CPAP-maskers kiezen: hoe voorkom je ellende in bed?

Waarom dat masker belangrijker is dan het apparaat

Veel mensen denken: “Als ik maar een goed CPAP-apparaat heb, komt de rest vanzelf.” Nou ja… was het maar zo simpel. In de praktijk bepaalt het masker of je de behandeling volhoudt. Een perfect afgestelde druk helpt je niets als je masker elke nacht lekt of pijn doet.

Slaapcentra zien keer op keer hetzelfde patroon: iemand start enthousiast, maar na een week staat het apparaat stof te happen in de kast. Niet omdat CPAP niet werkt, maar omdat het masker niet bevalt. En dat is zonde, want onbehandelde slaapapneu verhoogt de kans op hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en concentratieproblemen overdag.

Neem Karin, 52 jaar. Ze kreeg een full face-masker (mond-neusmasker) omdat ze soms met open mond sliep. Na drie nachten had ze drukplekken op haar neusbrug en werd ze wakker met een uitgedroogde mond. Ze dacht: “Dit is niks voor mij.” Pas toen ze met haar consulent verschillende maskertypen uitprobeerde, bleek een smaller neusmasker met goede bevochtiging veel beter te werken. Zelfde apparaat, ander masker, totaal andere ervaring.

Welke soorten CPAP-maskers zijn er eigenlijk?

Er zijn grofweg drie hoofdtypen CPAP-maskers. Elk met eigen voor- en nadelen, en elk past beter bij een bepaald soort slaper.

Neusmasker: de ‘klassieker’

Een neusmasker bedekt alleen de neus. Het rust vaak op de neusbrug en tegen de wangen.

Wanneer past dit meestal goed?

• Als je voornamelijk door je neus ademt
• Als je geen ernstige neusverstopping hebt
• Als je liever geen groot masker in je gezicht wilt

Veel mensen starten hiermee, omdat het relatief comfortabel is en minder claustrofobisch voelt dan een full face-masker. Nadeel: als je tijdens de slaap toch door je mond gaat ademen, kan de lucht via je mond ontsnappen. Dan krijg je lekkage, droge mond en een lagere effectieve therapiedruk.

Neuskussentjes: minimaal, maar niet voor iedereen

Neuskussentjes (nasal pillows) zijn kleine ‘dopjes’ die net in de neusgaten aansluiten. Het masker zelf is dus heel compact.

Dit werkt vaak goed als:

• Je een hekel hebt aan grote maskers in je gezicht
• Je geen last hebt van een gevoelige neusslijmvlies
• Je op je zij of buik slaapt en weinig ruimte wilt innemen

Maar er zit een keerzijde aan. Sommige mensen ervaren irritatie of een branderig gevoel bij de neusgaten, zeker in het begin. Bij hogere drukken kan het ook oncomfortabel worden. En als je neus vaak verstopt zit door allergie of verkoudheid, is dit type masker al snel onhandig.

Mond-neusmasker (full face): de alles-in-één

Een full face-masker bedekt zowel neus als mond. Het lijkt wat groter en kan in eerste instantie wat indrukwekkend zijn.

Dit is vaak de beste keuze als:

• Je structureel door je mond ademt tijdens de slaap
• Je een sterke neiging hebt om je mond te openen bij hogere drukken
• Je regelmatig verkouden of neusverstopt bent

Sommige mensen vinden dit masker ‘veel gedoe’ in hun gezicht, maar voor mondademers is het vaak juist de redding. Anders zit je de hele nacht lucht de kamer in te blazen in plaats van je luchtweg open te houden.

Hoe weet je welk type masker bij jou past?

Je hoeft dit niet in je eentje te bedenken. In Nederland en België krijg je meestal begeleiding van een slaapcentrum, longarts of een thuisbeademingsorganisatie. Maar je eigen input is wél belangrijk.

Stel jezelf, en je behandelaar, een paar eerlijke vragen:

• Adem ik overdag vooral door mijn neus of door mijn mond?
• Snurk ik met open mond (vraag het je partner of gebruik een opname-app)?
• Heb ik vaak een verstopte neus door allergie, scheef neustussenschot of chronische verkoudheid?
• Slaap ik vooral op mijn rug, zij of buik?
• Ben ik gevoelig voor een ‘opgesloten’ gevoel in mijn gezicht?

Neem Jeroen, 39 jaar. Hij zei stellig: “Ik adem altijd door mijn neus.” Zijn partner keek hem aan en zei: “In je slaap niet hoor.” Tijdens de polysomnografie bleek dat hij grote mondlekkages had. Hij startte met een neusmasker, maar stapte na een paar weken over op een mond-neusmasker. De AHI daalde, en zijn vermoeidheid overdag nam eindelijk af.

