Slaaponderzoek laten doen: wie betaalt wat eigenlijk?

Voordat je ook maar aan vergoeding denkt, is één ding handig om te weten: “slaaponderzoek” is een verzamelwoord. In de praktijk kom je grofweg drie soorten tegen:

• Onderzoek in een gespecialiseerd slaapcentrum of ziekenhuis (polysomnografie, uitgebreide metingen)
• Thuis-slaaponderzoek met meetapparatuur die je mee naar huis krijgt
• Simpele screening of vragenlijsten bij huisarts of praktijkondersteuner

Waarom dat belangrijk is? Omdat de manier van verwijzen, de betrokken hulpverleners én de vergoeding per type onderzoek kunnen verschillen. Een nacht aan slangen en plakkers in een academisch ziekenhuis is qua kosten echt een andere categorie dan een thuismeting met een klein kastje.

Hoe je meestal in het traject van slaaponderzoek rolt

De meeste mensen beginnen niet bij een slaapcentrum, maar bij de huisarts. Neem Sara, 38 jaar. Ze is overdag zó moe dat ze op haar werk bijna in slaap valt tijdens vergaderingen. Haar partner klaagt dat ze snurkt en soms lijkt te stoppen met ademhalen. Ze twijfelt: is dit “gewoon drukte” of moet hier iemand naar kijken?

De huisarts als poortwachter

In Nederland en België is de huisarts meestal het startpunt. Die:

• Vraagt door over je klachten (inslapen, doorslapen, snurken, nachtelijk wakker worden, ochtendhoofdpijn, concentratieproblemen)
• Checkt je medicatie, leefstijl, gewicht en eventuele andere aandoeningen
• Doet soms een korte lichamelijke check (bloeddruk, keel/neus, gewicht, halsomtrek)

Als de huisarts vermoedt dat er meer aan de hand is dan “even slecht slapen” - denk aan slaapapneu, ernstige slapeloosheid, rusteloze benen of een neurologisch probleem - volgt vaak een verwijzing.

En daar begint het vergoeding-verhaal eigenlijk pas echt.

Wanneer wordt een slaaponderzoek vergoed uit de basisverzekering?

In Nederland valt medisch noodzakelijk slaaponderzoek dat via de huisarts of medisch specialist wordt aangevraagd vrijwel altijd onder de basisverzekering. Dat klinkt geruststellend, maar er zitten een paar “mitsen” aan.

De belangrijkste voorwaarden in de praktijk

Voor vergoeding uit de basisverzekering gelden meestal deze voorwaarden:

• Je hebt een geldige verwijzing van een huisarts of specialist
• Het onderzoek wordt gedaan in een door de zorgverzekeraar gecontracteerd ziekenhuis of slaapcentrum
• Er is een medische reden (bijvoorbeeld vermoeden slaapapneu, ernstige slaperigheid, onverklaarde vermoeidheid, verdenking narcolepsie)

In België speelt je ziekenfonds/ziekenfondsverzekering een vergelijkbare rol. Ook daar geldt: medische indicatie en erkende zorgverlener zijn de kernwoorden.

Belangrijk detail: dat iets uit de basisverzekering wordt vergoed, betekent niet dat het je niets kost. Je eigen risico in Nederland (of franchise/eigen aandeel in België) kan alsnog worden aangesproken.

Eigen risico: het stuk dat je vaak vergeet

Veel mensen schrikken achteraf van de rekening, niet omdat het onderzoek niet vergoed werd, maar omdat het in Nederland onder het verplicht eigen risico valt.

Stel: je hebt nog vrijwel je hele eigen risico open staan. Je krijgt een slaaponderzoek in het ziekenhuis, inclusief intake bij de longarts en een controleafspraak achteraf. De totale ziekenhuisrekening komt bijvoorbeeld op 600 euro uit. De zorgverzekeraar vergoedt het uit de basisverzekering, maar brengt wel eerst je resterende eigen risico in rekening. Dat kan dus zomaar een paar honderd euro zijn.

Daarom is het slim om vóór het onderzoek:

• Je zorgverzekeraar te bellen en te vragen: Welk DBC-zorgproduct hoort bij dit onderzoek en wat is de gemiddelde kostprijs?
• Te checken hoeveel eigen risico je dat jaar al hebt gebruikt

Niet leuk, wel eerlijk: liever vooraf even helderheid dan achteraf een nare verrassing.

Huisarts, specialist of slaapcentrum: wie doet wat?

De route naar een slaaponderzoek verschilt per klacht.

