Slaaponderzoek op de planning? Zo maak je het jezelf een stuk makkelijker

Laten we beginnen met een misverstand dat ik overal hoor: “Maar wat als ik niet slaap, zakt het onderzoek dan?” Nee. Er is niemand die je punten geeft voor hoe goed je slaapt. Artsen zijn gewend aan mensen die onrustig zijn, laat in slaap vallen of minder slapen dan normaal.

Neem Laura, 42 jaar. Zij kwam het slaapcentrum binnen met de overtuiging dat het onderzoek zou mislukken, omdat ze “nooit ergens anders kan slapen”. Uiteindelijk sliep ze korter dan thuis, werd vaker wakker, en vond het zelf een ramp. De arts was juist dolblij: haar klachten lieten zich precies zien in die korte slaap. Moraal van het verhaal: het onderzoek hoeft niet perfect te zijn om nuttig te zijn.

Een slaaponderzoek registreert wat er wel gebeurt. Ook als dat maar enkele uren slaap zijn. Dus ja, voorbereiding helpt, maar het hoeft allemaal niet foutloos.

Welke soort slaaponderzoek krijg jij eigenlijk?

Voor je je druk maakt over wat je moet meenemen of laten, is het handig om te weten welk onderzoek er gepland staat.

Slaaponderzoek in het ziekenhuis of slaapcentrum

Bij een klassieke polysomnografie slaap je één nacht in een slaaplab of ziekenhuis. Je krijgt plakkers op je hoofd, gezicht, borst en soms benen. Er worden dingen gemeten als:

• hersenactiviteit
• ademhaling
• hartslag
• zuurstofgehalte in je bloed
• bewegingen van je benen

Je slaapt in een aparte kamer, terwijl de apparatuur in een kastje of naast je bed staat. Er kijkt iemand mee vanuit een andere ruimte.

Slaaponderzoek thuis

Steeds vaker krijg je een draagbaar apparaat mee naar huis. Je slaapt dan in je eigen bed met sensoren, een borstband, slangetje onder je neus en soms een vingerclip. De metingen zijn meestal wat eenvoudiger dan in een slaaplab, maar vaak genoeg om bijvoorbeeld slaapapneu op te sporen.

De voorbereiding lijkt op elkaar, maar er zijn een paar verschillen. In een slaapcentrum heb je te maken met een vreemde omgeving. Thuis vooral met de apparatuur. Daar komen we zo op terug.

Wat je wél mag eten en drinken - en wat beter even niet

De meeste mensen vragen zich af: “Mag ik nog koffie?” Het antwoord is vaak: ja, maar met beleid. Kijk altijd naar de instructies die je van het ziekenhuis of slaapcentrum hebt gekregen, die gaan voor alles wat je hier leest. Maar in grote lijnen geldt meestal:

Overdag eten: gewoon, maar niet extreem

Probeer overdag normaal te eten zoals je dat anders ook doet. Dus geen rare experimenten op de dag van je onderzoek. Als je opeens een zwaar driegangenmenu naar binnen werkt of juist amper eet, kan dat je slaap beïnvloeden.

Een lichte, niet al te vette avondmaaltijd doet het vaak het beste. Denk aan aardappelen, groente, een stukje vlees of vleesvervanger. Of een normale Hollandse maaltijd. Bomvolle pizza met extra kaas en knoflook? Kan, maar je maag vindt het misschien minder leuk als je plat gaat.

Koffie, energydrank en cola

Veel slaapcentra adviseren om in de middag en avond geen cafeïne meer te nemen. Dus na bijvoorbeeld 14.00 uur: liever geen koffie, cola, zwarte thee of energydrank. Ben je een stevige koffiedrinker, dan kun je de dag ervoor al iets afbouwen. Anders krijg je nog hoofdpijn ook.

Alcohol

Hier zijn artsen meestal duidelijk over: geen alcohol op de dag van het onderzoek. Alcohol beïnvloedt je slaap behoorlijk, en verstoort het beeld dat de arts probeert te zien. En nee, ook niet “een klein slaapmutsje”.

