Altijd moe, bloedonderzoek goed - hoe kan dat?

Waarom altijd moe zijn meer is dan “druk, druk, druk”

Chronische vermoeidheid is geen gewone moeheid na een lange werkdag. Het is een toestand waarin je weken tot maanden (of langer) een gebrek aan energie hebt dat niet past bij wat je doet. Uitgerust wakker worden is eerder uitzondering dan regel. En nee, een weekendje uitrusten lost het niet op.

Neem Sara, 34 jaar, fulltime baan, twee jonge kinderen. Ze dacht eerst dat het “erbij hoort”. Tot ze merkte dat ze na een korte wandeling al het gevoel had alsof ze een halve marathon had gelopen. Bloedprikken: alles normaal. Toch kon ze haar werkdag bijna niet meer volhouden. Dit is typisch hoe het begint: vage klachten, normale uitslagen, veel twijfel.

Waarom artsen dit vaak missen

Huisartsen zien dagelijks mensen met vermoeidheid. De meeste gevallen zijn tijdelijk: een virus, stress, slaaptekort. Daardoor schuift langdurige, ernstige moeheid soms in de categorie “het zal wel drukte zijn”.

Er spelen drie dingen mee:

• De klacht “ik ben moe” is super algemeen.
• Er is niet één test die alle oorzaken van chronische vermoeidheid aantoont.
• Patiënten praten hun klachten vaak kleiner, omdat ze bang zijn om zeurderig over te komen.

Bij iemand als Sara is het patroon echter anders: maandenlang moe, elke dag, beperkt in werk en gezin, en geen duidelijke verklaring. Dat is het moment waarop artsen eigenlijk verder moeten kijken dan alleen “druk leven” of “het is vast stress”.

Chronische vermoeidheid is een symptoom, geen etiket

Belangrijk om in je achterhoofd te houden: “chronische vermoeidheid” is geen nette diagnose, maar een beschrijving van een probleem. Het kan horen bij:

• lichamelijke aandoeningen (bijvoorbeeld schildklierziekten, hart- of longaandoeningen, diabetes, slaapapneu)
• psychische problemen (zoals depressie, angststoornissen, burn-out)
• specifieke syndromen (zoals ME/CVS)
• medicijngebruik of bijwerkingen
• levensstijl en omstandigheden (slaaptekort, ploegendienst, ondervoeding, overtraining)

Dat maakt het ingewikkeld. Je zoekt dus niet naar één label, maar naar de vraag: waarom is dit lichaam al zo lang op?

Wanneer is moeheid eigenlijk “chronisch” te noemen?

Artsen spreken meestal van chronische vermoeidheid als:

• de moeheid langer dan drie tot zes maanden aanhoudt
• rust en slaap niet echt helpen
• je dagelijks functioneren merkbaar beperkt is (werk, studie, huishouden, sociale contacten)

Dat is dus wat anders dan een paar drukke weken, of een periode van slecht slapen door een huilbaby. Hoewel dat laatste natuurlijk ook slopend kan zijn, alleen meestal tijdelijk.

Hoe voelt chronische vermoeidheid in het echte leven?

Mensen omschrijven het vaak zo:

• “Alsof er watten in mijn hoofd zitten”
• “Mijn benen voelen zwaar als lood”
• “Na een kleine inspanning ben ik compleet leeg”
• “Ik kan me niet meer concentreren, alles kost moeite”

Sommigen hebben vooral fysieke moeheid, anderen juist mentale uitputting. Vaak gaat het samen met:

• concentratieproblemen
• geheugenklachten (namen, afspraken, woorden kwijt zijn)
• prikkelgevoeligheid (licht, geluid, drukte)
• spierpijn of gewrichtsklachten
• niet-verfrissende slaap: je slaapt, maar wordt niet uitgerust wakker

En dan is er nog de sociale kant: je zegt afspraken af, je trekt je terug, je voelt je schuldig naar partner, kinderen, collega’s. Chronische vermoeidheid kruipt in alle hoeken van je leven.

Wanneer moet je echt aan de bel trekken?