Bij snurken, ademstops en extreme moeheid

Dan kom je vaak uit bij:

• Longarts (bij vermoeden slaapapneu)
• KNO-arts (als er veel neus- of keelproblemen spelen)
• Gecombineerd slaapcentrum waar meerdere specialismen samenwerken

De longarts of KNO-arts kan een thuis-slaaponderzoek aanvragen of een nacht in het ziekenhuis laten meten. Beide vallen in principe onder specialistische zorg en daarmee onder de basisverzekering, mits er een verwijzing is.

Bij slapeloosheid, piekeren en doorslaapproblemen

Hier ligt de route anders. De huisarts kan:

• Zelf slaapadviezen geven of een praktijkondersteuner GGZ inschakelen
• Verwijzen naar een psycholoog of slaaptherapeut voor cognitieve gedragstherapie bij insomnia (CGT-I)

En dan wordt het tricky: CGT-I kan vergoed worden vanuit de basisverzekering (als het onder de generalistische basis-GGZ valt), maar er zijn ook particuliere slaapcoaches en -praktijken die buiten de verzekering om werken. Daar betaal je alles zelf.

Bij neurologische slaapstoornissen

Denk aan narcolepsie, REM-slaapgedragsstoornis of onverklaarbare bewegingen in je slaap. Dan kom je vaak terecht bij een neuroloog of in een gespecialiseerd slaap-waakcentrum. Daar worden vaak uitgebreidere onderzoeken gedaan, zoals polysomnografie gecombineerd met dagtesten. Dat zijn duurdere onderzoeken, maar bij medische indicatie vallen ze wel onder de basisverzekering.

Diagnose en hulpverleners: wie zet welke stap?

Neem Mark, 52 jaar. Zijn partner filmt hem ’s nachts: harde snurkconcerten, gevolgd door stiltes en dan een soort snakkende ademhaling. Overdag valt hij bijna in slaap achter het stuur. De huisarts stuurt hem naar de longarts.

Bij de longarts gebeurt het volgende:

• Intakegesprek over klachten en risico’s (hoge bloeddruk, overgewicht, hartproblemen)
• Lichamelijk onderzoek
• Aanvraag voor een slaaponderzoek, vaak eerst thuis met een meetkastje

Dat thuisonderzoek meet bijvoorbeeld ademhaling, zuurstofgehalte in het bloed, slaaphouding en soms hartslag. De data worden in het ziekenhuis geanalyseerd. Blijkt daaruit dat Mark ernstige slaapapneu heeft, dan volgt vaak behandeling met een CPAP-apparaat.

Al die stappen - consulten, onderzoek, analyse, controle - vallen onder medisch specialistische zorg. Dus: basisverzekering, maar wél eigen risico.

Wanneer moet je zelf (deels) betalen?

Er zijn een paar situaties waarin de rekening ineens wél bij jou terechtkomt, of tenminste een groter deel dan je had verwacht.

1. Je gaat naar een niet-gecontracteerde aanbieder

Sommige commerciële slaapklinieken adverteren met snelle trajecten, geen wachtlijst en veel persoonlijke aandacht. Klinkt aantrekkelijk als je al maanden moe bent. Maar:

• Niet elke kliniek heeft een contract met alle zorgverzekeraars
• Soms wordt alleen een deel van de kosten vergoed

Gevolg: je betaalt mogelijk een eigen bijdrage bovenop je eigen risico. Hoeveel dat is, verschilt per polis. Bij een naturapolis kan dat verschil flink zijn.

2. Je gaat zonder verwijzing

Als je zelf een slaapcentrum belt zonder verwijzing van de huisarts, kan de zorgverzekeraar zeggen: dit valt niet onder de basisverzekering. Sommige centra regelen zelf alsnog een verwijzing via een eigen arts, maar dat is niet altijd zo. Altijd even navragen dus.

3. Je kiest voor aanvullende, niet-medische begeleiding

Denk aan:

• Particuliere slaapcoaches
• Online slaapcursussen buiten de reguliere GGZ
• Apps en wearables die slaap analyseren

Interessant, soms nuttig, maar meestal volledig voor eigen rekening.

België: andere termen, zelfde vragen

In België zit de structuur net iets anders in elkaar, maar de vragen zijn verrassend gelijk: heb ik een voorschrift nodig, wordt het onderzoek in een erkend centrum gedaan en wat betaalt het ziekenfonds?

Ook daar geldt dat slaaponderzoek in een ziekenhuis of erkend slaapcentrum bij medische indicatie meestal (grotendeels) wordt terugbetaald, maar dat er nog steeds een persoonlijk aandeel kan zijn. De exacte regels verschillen per ziekenfonds en regio, dus een telefoontje naar je eigen ziekenfonds blijft verstandig.

Hoe kies je een slaapcentrum zonder financiële kater?