Maat, pasvorm en bandjes: de stille dealbrekers

Je kunt het perfecte type masker kiezen, maar als de maat niet klopt, ben je alsnog de klos. Maskers zijn er in verschillende maten (S, M, L, soms meer) en vaak ook in verschillende vormen.

Hoe hoort een masker te zitten?

Een goed passend masker:

• Sluit overal aan zonder dat de bandjes keihard hoeven te worden aangetrokken
• Laat geen lucht langs je ogen blazen
• Laat je nog normaal slikken en mondbewegingen maken
• Doet geen pijn op neusbrug, wangen of kin

Als je de bandjes extreem strak moet zetten om lekkage te voorkomen, dan is er meestal iets mis: verkeerde maat, verkeerde vorm of verkeerde positie. Strakker is zelden de oplossing, eerder een bron van drukplekken en hoofdpijn.

Hoofdband en slaaphouding

De constructie van de bandjes verschilt per masker. Sommige zijn compacter en beter geschikt voor zijslapers, andere zijn stabieler voor mensen die veel draaien.

Zijslapers klagen vaak dat het masker verschuift als ze op hun kussen liggen. Dan kan een masker met flexibele slang-aansluiting boven op het hoofd handig zijn, zodat de slang niet aan de voorkant trekt.

Buikslapers hebben het nog lastiger. In de praktijk kiezen zij vaak voor neuskussentjes of een heel compact neusmasker. En ja, soms vraagt CPAP-therapie ook om een kleine aanpassing in slaaphouding.

Veelvoorkomende problemen en wat je eraan kunt doen

Luchtlekkage langs ogen of wangen

Lucht die in je ogen blaast is niet alleen irritant, maar kan ook zorgen voor droge of geïrriteerde ogen.

Mogelijke oorzaken:

• Masker te groot of te klein
• Masker te hoog op de neus geplaatst
• Bandjes ongelijk aangespannen
• Kussen dat tegen het masker duwt

Wat helpt vaak?

• Samen met je consulent opnieuw passen, eventueel andere maat
• Masker opdoen in slaaphouding waarin je meestal ligt
• Kussen aanpassen (CPAP-vriendelijker kussen met uitsparingen kan helpen)

Droge mond of keel

Droge mond is een klassieker, zeker bij neusmaskers.

Mogelijke oorzaken:

• Mondademhaling, ondanks neusmasker
• Onvoldoende bevochtiging van de lucht
• Te hoge of juist te lage kamertemperatuur

Wat kun je bespreken?

• Inschakelen of verhogen van de luchtbevochtiger van je CPAP
• Overstap naar een mond-neusmasker als mondademhaling blijft
• Eventueel een zachte mondband, maar dat moet altijd afgestemd worden met je behandelaar

Drukplekken en huidirritatie

Rode plekken op neusbrug of wangen, soms zelfs wondjes, zijn een veelgehoorde klacht.

Mogelijke oorzaken:

• Masker te strak
• Verkeerde vorm voor jouw gezicht
• Huid reageert op materiaal of zweet onder het masker

Mogelijke oplossingen:

• Zachtere pasvorm (bijvoorbeeld een masker met siliconen of memory foam-rand)
• Dunne masker-liners (stoffen tussenlaagjes) – altijd even overleggen met je leverancier
• Regelmatig reinigen van masker én huid om vet en vuil te verwijderen

CPAP en comfort: kleine aanpassingen, groot verschil

Je hoeft niet stoer te doen en “er maar aan te wennen”. Comfort is geen luxe; het bepaalt of je de behandeling volhoudt.

Een paar dingen die vaak onderschat worden:

• Bevochtiging: Veel apparaten hebben een instelbare bevochtiger. Te weinig vocht geeft droge neus en keel, te veel kan juist condens in de slang geven.
• Slangmanagement: Als de slang ’s nachts aan je masker trekt, ga je automatisch strakker zetten. Een simpele slanghouder of het langs het hoofdeinde leiden kan al schelen.
• Kussenkeuze: Een hoog, hard kussen duwt een masker sneller scheef. Een lager of speciaal CPAP-kussen kan verrassend veel verschil maken.

Neem Fatima, 46 jaar. Zij stond op het punt te stoppen omdat ze “gek werd” van het gerommel met het masker. Bleek dat vooral de slang telkens aan het masker trok als ze zich omdraaide. Met een slanghouder en een iets ander masker met bovenliggende aansluiting was het probleem eigenlijk binnen een week grotendeels weg.