Er zijn een paar rode vlaggen waarbij je niet moet blijven afwachten:

• Onverklaard gewichtsverlies
• Nachtzweten, koorts
• Kortademigheid in rust of bij minimale inspanning
• Pijn op de borst
• Ernstige hoofdpijn, neurologische uitval (scheve mond, krachtsverlies, dubbelzien)
• Bloed in ontlasting of urine

In dat soort gevallen: niet afwachten, maar meteen naar de huisarts. Chronische vermoeidheid kan dan onderdeel zijn van iets wat snel aandacht nodig heeft.

Bij minder alarmerende klachten, maar wel langdurige moeheid, is het ook zinvol om hulp te zoeken als je merkt dat:

• werken niet meer lukt zoals voorheen
• je sociale leven instort
• je stemming duidelijk achteruitgaat

Het medische speurwerk: wat wordt er meestal onderzocht?

Een huisarts begint vaak met een gesprek en lichamelijk onderzoek. Daarna volgen meestal basisbloedtesten, bijvoorbeeld:

• bloedarmoede
• schildklierfunctie
• lever- en nierfunctie
• bloedsuiker
• ontstekingswaarden

Dat is geen overbodige luxe, want aandoeningen als bloedarmoede, een traag werkende schildklier of diabetes kunnen zich in het begin vooral uiten als vermoeidheid.

Zijn die testen goed, dan is de neiging soms om te zeggen: “Gelukkig, er is niets aan de hand.” Voor de patiënt voelt dat nogal wrang, want er is wel degelijk iets aan de hand: je bent nog steeds uitgeput. Het gesprek over stress, slaap, psychische belasting en levensstijl zou dan geen bijzin aan het eind van het consult moeten zijn, maar een volwaardig onderdeel.

Chronische vermoeidheid, burn-out of depressie - hoe weet je wat wat is?

De grenzen zijn in de praktijk niet keurig afgebakend. Toch zijn er een paar verschillen die vaak terugkomen.

Bij een burn-out zie je meestal:

• een lange periode van overbelasting (werk, mantelzorg, combinatie gezin/werk)
• veel spanning, piekeren, slecht kunnen ontspannen
• uitgeput raken vooral in relatie tot “moeten” en prestatiedruk

Bij een depressie staan vaker op de voorgrond:

• sombere stemming bijna de hele dag
• verlies van interesse in dingen die vroeger leuk waren
• schuldgevoelens, waardeloosheid
• soms ook lichamelijke klachten, waaronder vermoeidheid

Chronische lichamelijke vermoeidheid zonder duidelijke somberheid of burn-outverhaal kan weer wijzen op iets anders, bijvoorbeeld een lichamelijke aandoening of ME/CVS.

Maar eerlijk is eerlijk: in het echte leven lopen deze dingen vaak door elkaar. Je kunt door lange lichamelijke klachten somber worden. Of door jarenlange stress lichamelijk uitgeput raken. Het is nou ja, zelden netjes in vakjes te stoppen.

ME/CVS: als vermoeidheid een ziekte op zichzelf wordt

Een deel van de mensen met langdurige vermoeidheid krijgt uiteindelijk de diagnose ME/CVS (myalgische encefalomyelitis / chronisch vermoeidheidssyndroom). Dat is niet hetzelfde als “ik ben al lang moe”.

Kenmerkend voor ME/CVS is onder meer:

• ernstige, langdurige vermoeidheid
• duidelijke verslechtering na inspanning (post-exertionele malaise): je doet iets wat vroeger prima ging, en ligt daarna dagenlang gevloerd
• niet-verfrissende slaap
• vaak ook concentratie- en geheugenproblemen

Deze groep wordt helaas nog vaak geconfronteerd met onbegrip. “Je moet gewoon meer bewegen” is voor iemand met ME/CVS juist een recept voor instorten. Het vraagt om een andere aanpak, met veel meer aandacht voor het doseren van activiteiten en erkenning dat het om een serieuze aandoening gaat.

Voor informatie specifiek over ME/CVS kun je bijvoorbeeld kijken op de site van de Hersenstichting of Thuisarts.

Slaap: de onderschatte factor

Heel veel mensen met chronische vermoeidheid slapen óf te weinig, óf slecht, óf denken dat ze goed slapen terwijl dat eigenlijk niet zo is.