Roken

Als je rookt, mag dat vaak tot een bepaalde tijd voor het onderzoek nog wel, maar liever minder. Roken kan je ademhaling en zuurstofgehalte beïnvloeden. Soms krijg je daarover specifieke instructies. Twijfel je, bel dan even met het slaapcentrum.

Douchen, haar, make-up: ja, dat is wél belangrijk

Het klinkt misschien oppervlakkig, maar je huid en haar spelen echt een rol bij de voorbereiding.

Waarom je beter schoon en zonder producten komt

Voor het plakken van de elektrodes is het nodig dat je huid en haar schoon zijn. Dat betekent meestal:

• op de dag van het onderzoek douchen
• geen bodylotion, olie of vette crème gebruiken op je gezicht, borst en benen
• geen haarlak, gel, wax of olie in je haar

De plakkers moeten goed blijven zitten, en vet of crème zorgt ervoor dat ze loslaten. Dat is onhandig tijdens het onderzoek en soms moet er dan opnieuw geplakt worden.

Make-up wordt vaak afgeraden, vooral op voorhoofd en rondom de ogen. Er komen daar elektrodes en sensoren. Een beetje mascara zal niemand wakker van liggen, maar een volle laag foundation is niet handig. Vraag gerust bij de intake wat wel en niet mag, dat is helemaal geen rare vraag.

Wat neem je mee naar een slaaponderzoek in het ziekenhuis?

Stel je voor dat je één nachtje gaat logeren, maar dan medisch. Dat is ongeveer het idee.

Veel mensen vinden het prettig om het volgende mee te nemen:

• comfortabele pyjama of nachthemd, liefst met een losse hals (zodat de kabeltjes erlangs kunnen)
• schone sokken
• je eigen kussen, als dat mag (vraag dat even na)
• toiletspullen: tandenborstel, tandpasta, borstel, bril, lenzendoosje
• iets om te lezen of te luisteren (boek, tijdschrift, muziek met oortjes)
• oplader voor je telefoon
• medicijnen die je normaal ook inneemt

Neem ook altijd je medicatieoverzicht mee en vertel bij de intake welke medicijnen je gebruikt. Sommige middelen beïnvloeden de slaap of ademhaling. Soms wordt gevraagd om tijdelijk iets aan te passen, maar doe dat nooit op eigen houtje.

Sommige mensen nemen nog een vertrouwd ding mee: een klein kussentje, een dekentje, of zelfs een knuffel. Echt, het personeel heeft al alles gezien. Als het jou helpt om je meer op je gemak te voelen, dan is dat alleen maar prettig.

Thuismetingen: je eigen bed, maar dan met draadjes

Bij een thuismeting krijg je overdag of aan het eind van de middag apparatuur aangemeten in het ziekenhuis, of je haalt een set op. Je krijgt dan uitleg, soms een filmpje en een handleiding.

Thuis is het handig om:

• alvast wat ruimte te maken naast je bed voor het kastje of apparaat
• een stopcontact in de buurt vrij te hebben, als er iets opgeladen moet worden
• je bed op te maken zoals je normaal ook zou doen

Probeer de avond zo normaal mogelijk te laten verlopen. Veel mensen gaan opeens overdreven vroeg naar bed “omdat het onderzoek is”. Dat is niet nodig. Ga ongeveer rond je normale bedtijd.

Hoe laat ga je naar bed en moet je extra moe zijn?

Een veelgestelde vraag: “Moet ik mezelf extra moe maken, bijvoorbeeld later naar bed of eerder opstaan?” Meestal is het antwoord: nee. De arts wil juist zien hoe je ongeveer normaal slaapt.

Wat vaak wél handig is:

• de dagen ervoor een min of meer normaal slaapritme aanhouden
• geen dutjes overdag, als je dat anders ook niet doet
• als je altijd dutjes doet, bespreek dan met de arts of je dat op de dag van het onderzoek ook mag

Sommige slaapcentra vragen specifiek om die dag geen middagdutje te doen, zodat je ‘s avonds wat makkelijker in slaap valt. Dat staat dan in je brief.

“Maar ik slaap nooit ergens anders” - de mentale voorbereiding

De techniek is maar één kant van het verhaal. In je hoofd gebeurt minstens zoveel.