Je hebt klachten, de huisarts is het met je eens: er moet een onderzoek komen. Dan sta je ineens voor keuzes: dicht bij huis, gespecialiseerd centrum, academisch ziekenhuis, commerciële kliniek.

Een paar praktische vragen die je vooraf kunt stellen:

• Is dit centrum gecontracteerd door mijn zorgverzekeraar?
• Wordt dit onderzoek volledig uit de basisverzekering vergoed, afgezien van eigen risico?
• Wat is de geschatte kostprijs van het zorgtraject (inclusief consulten)?
• Is een thuismeting voldoende of is een nacht in het centrum echt nodig?

Het voelt misschien wat zakelijk om zulke vragen te stellen, maar je voorkomt er veel gedoe mee. Artsen zijn dit soort vragen gewend, en de administratie of polikliniek kan vaak precies vertellen hoe het bij jouw verzekeraar zit.

En de aanvullende verzekering dan?

Voor het slaaponderzoek zelf heb je in Nederland meestal genoeg aan de basisverzekering. Aanvullende verzekeringen spelen eerder een rol bij:

• Extra fysiotherapie als je bijvoorbeeld ook nek- of rugklachten hebt
• Alternatieve slaapbehandelingen of coachingstrajecten
• Eventuele hulpmiddelen of cursussen die niet onder de basisverzekering vallen

Verwacht dus niet dat een aanvullende polis ineens ál je slaapzorg buiten het eigen risico houdt. Het is meer een vangnet voor randzorg, niet voor het kernonderzoek.

Veelgestelde vragen over vergoeding van slaaponderzoek

Wordt een slaaponderzoek altijd vergoed als de huisarts mij verwijst?

Bij een medische indicatie en verwijzing naar een gecontracteerd ziekenhuis of slaapcentrum wordt het onderzoek in Nederland vrijwel altijd vergoed uit de basisverzekering. Je betaalt dan wel je eigen risico als dat nog niet op is. In België hangt de terugbetaling af van je ziekenfonds en het type onderzoek, maar ook daar is een voorschrift van een arts normaal gesproken nodig.

Hoe duur is een slaaponderzoek als ik het zelf moet betalen?

De prijzen lopen flink uiteen. Een thuis-slaaponderzoek via een commerciële aanbieder kan enkele honderden euro’s kosten. Een volledige nachtregistratie in een slaapcentrum is duurder. Precieze bedragen verschillen per aanbieder. Daarom is het verstandig om altijd vooraf een prijsopgave te vragen als je (deels) zelf betaalt of als je naar een niet-gecontracteerde kliniek gaat.

Kan ik zelf een slaaponderzoek aanvragen zonder huisarts?

Bij sommige commerciële slaapcentra kun je rechtstreeks terecht. Dan loop je wel het risico dat de zorgverzekeraar niet of maar deels vergoedt, juist omdat er geen verwijzing is. Bij reguliere ziekenhuizen gaat het vrijwel altijd via de huisarts of specialist.

Wordt behandeling na het slaaponderzoek ook vergoed?

Ja, als er een medische diagnose wordt gesteld, valt de behandeling in Nederland meestal ook onder de basisverzekering. Denk aan een CPAP-apparaat bij slaapapneu of behandeling in de GGZ bij ernstige slapeloosheid. Ook hier geldt: eigen risico kan worden aangesproken. In België worden veel behandelingen via het ziekenfonds (gedeeltelijk) terugbetaald, afhankelijk van de afspraken en het type zorg.

Waar vind ik betrouwbare informatie over slaaponderzoek?

Voor Nederland kun je kijken op Thuisarts.nl voor uitleg in begrijpelijke taal. Voor meer achtergrondinformatie over slaap en slaapstoornissen zijn gespecialiseerde slaapwebsites en organisaties zoals de Hersenstichting en slaapklinieken goede bronnen. Check bij voorkeur sites van ziekenhuizen, erkende slaapcentra of landelijke gezondheidsorganisaties.

Handige bronnen om verder te lezen

• Thuisarts over slecht slapen en slaapstoornissen: https://www.thuisarts.nl/slecht-slapen
• Hersenstichting over slaap en hersenen: https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/slaap
• Informatie over slaapapneu en behandeling via een Nederlands slaapcentrum: https://www.slaapinstituut.nl/slaapapneu

Blijf vooral niet alleen tobben met slapeloze nachten of extreme moeheid overdag. De route via huisarts, specialist en eventueel slaapcentrum is misschien wat bureaucratisch, maar je staat er niet alleen voor. En met de juiste vragen over vergoeding en eigen risico voorkom je dat een beter slaappatroon gepaard gaat met financiële slapeloosheid.