TENS bij rusteloze benen - werkt dat nou echt?

Waarom mensen met RLS hun hoop op TENS zetten

Rusteloze benen zijn niet alleen “een beetje onrust”. Het is dat vervelende, kriebelende, trekkende gevoel diep in je benen dat je dwingt om te bewegen. En precies daar komt TENS in beeld: apparaten die via elektroden op de huid kleine elektrische prikkels geven, met als doel het zenuwstelsel als het ware te “verwarren”.

Bij chronische pijn wordt TENS al jaren gebruikt als aanvullende behandeling. De gedachte: als de zenuwen druk zijn met de elektrische prikkels, geven ze de pijnsignalen minder sterk door. Voor RLS wordt hetzelfde mechanisme ingezet, maar dan gericht op die onrustige, bijna niet te beschrijven sensaties in de benen.

Neem Karin, 49 jaar. Ze sliep al jaren slecht door RLS, gebruikte medicatie waar ze suf van werd en merkte dat haar werk eronder begon te lijden. Via de fysiotherapeut kwam ze uit bij een TENS-apparaat. De eerste week was ze sceptisch. “Ga ik nou serieus met plakkertjes en stroompjes naar bed?” Maar na een paar avonden merkte ze dat de drang om haar benen te bewegen later op de avond begon. Niet weg, maar wel minder heftig. Voor haar was dat al winst.

Hoe TENS bij RLS vermoedelijk zijn werk doet

Het mooie en tegelijk frustrerende aan TENS: we weten best veel over het gebruik bij pijn, maar bij RLS is het bewijs nog beperkt. Toch zijn er een paar logische verklaringen waarom het bij sommige mensen verlichting geeft.

De zenuwen afleiden: concurrentie in de hersenen

Je zenuwstelsel kan maar een bepaalde hoeveelheid signalen tegelijk verwerken. TENS geeft lichte, ritmische prikkels via de huid. Je hersenen moeten daar iets mee, en daardoor lijkt de focus op de RLS-sensaties wat naar de achtergrond te schuiven. Het gevoel wordt niet altijd minder, maar wel anders - beter te verdragen.

Mensen beschrijven dat als:

“Het wordt meer een soort tinteling in plaats van dat nare, onrustige gevoel”
“De drang om te bewegen wordt minder dwingend”

Het is dus niet dat TENS RLS geneest. Het verandert de beleving van de klachten.

Spieren tot rust brengen

RLS gaat vaak samen met subtiele spierspanning. TENS kan, afhankelijk van de instellingen, de spieractiviteit beïnvloeden. Bij lage intensiteit voelt het meer als een zachte prikkel, bij iets hogere intensiteit kunnen spieren licht mee gaan trekken. Sommige mensen ervaren daarna een ontspannen gevoel in de benen.

Dat zie je ook in de praktijk bij fysiotherapie: TENS wordt daar regelmatig gebruikt om spieren minder gespannen te laten aanvoelen. Bij RLS is dat effect niet bij iedereen even duidelijk, maar het kan net dat zetje geven waardoor je makkelijker in slaap valt.

Pijn en RLS door elkaar

Een deel van de mensen met RLS heeft ook pijn in de benen, vooral na lange dagen staan of zitten. Daar is TENS weer meer in zijn vertrouwde domein: pijnverlichting. Minder pijn betekent vaak minder onrust, en daarmee indirect minder last van RLS tijdens het inslapen.

Niet elk TENS-apparaat is hetzelfde

In de webshop lijkt het simpel: je tikt “TENS” in en je krijgt een hele rits apparaten, van 30 tot 200 euro. Maar voor RLS maakt het uit wat je kiest.

Medisch hulpmiddel of gadget?

Er zijn apparaten die als medisch hulpmiddel zijn gecertificeerd en apparaten die meer in de categorie wellness vallen. Dat verschil zie je niet alleen in de prijs, maar ook in:

instelmogelijkheden (frequentie, intensiteit, programma’s)
kwaliteit van de elektroden
betrouwbaarheid van de stroompjes (stabiel of schokkerig)

Voor serieuze RLS-klachten is het verstandig om te kiezen voor een medisch gecertificeerd apparaat, bij voorkeur in overleg met een arts, neuroloog of fysiotherapeut. In Nederland en België wordt TENS soms via de pijnpoli of revalidatieafdeling aangemeten.

Waar plak je die elektroden bij RLS?