Neem Ahmed, 55 jaar. Hij zei bij binnenkomst: “Ik kan echt niet slapen als ik weet dat iemand me ziet.” Uiteindelijk sliep hij alsnog, omdat hij zich langzaam realiseerde: die mensen daarachter kijken niet naar hem als persoon, maar naar lijntjes op een scherm.

Een paar dingen die kunnen helpen:

• Bedenk dat het personeel dit elke nacht doet. Ze kijken niet raar op van gesnurk, praten in de slaap of rare slaaphoudingen.
• Je mag altijd vragen stellen. Hoe meer je begrijpt, hoe minder spannend het voelt.
• Zie het als een soort onderzoek naar jezelf. Het is eigenlijk best wel bijzonder dat je hersenactiviteit en ademhaling zo precies worden gemeten.

Als je erg angstig of claustrofobisch bent, zeg dat dan vooraf. Soms kunnen ze extra tijd nemen voor de uitleg, je rustig laten wennen aan de kamer of apparatuur, of met je meedenken over oplossingen.

Wat gebeurt er op de avond zelf in het slaapcentrum?

De exacte volgorde verschilt per ziekenhuis of centrum, maar grofweg kun je dit verwachten:

Je meldt je aan, krijgt een kamer en legt je spullen neer. Daarna komt er iemand van het slaapteam om de sensoren te plakken. Dat kan best een half uur tot een uur duren.

Er worden plakkers op je hoofd bevestigd met een soort pasta, op je gezicht rond je ogen en kin, op je borst, soms op je buik en benen. Je krijgt een band om je borst en buik, een slangetje onder je neus en een clipje op je vinger. Ja, je voelt je even een soort kerstboom met draadjes. Maar de meeste mensen wennen daar verrassend snel aan.

Daarna heb je vaak nog even tijd om te lezen, tv te kijken of op je telefoon te zitten. Op jouw gebruikelijke slaaptijd word je gevraagd het licht uit te doen. Als je ‘s nachts naar het toilet moet, kun je gewoon op de bel drukken. Dan koppelt iemand een paar dingen los zodat je kunt lopen.

Wat als je medicijnen of slaapmiddelen gebruikt?

Dit is een belangrijk punt om vooraf te bespreken met je arts of het slaapcentrum.

• Gebruik je standaard slaapmedicatie, kalmeringsmiddelen, antidepressiva of pijnstillers? Meld dat altijd.
• Soms wil de arts dat je die gewoon inneemt zoals altijd, omdat ze willen zien hoe je dán slaapt.
• In andere gevallen vragen ze je tijdelijk te minderen of een dosis over te slaan.

Ga nooit zelf knutselen met je medicatie zonder overleg. Ook niet “omdat je anders bang bent dat je niet slaapt”. Als je denkt dat je zonder extra hulp echt niet in slaap valt, bespreek dat dan van tevoren. Dan kan er een plan worden gemaakt.

De dag erna: wat kun je verwachten?

Na een nacht in het slaapcentrum worden de plakkers en sensoren verwijderd. Soms blijft er wat pasta in je haar achter. Neem daarom een kam of borstel mee, en soms is er gelegenheid om je haar te wassen.

Je gaat meestal gewoon naar huis of naar je werk. Autorijden mag in principe, tenzij je andere afspraken hebt gemaakt met je arts, bijvoorbeeld bij ernstige slaperigheid.

De uitslag krijg je niet direct. De metingen worden eerst geanalyseerd door een laborant en daarna beoordeeld door een arts. Dat kost tijd. Reken op enkele weken, afhankelijk van het centrum.

Veel mensen voelen zich de dag erna wat gebroken: vreemde omgeving, draadjes, wat minder slaap. Plan als het kan geen keiharde dag vol vergaderingen. En als het niet anders kan, wees dan een beetje mild voor jezelf.

Veelgemaakte fouten bij de voorbereiding (en hoe je ze voorkomt)

Er zijn een paar dingen die ik keer op keer hoor:

Iemand die vlak voor het onderzoek nog “even” drie koppen koffie drinkt, omdat hij anders bang is om in de auto in slaap te vallen. Gevolg: uren wakker in het slaaplab.