Een paar veelvoorkomende problemen:

• Slaapapneu: ademstops tijdens de slaap, vaak met snurken, onrustig slapen, ochtendhoofdpijn, slaperigheid overdag.
• Onrustige benen of periodieke beenbewegingen: je benen “moeten” bewegen, vooral in de avond en nacht.
• Verstoord slaapritme: laat naar bed, vroeg eruit, veel schermgebruik tot vlak voor het slapen.

Bij iemand als Mark, 52 jaar, vrachtwagenchauffeur, werd de vermoeidheid eerst afgedaan als “drukke baan”. Tot zijn partner opmerkte dat hij ‘s nachts steeds stokte met ademen. Uiteindelijk bleek hij ernstige slaapapneu te hebben. Met een CPAP-apparaat knapte hij in een paar maanden tijd enorm op.

Als je partner zegt dat je hard snurkt, stopt met ademen of heel onrustig slaapt, is een slaaponderzoek echt de moeite waard.

Wat kun je zelf doen zonder jezelf nog verder uit te putten?

Het lastige aan chronische vermoeidheid is dat goedbedoelde adviezen soms averechts werken. “Gewoon meer sporten” kan iemand met ME/CVS bijvoorbeeld flink terugwerpen. Tegelijk is volledige inactiviteit ook geen oplossing.

Een paar richtlijnen waar veel mensen baat bij hebben:

1. Activiteiten doseren in plaats van opbranden

In plaats van op een goede dag alles in te halen en daarna dagen kapot te zijn, helpt het om:

• activiteiten in kleinere blokken op te delen
• rustmomenten bewust in te plannen, ook als je je redelijk voelt
• prioriteiten te stellen: wat moet echt vandaag, wat kan later

Dit heet ook wel “pacing”. Het is eigenlijk leren leven binnen de grenzen van je energie, in plaats van er steeds overheen te gaan.

2. Slaaphygiëne serieus nemen

Klinkt saai, werkt vaak beter dan gedacht:

• vaste bedtijd en opsta-tijd, ook in het weekend
• minimaal een uur voor het slapen geen schermen meer
• geen zware maaltijden of veel koffie in de late avond
• je slaapkamer donker, stil en koel houden

Als je ondanks dit soort maatregelen slecht blijft slapen, is het zinvol om met je huisarts te bespreken of er een slaapstoornis speelt.

3. Bewegen, maar slim

Beweging kan helpen, maar dan wel afgestemd op je belastbaarheid. Voor de één is dat een rustige wandeling van tien minuten, voor de ander een half uur fietsen. Het idee is: een niveau kiezen dat je vrijwel elke dag volhoudt, zonder dat je daarna instort.

Bij ernstige vermoeidheid is begeleiding door een fysiotherapeut of revalidatiearts vaak zinvoller dan zelf in de sportschool “maar wat proberen”.

4. Stress en mentale belasting in kaart brengen

Je hoeft niet per se “overspannen” te zijn om last te hebben van stress. Chronische spanning vreet energie. Soms helpt het al om eerlijk op een rij te zetten:

• Wat geeft mij energie?
• Wat kost me structureel energie?
• Waar kan ik, al is het tijdelijk, in minderen?

Een psycholoog, POH-GGZ of coach kan helpen om hier concreet mee aan de slag te gaan. Niet omdat “het tussen je oren zit”, maar omdat lichaam en geest gewoon samenwerken.

Wat als je omgeving het niet begrijpt?

Chronische vermoeidheid is onzichtbaar. Je ziet er op een goede dag meestal redelijk uit. Dat maakt het lastig uit te leggen waarom je een verjaardag afzegt, of waarom je na het werk niks meer over hebt.

Veel mensen herkennen dit patroon:

• op goede dagen te veel doen om te laten zien dat het “wel meevalt”
• op slechte dagen schuldgevoel en het gevoel dat je faalt

Het helpt vaak om concreet te worden. Niet “ik ben moe”, maar bijvoorbeeld: “Als ik vandaag naar die verjaardag ga, lig ik morgen en overmorgen plat. Dan red ik mijn werk niet.” Dat maakt het voor anderen tastbaarder.

Lotgenotencontact, online of via patiëntenorganisaties, kan ook steun geven. Gewoon iemand die zegt: “Ja, ik ken dit” is soms al goud waard.