Daar wordt in de praktijk nog best mee geëxperimenteerd, omdat er geen universeel protocol is. Vaak voorkomende plekken zijn:

langs de kuitspieren, aan de achterkant van het onderbeen
aan de zijkant van het onderbeen, langs het verloop van de zenuw
soms hoger, rond de knie of bovenbeen als de klachten daar sterker zijn

Tom, 62 jaar, kreeg via de pijnpoli uitleg en mocht verschillende posities proberen. Hij merkte dat bij hem de elektroden aan de buitenkant van de kuiten het meeste effect hadden. Bij plaatsing aan de voorkant voelde hij vooral irritatie en werd hij juist onrustiger. Dat is typisch iets wat je samen met een behandelaar moet finetunen.

Wanneer gebruik je TENS bij RLS?

De meeste mensen zetten TENS in de avond in, ongeveer een half uur tot een uur voordat ze naar bed gaan en soms nog even in bed. Sessies duren vaak 20 tot 40 minuten. Sommigen slapen in met het apparaat nog aan, anderen halen de elektroden eraf zodra ze merken dat hun benen rustiger zijn.

Belangrijk detail: TENS is geen apparaat dat je eenmalig gebruikt en dan klaar. Het werkt, als het werkt, vooral als symptoomverlichter op het moment zelf.

Hoe realistisch mag je je verwachtingen maken?

Hier komt het eerlijke stuk: TENS is geen wondermiddel. De onderzoeken naar TENS bij RLS zijn klein en de resultaten wisselend. Toch zijn er een paar duidelijke lijnen te trekken uit praktijkervaring en de beperkte literatuur.

Wat veel mensen wél merken

Bij een deel van de gebruikers zie je:

later op de avond minder sterke drang om de benen te bewegen
iets makkelijker inslapen
minder vaak uit bed hoeven om rond te lopen

Dat klinkt misschien bescheiden, maar voor iemand die normaal elke nacht uren wakker ligt, is een half uur minder worstelen al een aardige verbetering van de kwaliteit van leven.

Wat TENS bijna nooit doet

RLS volledig laten verdwijnen
de onderliggende oorzaak aanpakken (zoals ijzertekort, nierziekte, bijwerking van medicatie)
de noodzaak van andere behandelingen altijd overbodig maken

Het is dus eerder een puzzelstukje in de behandeling dan de hele puzzel.

Waarom de één baat heeft en de ander niet

RLS is een verzamelnaam voor klachten met verschillende oorzaken: van erfelijke aanleg tot ijzertekort, zwangerschap, nierproblemen of medicatie. Het is daarom niet zo gek dat een zenuwgerichte behandeling als TENS niet bij iedereen evenveel doet.

Wie vooral last heeft van vage, diep gelegen sensaties en een sterke bewegingsdrang, lijkt vaker wat verlichting te ervaren dan iemand met bijna alleen pijn. Maar dat is geen harde wet, meer een patroon dat je in verhalen terugziet.

Veiligheid: wanneer TENS bij RLS géén goed idee is

Elektrische stroompjes en het menselijk lichaam - daar moet je niet nonchalant mee omgaan. TENS is over het algemeen veilig als je het goed gebruikt, maar er zijn situaties waarin je het beter laat.

Duidelijke no-go’s

Je mag TENS niet gebruiken als je:

een pacemaker of andere implanteerbare hartritmestoornis-corrector hebt
een implanteerbare defibrillator draagt
epilepsie hebt, tenzij een neuroloog uitdrukkelijk toestemming geeft
zwanger bent en de elektroden in de buurt van de buik of onderrug wilt plaatsen (altijd eerst overleggen)

En hoe logisch het ook klinkt: elektroden horen niet op de borst, niet in de buurt van het hart en zeker niet op de hals bij de halsslagader.

Huid en hygiëne

Bij RLS plak je de elektroden meestal op de benen. Let op:

geen gebruik op beschadigde of geïrriteerde huid
huid schoon en droog maken voor gebruik
elektroden regelmatig vervangen om huidirritatie te voorkomen

Krijg je rode, branderige plekken of jeuk die niet wegtrekt, dan is het tijd om te stoppen en te overleggen met een arts.

TENS in de praktijk: thuis, via fysio of via de pijnpoli?

De route naar een TENS-apparaat loopt in Nederland en België vaak via de zorg, maar niet altijd.

Via arts of pijnpoli

Bij ernstige RLS-klachten kom je soms terecht bij een neuroloog of pijnspecialist. Daar kan TENS worden voorgesteld als aanvullende behandeling, zeker als medicatie onvoldoende helpt of te veel bijwerkingen geeft.

Voordelen:

professionele uitleg over instellingen en plaatsing
vaak eerst een proefperiode met een leenapparaat
betere afstemming met andere behandelingen, zoals ijzersuppletie of dopaminerge medicatie

Via fysiotherapeut

Sommige fysiotherapeuten zetten TENS in bij mensen met RLS-achtige klachten, vooral als er ook sprake is van spierpijn of spierspanning. Je probeert het dan eerst onder begeleiding en kunt daarna een eigen apparaat aanschaffen als het bevalt.