Of iemand die uit spanning bijna niet eet, daar misselijk van wordt en zich vervolgens de hele avond beroerd voelt.

Of iemand die denkt: “Ik moet nu echt slapen, anders is alles voor niets” en zichzelf daarmee alleen maar alerter maakt.

De rode draad: probeer de dag van het onderzoek zo normaal mogelijk te laten verlopen. Geen grote gekke veranderingen, geen paniekproject om per se goed te slapen. Het onderzoek is er om jouw echte slaap te begrijpen, inclusief onrust, wakker liggen en rare nachtelijke fratsen.

Wanneer moet je de arts of het slaapcentrum bellen?

Twijfel je ergens over, bel dan liever één keer te veel dan één keer te weinig. Bel bijvoorbeeld als:

• je ziek bent geworden vlak voor het onderzoek (koorts, flinke verkoudheid, griep)
• je onverwacht nieuwe medicijnen bent gaan gebruiken
• je ontdekt dat je zwanger bent en niet weet of dat iets uitmaakt
• je extreme angst of paniek voelt bij het idee van het onderzoek

Het slaapteam is dit gewend. Ze kunnen met je meedenken, soms verplaatsen, of extra uitleg geven.

FAQ over voorbereiding op slaaponderzoek

Moet ik mijn nagellak verwijderen voor een slaaponderzoek?

Bij sommige onderzoeken wordt een sensor op je vinger geplaatst om het zuurstofgehalte in je bloed te meten. Dikke, donkere nagellak of kunstnagels kunnen die meting verstoren. Vraag bij twijfel even na, maar het is vaak handig om in elk geval één vinger zonder lak te hebben.

Mag mijn partner blijven slapen tijdens het onderzoek?

In de meeste slaapcentra slaap je alleen op de kamer. Bij thuismetingen slaapt je partner gewoon naast je, tenzij het centrum iets anders adviseert. Als de snurk- of ademhalingsklachten vooral door je partner worden opgemerkt, is het soms juist handig dat die erbij is om aanvullingen te geven tijdens de intake.

Kan ik gewoon werken op de dag van het onderzoek?

Ja, meestal wel. Het is handig om de dag niet te druk of laat te maken, zodat je niet compleet overprikkeld aankomt. Maar een normale werkdag kan meestal prima. Houd er wel rekening mee dat je de volgende ochtend wat moe kunt zijn.

Wat als ik echt helemaal niet slaap tijdens het onderzoek?

Dat komt zelden voor, maar stel dat het gebeurt: meld het bij het slaapteam. Soms is er dan alsnog bruikbare informatie, bijvoorbeeld over hoe je in bed ligt, je ademhaling in rust, je bewegingen. In sommige gevallen wordt besloten het onderzoek te herhalen of een andere aanpak te kiezen. Het is dus niet “mislukt” in de zin dat alles voor niets was.

Doet een slaaponderzoek pijn?

Nee, het hoort geen pijn te doen. De plakkers kunnen wat trekken bij het verwijderen, en sommige bandjes kunnen wat strak aanvoelen. Maar er wordt niet geprikt en er gaat niets in je lichaam. Als iets oncomfortabel of pijnlijk voelt, zeg het dan. Vaak kan er iets aangepast worden.

Meer lezen over slaap en slaaponderzoek

Wil je je nog verder inlezen, kijk dan eens bij:

• Thuisarts - Slaapapneu voor informatie over een veelvoorkomende reden voor slaaponderzoek
• Hersenstichting - Slaap en slaapstoornissen voor achtergrond over wat er in je brein gebeurt tijdens de slaap
• Gezondheidsnet - Beter slapen voor praktische artikelen over slaapgewoonten

Als je één ding meeneemt uit dit hele verhaal, laat het dan dit zijn: je hoeft niet perfect voorbereid te zijn. Met een beetje gezond verstand, een schone huid, normale dagindeling en een paar vragen op zak kom je al een heel eind. De rest is aan de meetapparatuur - en aan je nachtelijke zelf.