Waarom dat blikje energiedrank je meer kost dan je denkt

Hoe energiedrankjes zo normaal werden

Loop een willekeurige middelbare school binnen en je ziet het meteen: blikjes op de tafel, in de tas, in de prullenbak. Energiedrankjes zijn goedkoop, overal te koop en slim vermarkt. Jong, stoer, sportief, gamend, altijd “aan”. Dat is het plaatje.

Neem Sam, 16 jaar. Hij begon met af en toe een blikje in het weekend tijdens het gamen. Inmiddels drinkt hij er op drukke schooldagen drie: eentje in de ochtend “om wakker te worden”, eentje in de pauze, en eentje als hij ‘s avonds aan zijn huiswerk begint. Hij slaapt slechter, is prikkelbaarder, maar koppelt dat zelf aan “stress”. De link met die blikjes legt hij eigenlijk niet.

En hij is niet de enige. Volgens Nederlandse en Belgische onderzoeken gebruikt een flink deel van de jongeren regelmatig energiedrank, vaak in combinatie met te weinig slaap, veel schermtijd en onregelmatig eten. De drankjes zijn dus zelden het enige probleem, maar ze zijn wel een soort turbo op een toch al wankele leefstijl.

Wat zit er nou eigenlijk in zo’n blikje?

De marketing doet vermoeden dat er een soort magisch power-recept in zit. In werkelijkheid draait het vooral om drie dingen: cafeïne, suiker en een paar bekende toevoegingen.

• Cafeïne: vaak 80 mg per standaardblikje van 250 ml. Dat is ongeveer evenveel als een sterke kop koffie. Sommige grotere blikken of “extra sterke” varianten bevatten aanzienlijk meer.
• Suiker: een blikje kan makkelijk 6 tot 8 klontjes suiker bevatten. Suikervrije varianten hebben dat niet, maar bevatten wel zoetstoffen en natuurlijk nog steeds cafeïne.
• Toevoegingen: taurine, B-vitamines, soms kruidenextracten. Die klinken indrukwekkend, maar het effect daarvan valt in het niet bij de impact van cafeïne en suiker.

Als je het even plat slaat: een energiedrankje is meestal een combinatie van een flinke suikerpiek met een stevige cafeïneshot. Dat verklaart ook het bekende patroon: kortdurende opleving, daarna een dip.

Waarom grijpen we er zo snel naar?

Energiedrank is zelden de “oorzaak” in zijn eentje. Het is vaak een antwoord op een leefstijl die al uit balans is.

Te weinig slaap, te veel prikkels

Veel jongeren en volwassenen slapen structureel te weinig. Laat gamen, series bingen, tot ‘s avonds laat op de telefoon, vroeg op voor school of werk. Je bouwt slaaptekort op en zoekt een snelle manier om de dag door te komen. En dan is een blikje energiedrank logischerwijs verleidelijker dan een middagdutje of een wandeling.

Onregelmatig eten

Ontbijt overslaan, een snelle snack in de pauze, ‘s middags honger en dan iets zoets of vets pakken. Je bloedsuikerspiegel schommelt en je voelt je moe en sloom. Een energiedrankje voelt dan als een snelle reset-knop. In werkelijkheid maak je de schommelingen alleen maar groter.

Stress en prestatiedruk

Neem Lotte, 22 jaar, student. Ze werkt naast haar studie, sport drie keer per week en wil haar sociale leven niet laten versloffen. Op tentamenweken draait ze op energiedrank en koffie. Ze zegt: “Zonder dat spul red ik het gewoon niet.” Dat gevoel is herkenbaar voor veel studenten en jonge professionals. En precies daar zit het risico: je gaat denken dat je zonder die blikjes niet meer functioneert.

Wat doet energiedrank met je slaap?

Hier wordt het interessant voor iedereen die met vermoeidheid of slaapproblemen rondloopt.

Cafeïne blokkeert in je hersenen de werking van adenosine, een stofje dat je normaal slaperig maakt naarmate de dag vordert. Handig als je wakker moet blijven, maar onhandig als je lichaam eigenlijk aangeeft dat het rust nodig heeft.

Een paar punten op rij, in normale mensentaal:

• Drink je in de middag of avond energiedrank, dan verschuif je je natuurlijke slaapmoment naar later.
• Je valt moeilijker in slaap, ook als je denkt dat “cafeïne bij mij toch niet werkt”. Je slaap wordt oppervlakkiger, je wordt vaker wakker.
• De volgende dag voel je je brak en minder scherp, waardoor je nóg meer geneigd bent weer naar cafeïne te grijpen.

Zo ontstaat een soort 24-uurs-jetlag die je zelf in stand houdt. Vooral bij jongeren, bij wie de biologische klok sowieso al wat later staat ingesteld, kan dat de boel flink ontregelen.