Zelf kopen: slim of niet?

Online een TENS-apparaat bestellen zonder overleg klinkt verleidelijk. Maar bij RLS is het eigenlijk verstandiger om eerst met je huisarts of specialist te praten. Niet alleen vanwege de veiligheid, maar ook omdat je eerst wilt uitzoeken of er behandelbare oorzaken zijn, zoals:

ijzertekort
bijwerking van antidepressiva of andere medicijnen
slaapapneu

Op sites als Thuisarts en de Hersenstichting vind je goede basisinformatie over RLS zelf.

TENS combineren met andere RLS-aanpakken

Je hoeft niet te kiezen tussen óf TENS óf medicatie óf leefstijlaanpassingen. In de praktijk werkt het vaak het beste als je dingen combineert.

Medicatie en TENS naast elkaar

Veelgebruikte middelen bij RLS, zoals dopaminerge medicatie of bepaalde anti-epileptica, richten zich op de hersenen en neurotransmitters. TENS grijpt meer perifeer aan, op de zenuwen in de benen.

In de spreekkamer zie je dat artsen TENS soms inzetten als:

extra hulpmiddel bij restklachten ondanks medicatie
alternatief als iemand niet goed tegen medicatie kan
tijdelijke ondersteuning in periodes waarin RLS erger is (bijvoorbeeld bij stress of slaaptekort)

Leefstijl en slaaphygiëne blijven saai maar nuttig

Het is niet sexy, maar dingen als cafeïne beperken in de avond, een regelmatige slaaproutine en voldoende beweging overdag blijven relevant. TENS kan dan fungeren als “avondtool” om de laatste onrust te dempen.

Op bijvoorbeeld Gezondheidsnet vind je praktische tips rond rusteloze benen en slaap.

Wanneer is TENS het proberen waard bij RLS?

Als je alles op een rij zet, komt het hierop neer: TENS is vooral interessant voor mensen die:

duidelijke RLS-klachten hebben die hun slaap verstoren
al basiszaken hebben laten checken (zoals ijzer, medicatie, andere ziekten)
medicatie niet verdragen, niet goed werken of liever terughoudend zijn met pillen
bereid zijn om even te puzzelen met instellingen en elektrodenplaatsing

Verwacht geen wonder, maar kijk of je met realistische verwachtingen een paar nachten per week net iets minder strijd met je benen hebt. Voor sommige mensen is dat “best wel” een verschil in hoe ze zich overdag voelen.

Veelgestelde vragen over TENS bij RLS

Doet TENS pijn bij gebruik op de benen?

Nee, dat is niet de bedoeling. Je hoort een prikkel te voelen: tintelend, soms licht pulserend, maar niet pijnlijk. Als het pijn doet, staat de intensiteit te hoog of zitten de elektroden niet handig. Bouw altijd rustig op en laat je bij voorkeur instrueren door een zorgprofessional.

Kan ik TENS elke avond gebruiken bij RLS?

In principe wel, zolang je huid het toelaat en je geen tegenindicaties hebt. Sommige mensen merken dat het effect na verloop van tijd wat afneemt en wisselen daarom instellingen of gebruiksdagen af. Bespreek regelmatig met je arts of het nog zinvol is.

Wordt een TENS-apparaat vergoed door de zorgverzekering?

Dat verschilt per verzekering en per indicatie. Bij chronische pijn wordt TENS soms vergoed, bij RLS is dat minder duidelijk en hangt het af van de onderliggende diagnose en het beleid van de verzekeraar. Informeer bij je zorgverzekeraar en vraag je arts om een duidelijke verwijzing als TENS wordt aangeraden.

Is TENS een behandeling voor de oorzaak van RLS?

Nee. TENS beïnvloedt vooral de manier waarop je zenuwen signalen doorgeven en hoe jij de sensaties ervaart. De oorzaak van RLS - bijvoorbeeld een ijzertekort of een neurologische aanleg - blijft hetzelfde. Daarom is het belangrijk dat TENS nooit de enige stap is, maar altijd onderdeel van een breder behandelplan.

Waar kan ik betrouwbare informatie vinden over RLS en behandelingen?

Voor Nederlandstalige, betrouwbare info kun je onder andere kijken op:

Daar vind je ook informatie over andere behandelingen en wanneer je naar de huisarts of specialist moet.

Trillende benen, tintelende stroompjes - kan TENS helpen bij RLS?