Perimenopauze: als je lijf doet alsof, maar je nog niet ‘erdoor’ bent

Perimenopauze is de periode vóór de echte menopauze (de allerlaatste menstruatie) waarin je hormonen beginnen te schommelen. Niet een beetje, maar soms echt als een achtbaan. Oestrogeen en progesteron, de twee hoofdrolspelers in je cyclus, gaan niet rustig omlaag. Ze gaan op en neer, grillig, onvoorspelbaar.

Dat betekent dat je je de ene week bijna supervrouw voelt en de week erna jezelf niet meer herkent. Veel vrouwen zeggen dingen als: “Ik dacht serieus dat ik gek aan het worden was” of “Ik leek wel een puber, maar dan met een hypotheek en een baan erbij”.

Waarom artsen dit vaak missen

In de spreekkamer loopt het nogal eens mis. Neem Karin, 45 jaar. Ze slaapt al maanden slecht, wordt badend in het zweet wakker, haar cyclus is alle kanten op en ze voelt zich prikkelbaar en angstig. De huisarts denkt eerst aan stress, drukte op het werk, misschien een beginnende depressie. Bloedonderzoek laat niets schokkends zien. Karin gaat naar huis met het advies om rustiger aan te doen.

En daar zit precies het probleem: perimenopauze past niet altijd in een keurig hokje. Er is geen standaard bloedtest die zegt: “Gefeliciteerd, u zit nu officieel in de perimenopauze”. Artsen kijken vaak naar leeftijd, klachten en menstruatiepatroon. Maar omdat vrouwen tegenwoordig langer doorwerken, jonge kinderen combineren met werk, mantelzorg doen en sociaal druk zijn, is het makkelijk om alles op stress te schuiven.

Toch is het voor jou als vrouw handig om dat woord te kennen: perimenopauze. Zodat je bij jezelf denkt: wacht even, misschien speelt dit óók mee. En je dat gesprek bij de huisarts net wat steviger kunt voeren.

Hoe voelt perimenopauze in het echte leven?

Perimenopauze is geen checklist die je even afvinkt. Het is eerder een soort buffet waar je lichaam willekeurig dingen vanaf pakt. Sommige vrouwen hebben vooral last van hun cyclus, anderen vooral van hun stemming of hun slaap.

In de praktijk hoor je vaak dit soort dingen:

• “Mijn menstruatie is zwaarder en duurt langer dan vroeger.”
• “Of juist: ineens sla ik een maand over en dan komt er weer een bloeding uit het niets.”
• “Ik word midden in de nacht wakker, klaarwakker, zonder reden.”
• “Ik heb hartkloppingen en zweetaanvallen, maar mijn hart is volgens de cardioloog prima.”
• “Ik heb minder zin in seks, maar wél meer last van droogte en gevoeligheid.”
• “Ik reageer veel heftiger op dingen, alsof mijn lontje korter is geworden.”

En dan zijn er nog die opvliegers. Die kunnen voelen alsof er van binnenuit een golf warmte omhoog trekt: borst, nek, gezicht. Soms met zweet, soms alleen met dat gloeiende gevoel. Overdag al irritant, maar ’s nachts echt killing voor je slaap.

Slaap en perimenopauze: waarom de nacht ineens zo onrustig wordt

Als je ergens gek van kunt worden in deze fase, dan is het wel slaapgebrek. Veel vrouwen slapen lichter, worden vaker wakker of kunnen niet meer inslapen. Dat heeft meerdere oorzaken:

• Hormonale schommelingen verstoren je biologische klok en de aanmaak van melatonine.
• Nachtelijke opvliegers en nachtzweten maken dat je letterlijk wakker schrikt.
• Meer piekeren en angstige gevoelens zorgen ervoor dat je hoofd maar blijft draaien.

Neem Sabine, 47 jaar. Ze valt prima in slaap, maar wordt elke nacht rond 3 uur wakker, bezweet, met haar hart in haar keel. Daarna ligt ze soms uren te draaien. Overdag is ze moe, vergeetachtig en sneller emotioneel. Ze dacht eerst dat ze een angststoornis had, tot haar gynaecoloog benoemde dat dit perfect past bij de perimenopauze.

