeen afgeraden, simpelweg omdat er te weinig bekend is over veiligheid op de lange termijn. Voor kinderen en jongeren geldt iets soortgelijks: terughoudendheid, tenzij onder strikte medische begeleiding.

Ernstige slaapstoornissen

Heb je klachten die kunnen passen bij slaapapneu (snurken, ademstops, extreme slaperigheid overdag) of bijvoorbeeld rusteloze benen? Dan is CBD olie niet de oplossing, maar vooral een manier om de echte diagnose uit te stellen. In zulke situaties hoort er eerst een degelijk slaaponderzoek te komen.

Hoe wordt CBD olie gebruikt bij slaapproblemen?

Dit is géén gebruiksaanwijzing, maar een schets van wat je in de praktijk vaak ziet.

Meestal wordt CBD olie:

• sublinguaal gebruikt: druppels onder de tong, even laten zitten, dan doorslikken
• 30 tot 60 minuten voor het slapengaan ingenomen

De concentratie (bijvoorbeeld 5 of 10 procent) verschilt per product. Mensen starten vaak met een lage dosis en bouwen langzaam op, tot ze een effect merken of bijwerkingen krijgen.

Mogelijke bijwerkingen:

• slaperigheid overdag
• droge mond
• duizeligheid
• maag-darmklachten

Bij hogere doseringen zijn er in studies ook leverenzymveranderingen gezien. Daarom is “zomaar hoog doseren” geen goed idee, zeker niet als je al andere medicatie gebruikt.

De harde waarheid: CBD olie lost geen slechte slaapgewoonten op

Dit is het stuk dat weinig webshops graag vertellen. De meeste chronische slaapproblemen hangen samen met gedrag, patronen en omstandigheden:

• te laat en te lang op schermen
• onregelmatige bedtijden
• cafeïne of nicotine laat op de dag
• in bed werken, scrollen, series kijken
• stress en piekeren zonder goede uitlaatklep

Je kunt daar niet simpelweg een paar druppels CBD overheen gieten en verwachten dat het magisch weg is. Zelfs als CBD je iets rustiger maakt, blijft de basis van goede slaap bestaan uit:

• vaste slaap-waakritmes
• een donkere, koele, rustige slaapkamer
• beperkte cafeïne-inname
• beweging overdag
• omgaan met stress (bijvoorbeeld via therapie of coaching)

Daarom wordt in richtlijnen, zoals op Thuisarts.nl, bij slapeloosheid eerst gekeken naar slaapgedrag en cognitieve gedragstherapie, en pas veel later naar medicatie.

CBD olie, regulering en kwaliteit in Nederland en België

Een ander punt waar je als consument eigenlijk niet omheen kunt: kwaliteit.

In Nederland en België zijn CBD producten niet allemaal op dezelfde manier gecontroleerd. Er zijn keurmerken en serieuze producenten, maar ook aanbieders waarbij:

• de werkelijke CBD-concentratie afwijkt van het etiket
• er verontreinigingen of oplosmiddelresten gevonden worden
• er meer THC in zit dan is toegestaan

Wil je toch CBD proberen, let dan op zaken als:

• transparante informatie over herkomst en productie
• testrapporten van een onafhankelijk laboratorium
• geen wilde gezondheidsclaims (die zijn wettelijk niet toegestaan voor supplementen)

En nogmaals: overleg met je huisarts of apotheker als je medicatie gebruikt of gezondheidsproblemen hebt.

Hoe past CBD olie in een behandelplan voor slaapproblemen?

Als je het nuchter bekijkt, is CBD geen eerste keuze bij slaapproblemen. Een verstandige volgorde is meestal:

• eerst laten beoordelen of er een onderliggende aandoening speelt (slaapapneu, depressie, angststoornis, rusteloze benen, schildklierproblemen, etc.)
• dan werken aan slaapgedrag en leefstijl
• bij blijvende ernstige klachten: cognitieve gedragstherapie voor insomnie
• pas daarna kijken of tijdelijke medicatie of een middel als CBD een rol kan spelen

CBD kan dan, in overleg, een soort “aanvulling” zijn. Bijvoorbeeld tijdelijk rond een stressvolle periode, of als iemand al veel aan gedrag en leefstijl heeft gedaan maar toch net dat laatste beetje rust mist om in slaap te vallen.

Belangrijk is dat het altijd onderdeel blijft van een breder plan, niet het plan zelf.

Veelgestelde vragen over CBD olie en slaap

Maakt CBD slaperig of juist wakker?

Dat verschilt per persoon en per dosering. Sommige mensen voelen zich ontspannen en slaperig, anderen juist wat alerter. Ook het tijdstip van inname speelt mee. Daarom beginnen veel mensen met een lage dosis in de avond om te kijken hoe ze reageren.

Is CBD olie verslavend als slaapmiddel?

CBD lijkt niet verslavend te werken zoals benzodiazepinen dat kunnen. Maar je kunt er psychologisch natuurlijk wel op gaan vertrouwen: “zonder mijn druppels kan ik niet slapen”. Daarom is het verstandig om altijd ook aan de basis van je slaaphygiëne te werken.

Mag je autorijden als je CBD gebruikt?

In principe wel, zolang er geen THC in het product zit en je je niet suf of duizelig voelt. Maar sommige CBD oliën bevatten toch een beetje THC. Bij een speekseltest kan dat een probleem zijn. Gebruik je hoge doseringen of voel je je suf, dan is autorijden sowieso geen goed idee.

Hoe snel merk je effect van CBD op je slaap?

Sommige mensen merken binnen enkele dagen verschil, anderen pas na een paar weken, en weer anderen helemaal niet. Als je na een paar weken bij een redelijke dosis geen enkel effect merkt, is de kans klein dat het alsnog dé oplossing wordt.

Kun je CBD zomaar stoppen als je het voor slaap gebruikt?

Ja, in de meeste gevallen kun je CBD gewoon stoppen zonder af te bouwen. Gebruik je heel hoge doseringen of heb je een complexe medische situatie, overleg dan met je arts.

Wanneer is het tijd om naar de huisarts te gaan?

Als je langer dan een paar weken structureel slecht slaapt, is het slimmer om naar de huisarts te gaan dan om zelf eindeloos supplementen uit te proberen. Zeker als je:

• overdag bijna in slaap valt op werk of in de auto
• ‘s nachts ademstops hebt of extreem snurkt
• naast slaapproblemen ook somberheid, angst of gewichtsverlies hebt

De huisarts kan met je meekijken, andere oorzaken uitsluiten en je zo nodig doorverwijzen naar een slaapcentrum of psycholoog.

CBD olie kan in sommige situaties een interessante optie zijn, maar dan als onderdeel van een groter verhaal. Wie het ziet als magisch slaapmiddel, komt meestal bedrogen uit. Wie het ziet als een mogelijke extra schakel, naast goede slaapgewoonten en een serieuze blik op de oorzaak van de klachten, zit een stuk dichter bij de realiteit.

Meer lezen bij betrouwbare bronnen

• Over slapeloosheid en behandelmogelijkheden: Thuisarts - Slaapproblemen
• Algemene informatie over slaap en slaapproblemen: Slaapinstituut
• Achtergrond over slaap en hersenen: Hersenstichting - Slaap