Wat mag je wél verwachten van de zorg?

Je mag verwachten dat je serieus genomen wordt. Dat er gekeken wordt naar mogelijke lichamelijke oorzaken. Dat er niet te snel wordt gezegd: “Het zal wel stress zijn”, zonder dat de rest is uitgezocht.

Realistisch is ook: niet alles is oplosbaar. Soms blijft de oorzaak deels onduidelijk, en gaat het meer om leren omgaan met beperkingen, dan om genezen. Dat is frustrerend, maar eerlijkheid hierover is beter dan valse beloften.

In Nederland en België zijn er steeds meer multidisciplinaire trajecten voor mensen met langdurige vermoeidheid, bijvoorbeeld via revalidatiecentra. Daar werken artsen, psychologen en fysiotherapeuten samen. Niet om je klachten weg te praten, maar om te kijken: hoe kun je met de energie die je hebt zo goed mogelijk leven?

Waar kun je betrouwbare informatie vinden?

Online is er veel ruis over vermoeidheid, met snelle oplossingen en wondermiddelen. Een beetje gezond wantrouwen is dus geen slecht idee. Voor nuchtere, medisch onderbouwde info kun je kijken op:

• Thuisarts.nl, voor informatie over vermoeidheid, slaapproblemen en ME/CVS
• Hersenstichting.nl, voor info over o.a. ME/CVS en hersengerelateerde vermoeidheid
• Gezondheidsnet.nl, voor achtergrondartikelen over vermoeidheid en slaap

Gebruik die sites ook als kapstok voor een gesprek met je huisarts. Print desnoods iets uit en neem het mee.

FAQ over chronische vermoeidheid

Is chronische vermoeidheid gevaarlijk?

Op zichzelf is vermoeidheid een signaal, geen ziekte. Het kan wijzen op iets ernstigs, zoals een hart- of longaandoening, kanker, ernstige infecties of auto-immuunziekten. Daarom is het belangrijk om langdurige, onverklaarde moeheid altijd met een arts te bespreken, zeker als je er andere klachten bij hebt zoals koorts, gewichtsverlies of pijn op de borst.

Gaat chronische vermoeidheid vanzelf over?

Soms wel, bijvoorbeeld als het vooral door een tijdelijke periode van stress of slaaptekort komt. Maar als je al maanden tot jaren moe bent en het eerder erger dan beter wordt, is afwachten meestal geen goed plan. Dan is gericht zoeken naar oorzaken en een aanpak op maat nodig.

Helpt meer slapen altijd tegen chronische vermoeidheid?

Niet per se. Meer uren in bed liggen lost het probleem niet op als er bijvoorbeeld een slaapstoornis, depressie, ME/CVS of lichamelijke aandoening onder zit. Bovendien kan heel lang slapen je slaapritme juist verstoren. Het gaat meer om de kwaliteit en regelmaat van je slaap dan om alleen de kwantiteit.

Kan voeding iets doen tegen chronische vermoeidheid?

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwitten, groente, fruit en volkorenproducten helpt je lichaam om überhaupt goed te functioneren. Tekorten aan bijvoorbeeld ijzer, vitamine B12 of vitamine D kunnen bijdragen aan vermoeidheid. Maar “magische” diëten of dure supplementen lossen chronische vermoeidheid zelden op. Laat bij twijfel eerst bloedonderzoek doen voordat je zelf gaat experimenteren met hoge doseringen supplementen.

Is het verstandig om door de vermoeidheid heen te pushen?

Tot op zekere hoogte is actief blijven goed, omdat volledige inactiviteit je conditie en spierkracht afbreekt. Maar structureel over je grenzen gaan kan de boel juist verergeren, zeker bij aandoeningen als ME/CVS. Het zoeken naar een balans - waar je wel actief blijft, maar niet instort - is vaak zinvoller dan stoer “erdoorheen” gaan.

Chronische vermoeidheid is geen karakterfout en geen gebrek aan wilskracht. Het is een serieuze klacht die aandacht verdient, ook als je bloedwaarden keurig binnen de lijntjes blijven. Je hoeft niet eerst om te vallen voordat je hulp mag vragen.