Als je jezelf hierin herkent, ben je dus niet “gewoon een slechte slaper” geworden. Je lijf is aan het verbouwen. Dat is irritant, maar ook verklaarbaar.

Hoe lang duurt dit eigenlijk allemaal?

Dat is nou ja... het lastige: er is geen vaste duur. Bij sommige vrouwen begint het rond hun 40e en zijn ze er rond hun 48e grotendeels doorheen. Bij anderen start het pas na hun 45e en duurt het maar een paar jaar. Gemiddeld zit je ergens tussen de 4 en 8 jaar perimenopauze, maar er zijn uitschieters.

Je weet pas achteraf precies wanneer het voorbij is. De menopauze zelf is namelijk 1 moment: de dag waarop je 12 maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest. Alles daarvoor is perimenopauze, alles daarna heet postmenopauze.

Wanneer is het tijd om aan de bel te trekken?

Dat je cyclus verandert, is op zich normaal. Maar er zijn grenzen. Ga altijd naar je huisarts als:

• je menstruatie extreem hevig wordt (doorlekken, stolsels, elk uur verschonen)
• je tussenbloedingen hebt of bloedverlies na het vrijen
• je ineens heel veel gewicht verliest of juist aankomt zonder duidelijke reden
• je je somber voelt en het dagelijks functioneren echt niet meer lukt
• je twijfelt of het “nog wel normaal” is

Perimenopauze kan veel verklaren, maar mag nooit een reden zijn om alles maar weg te wuiven. Je mag vragen om onderzoek, om uitleg, om gerichte hulp.

Betrouwbare basisinfo over veranderingen rond de overgang vind je bijvoorbeeld bij Thuisarts en bij Gezondheidsnet.

Wat kun je zelf doen om deze jaren leefbaar te houden?

Je kunt de perimenopauze niet uitzetten, maar je kunt je lijf wel helpen. Denk niet meteen aan grote, rigoureuze plannen. Kleine, haalbare dingen doen vaak al meer dan je denkt.

Rustiger slapen in een lijf dat onrustig is

Een paar praktische handvatten die veel vrouwen prettig vinden:

• Houd je slaapkamer koel. Ja, echt koeler dan je gewend was. Rond de 16 tot 18 graden helpt bij nachtzweten.
• Kies voor laagjes in bed: liever twee dunnere dekens dan één dikke, zodat je makkelijk kunt aanpassen.
• Vermijd alcohol en zware maaltijden in de avond. Die kunnen opvliegers en onrustige slaap uitlokken.
• Bouw een soort vaste landingsbaan naar de nacht: schermen uit, licht dimmen, iets rustigs doen (lezen, warm douchen, ademhalingsoefeningen).

Op Nederlandse slaapwebsites, zoals sommige slaapklinieken en slaapcentra, vind je vaak extra tips over slaaphygiëne. Een algemene ingang voor info over slaap en gezondheid is bijvoorbeeld te vinden via de Hersenstichting.

Bewegen als medicijn (ja, alweer)

Het klinkt misschien saai, maar bewegen is in deze fase echt een soort supertool. Niet om “slank” te blijven, maar om je lijf en hoofd stabieler te houden.

Regelmatig wandelen, fietsen, zwemmen of rustig joggen helpt:

• tegen somberheid en piekeren
• voor betere slaap
• voor sterkere botten en spieren
• om schommelingen in gewicht wat te temperen

Je hoeft geen marathon te lopen. Elke dag een stevige wandeling van een half uur doet al veel. Zie het als tijd voor jezelf in plaats van als sportprestatie.

Eten voor een lijf in overgangsmodus

Je hoeft echt niet op een streng dieet. Maar een paar dingen maken het jezelf makkelijker:

• Eet regelmatig en gevarieerd, met voldoende groente, fruit, volkoren producten en eiwitten.
• Let op calcium en vitamine D voor je botten, zeker als je weinig zuivel gebruikt of weinig buiten komt.
• Koffie, scherpe kruiden en alcohol kunnen opvliegers verergeren. Het helpt soms om een tijdje bij te houden wat jij precies triggert.