Samenwerken met je zorgverlener: zeg eerlijk dat het niet gaat

Veel mensen houden hun klachten voor zich. “Ik stel me aan”, “ze zullen me wel lastig vinden”, “ik moet er maar aan wennen”. Dat is precies hoe goede therapie in stilte mislukt.

Slaapcentra en leveranciers weten dat de eerste weken een zoektocht zijn. Het is normaal dat je moet finetunen.

Bel of mail als:

• Je na twee weken nog steeds grote lekkages hebt
• Je elke ochtend met pijnlijke plekken wakker wordt
• Je het masker ’s nachts steeds afdoet omdat je het niet volhoudt

Vaak zijn er meer opties dan je denkt: andere maat, ander type masker, andere hoofdgreep, aanpassing van de drukinstellingen of bevochtiging.

Op sites als Thuisarts en sommige slaapcentra (bijvoorbeeld regionale slaapklinieken) vind je ook praktische uitleg over wat je mag verwachten van de begeleiding.

Vergoeding en praktische kant in Nederland en België

In Nederland wordt een CPAP-apparaat met masker meestal vergoed vanuit de basisverzekering, mits voorgeschreven door een specialist. De exacte voorwaarden en eigen risico verschillen per zorgverzekeraar. De leverancier heeft vaak een contract met je zorgverzekeraar en regelt de uitleen of bruikleen.

In België loopt het via de mutualiteit en de voorschrijvende specialist, vaak de longarts. Ook daar zijn er afspraken over welke maskers en hoeveel vervangingen per jaar vergoed worden.

Belangrijk om te weten:

• Maskers slijten. Siliconen randen verliezen na verloop van tijd hun vorm.
• Er is vaak recht op periodieke vervanging (vragen bij leverancier of zorgverzekeraar).
• Als een masker echt niet werkt, is er soms ruimte om te wisselen, zeker in de opstartfase.

Check voor de meest actuele regels altijd de informatie van je eigen zorgverzekeraar of mutualiteit.

Veelgestelde vragen over CPAP-maskers

Hoe lang duurt het voordat je gewend bent aan een CPAP-masker?

Dat verschilt, maar veel mensen hebben een paar weken nodig. De eerste nachten zijn vaak onrustig, dat is normaal. Als je na drie tot vier weken nog steeds nauwelijks kunt slapen met het masker, is het tijd om met je behandelaar te kijken naar aanpassingen.

Moet ik altijd hetzelfde type masker houden dat ik in het slaapcentrum kreeg?

Nee. Het masker dat je in het slaapcentrum krijgt, is vaak een startpunt. Als in de praktijk blijkt dat het niet goed bevalt of niet goed werkt, kun je meestal wisselen naar een ander type of een andere maat, in overleg met je consulent.

Is een groter masker altijd beter tegen lekkage?

Integendeel. Een te groot masker gaat juist makkelijker lekken, omdat het op de verkeerde plekken steunt en je het strakker moet aantrekken. De juiste maat is die waarbij het masker in ontspannen toestand al goed aansluit.

Kan ik mijn CPAP-masker online kopen zonder consult?

Technisch kan het, maar verstandig is het meestal niet. Zonder goede passing is de kans groot dat je met de verkeerde maat of het verkeerde type zit. Bovendien loop je mogelijk vergoeding mis. Overleg altijd eerst met je slaapcentrum of leverancier.

Hoe vaak moet ik mijn CPAP-masker schoonmaken?

In de praktijk wordt aangeraden het masker dagelijks kort te reinigen (bijvoorbeeld met lauw water en milde zeep) en wekelijks grondiger schoon te maken. Vet en zweet verminderen de afdichting en verhogen de kans op huidirritatie. Check ook de gebruiksaanwijzing van jouw masker.

Tot slot: een masker dat bij jou past, is geen luxe

CPAP werkt, daar is de wetenschap vrij duidelijk over. Maar het werkt alleen als je het volhoudt. En dat begint bij een masker dat bij jouw gezicht, jouw ademhaling en jouw manier van slapen past.

Wees dus eerlijk over wat wel en niet gaat, durf terug te koppelen aan je zorgverlener en zie het kiezen van een CPAP-masker niet als een eenmalige keuze, maar als een proces. Als het eenmaal klopt, merk je vaak pas hoe groot het verschil in energie, concentratie en levenskwaliteit kan zijn.

Meer lezen over slaapapneu en behandeling?

• Thuisarts – Apneu
• Gezondheidsnet – Slaapapneu
• Hersenstichting – Slaap en hersenen