Op sites als RIVM vind je algemene voedingsadviezen die je goed kunt toepassen in deze levensfase.

Praat erover, ook al voelt het ongemakkelijk

Veel vrouwen lopen hier in stilte mee rond. Uit schaamte, of omdat ze denken: “Stel je niet aan, hoort erbij.” Maar juist door erover te praten, merk je hoe normaal het is.

Misschien herken je dit: je zegt een keer tijdens de lunch op werk dat je slecht slaapt en twijfelt of het de overgang is. En ineens blijken drie collega’s hetzelfde te hebben. Ineens ben je niet meer de enige die ’s nachts het dekbed van zich afgooit.

Een gesprek met je partner is ook belangrijk. Als jij ineens minder zin hebt in seks, sneller prikkelbaar bent of ’s nachts ligt te woelen, raakt dat jullie allebei. Uitleggen wat er in je lijf gebeurt, kan al veel spanning wegnemen.

Medicijnen, hormonen en andere opties

Soms zijn leefstijl en begrip alleen niet genoeg. Dan is het goed om te weten dat er meer mogelijk is.

Hormonale behandeling

Hormoontherapie (bijvoorbeeld oestrogeen met of zonder progesteron) kan helpen bij heftige overgangsklachten. In de perimenopauze is dat net wat complexer, omdat je cyclus nog niet helemaal stil ligt. Soms wordt gekozen voor een anticonceptiepil of een hormoonspiraal in combinatie met extra oestrogeen.

Niet iedereen komt in aanmerking, en er zijn voor- en nadelen. Daarom is het belangrijk om dit rustig met je huisarts of gynaecoloog te bespreken. Op Thuisarts staat heldere informatie over hormoontherapie en wanneer het wel of niet wordt aangeraden.

Andere hulpmiddelen

Afhankelijk van je klachten kan je arts ook denken aan:

• middelen tegen somberheid of angst, als dat heel op de voorgrond staat
• vaginale oestrogeentherapie bij droogheid en pijn bij het vrijen
• slaapadvies of, in sommige gevallen, kortdurend een slaapmiddel

Belangrijk is dat je zelf aangeeft waar je het meest last van hebt. Is het vooral de slaap? De opvliegers? De stemming? Het bloedverlies? Hoe concreter jij het maakt, hoe beter er met je meegedacht kan worden.

En je hoofd dan? De mentale kant van perimenopauze

Perimenopauze gaat niet alleen over je baarmoeder en je hormonen, maar ook over je identiteit. Veel vrouwen zitten rond hun 40e en 50e in een drukke levensfase: ouders die ouder worden, kinderen die puberen, werk dat veel vraagt. En dan ineens dat lijf dat niet meer zo voorspelbaar is.

Sommige vrouwen voelen rouw: vruchtbaarheid die afneemt, het besef dat een bepaalde levensfase echt voorbijgaat. Anderen ervaren juist opluchting: geen gedoe meer met anticonceptie, geen maandelijkse onzekerheid, meer rust in hun lijf als de storm eenmaal is gaan liggen.

Alle reacties zijn normaal. Je mag het ingewikkeld vinden én je mag ook blij zijn als je cyclus straks stopt. Het is geen examen dat je goed of fout kunt doen.

Hoe weet je of het “gewoon” perimenopauze is of meer dan dat?

Dat is een terechte vraag. Want ja, hormonen kunnen veel verklaren, maar ze mogen nooit alles verklaren. Een paar handvatten:

• Veranderen je klachten mee met je cyclus? Dan is de kans groter dat hormonen een rol spelen.
• Wordt je dagelijks leven echt zwaar beïnvloed (werk, relaties, zelfzorg) en voel je je wanhopig? Trek aan de bel, ook als je denkt dat het “maar hormonen” zijn.
• Heb je een voorgeschiedenis met depressie, angst of burn-out? Dan is deze fase soms extra kwetsbaar en is het slim om eerder hulp in te schakelen.

Je hoeft het niet zelf uit te zoeken. Huisarts, praktijkondersteuner GGZ, gynaecoloog, soms een overgangsconsulent: er zijn mensen die met je mee kunnen kijken.

Een andere manier om naar deze fase te kijken

Perimenopauze voelt vaak als: controle kwijt. Op je lijf, op je emoties, op je energie. Maar er zit ook een andere laag onder. Veel vrouwen merken dat ze in deze jaren scherper voelen wat ze wel en niet willen. Minder zin in pleasen, meer behoefte aan rust, aan grenzen, aan eerlijkheid.

Dat is geen zweverig praatje, dat hoor je gewoon terug in echte verhalen. Zoals van Anja, 49 jaar, die zei: “Ik dacht eerst: wat overkomt me? Maar achteraf zie ik dat deze periode me dwong om keuzes te maken. Minder overwerken, meer tijd voor mezelf. Niet leuk dat mijn lijf me zo onder druk zette, maar ik ben er nu eigenlijk wel blij mee.”

Je hoeft de perimenopauze niet te romantiseren. Het is vaak gewoon lastig. Maar je mag wel zoeken naar manieren om er iets van betekenis uit te halen, in plaats van alleen maar te overleven.

Veelgestelde vragen over perimenopauze

1. Hoe weet ik of ik in de perimenopauze zit als mijn bloedonderzoek normaal is?
Bloedonderzoek naar hormonen zegt in deze fase vaak weinig, omdat de waarden per dag kunnen schommelen. Artsen kijken vooral naar je leeftijd, je klachten en veranderingen in je menstruatie. Als je rond de 40-50 bent en je cyclus en je lijf veranderen duidelijk, is de kans groot dat perimenopauze meespeelt.

2. Kan ik nog zwanger worden in de perimenopauze?
Ja. Zolang je nog menstrueert, ook al is het onregelmatig, kun je in principe nog zwanger worden. Als je geen kinderwens (meer) hebt, is anticonceptie dus nog steeds belangrijk. Bespreek met je huisarts welke vorm in deze fase het beste bij je past.

3. Is het normaal dat ik me angstiger of somberder voel?
Hormoonschommelingen kunnen je stemming beïnvloeden, waardoor angst en somberheid vaker voorkomen. Dat maakt het niet minder echt. Als je merkt dat je er dagelijks last van hebt, je nergens meer van geniet of donkere gedachten krijgt, zoek dan hulp bij je huisarts. Je hoeft hier niet alleen mee te worstelen.

4. Moet ik hormoontherapie nemen in de perimenopauze?
Nee, dat moet nooit. Het is een keuze. Sommige vrouwen hebben er veel baat bij, anderen willen of kunnen het niet gebruiken. Samen met je arts kun je de ernst van je klachten afwegen tegen de mogelijke risico’s en voordelen. Informeer jezelf goed, bijvoorbeeld via Thuisarts, en neem de tijd om een beslissing te nemen.

5. Gaat dit ooit over?
Ja. Ook al voelt het soms eindeloos: de perimenopauze is een fase. Op een gegeven moment wordt je cyclus rustiger, stopt je menstruatie en stabiliseren je hormonen op een nieuw evenwicht. Veel vrouwen merken dan dat de scherpe randjes van de klachten afnemen. Het wordt anders, maar niet per se slechter.

Perimenopauze is dus niet “een beetje overgang”. Het is een echte, soms pittige, levensfase waar je best erkenning voor mag vragen. Hoe beter je begrijpt wat er in je lijf gebeurt, hoe minder je hoeft te twijfelen aan jezelf.

En misschien is dat wel de grootste winst: niet dat alle klachten verdwijnen, maar dat je jezelf niet meer wegzet als zwak, lastig of hysterisch. Je lijf praat. Jij mag terugpraten - en om hulp vragen waar nodig.