Hart, bloeddruk en onrust: het lijf draait overuren

Je voelt vaak direct dat een energiedrankje iets doet: je hartslag gaat wat omhoog, je voelt je alerter, soms een beetje trillerig.

Bij gezonde mensen blijft dat meestal binnen de grenzen, maar:

• Heb je al een verhoogde bloeddruk, hartritmestoornissen of hartklachten in de familie, dan kan veel energiedrank een risico zijn.
• Combineer je energiedrank met alcohol, dan voel je je vaak minder dronken dan je eigenlijk bent. Gevaarlijk in het verkeer en bij risicovol gedrag.

Artsen zien steeds vaker jongeren op de spoedeisende hulp met hartkloppingen, duizeligheid of paniekachtige klachten na grote hoeveelheden energiedrank. Dat zijn niet alleen “extreme” gevallen met tien blikjes per dag; soms gaat het om een paar blikjes gecombineerd met weinig slaap, stress en misschien nog wat koffie erbij.

Mentale dip na de kick

Energiedrank voelt als een mentale oppepper: je kunt je beter concentreren, je voelt je even scherper. Maar daarna komt de rekening.

Veel gebruikers beschrijven:

• een “crash” een paar uur later: moe, sloom, chagrijnig
• meer prikkelbaarheid en kort lontje
• moeite om je te focussen zonder cafeïne

Bij mensen die al worstelen met angstklachten of somberheid kan die schommeling in energie en stemming de klachten verergeren. Hartkloppingen en onrust door cafeïne kunnen bovendien voelen als een paniekaanval, waardoor je nog onrustiger wordt. Een nare vicieuze cirkel.

Wanneer wordt het een probleem?

Het kantelpunt is niet voor iedereen hetzelfde. De een slaapt na een late espresso prima, de ander ligt na een middagblikje tot 2.00 uur wakker. Maar er zijn wel een paar rode vlaggen.

Energiedrank is een serieus leefstijlprobleem als je merkt dat:

• je dagelijks of bijna dagelijks drinkt om “te kunnen functioneren”
• je slechter slaapt sinds je energiedrank bent gaan gebruiken
• je hartkloppingen, trillingen of onrust ervaart na gebruik
• je meer nodig hebt dan vroeger voor hetzelfde effect
• je geïrriteerd of moe bent als je een dag overslaat

Neem Yassin, 19 jaar. Hij begon met één blikje per dag, zit nu op vier. Als hij een ochtend geen energiedrank neemt, krijgt hij hoofdpijn en voelt hij zich futloos. Dat zijn ontwenningsverschijnselen van cafeïne. Op dat punt kun je eigenlijk niet meer zeggen dat je “gewoon af en toe een blikje” drinkt.

Hoe past dit in het grotere leefstijlplaatje?

Energiedrank is vaak het topje van de ijsberg. Als je er eerlijk naar kijkt, spelen er meestal meerdere dingen tegelijk:

• te weinig en onregelmatige slaap
• veel schermtijd in de avond
• onregelmatig eten en veel snelle suikers
• weinig beweging overdag
• stress, prestatiedruk, sociale druk

Die cocktail maakt dat je je overdag moe voelt, ‘s avonds onrustig en ‘s nachts wakker ligt. Energiedrank maskeert dat tijdelijk, maar lost niets op. Sterker nog: het maakt de onderliggende problemen vaak groter.

Minder energiedrank zonder je leven om te gooien

De reflex is vaak: “Dan moet ik dus alles perfect gaan doen: vroeg naar bed, nooit meer gamen, alleen maar water drinken.” Dat is niet realistisch en ook niet nodig.

Een paar praktische stappen die wél werken:

1. Eerst weten hoeveel je eigenlijk drinkt

Schrijf een paar dagen op hoeveel energiedrank, koffie en cola je drinkt, en op welke tijdstippen. Veel mensen schrikken van hun eigen lijstje. Dat inzicht helpt.

2. Begin met de late blikjes

De grootste winst voor je slaap zit meestal in de middag en avond. Spreek met jezelf af: na bijvoorbeeld 15.00 uur geen energiedrank meer. Als dat lukt, schuif je het steeds iets verder terug.

3. Vervang, niet alleen schrappen

Alleen “niet meer mogen” werkt zelden. Bedenk alternatieven:

• water met citroen of bruiswater als je iets “speciaals” wilt drinken
• thee (bij voorkeur zonder cafeïne in de avond)
• een kleine snack met eiwitten en vezels (bijvoorbeeld een handje noten, yoghurt, volkoren cracker) bij een energiedip

4. Pak de basis aan: slaap en eten

Als je blijft slapen als een nachtdier en eten als een sprinkhaan, blijft de verleiding groot. Kleine aanpassingen helpen al:

• probeer vaste slaaptijden, ook in het weekend
• leg schermen minstens een half uur voor het slapen weg
• eet drie hoofdmaaltijden en liefst nog een of twee gezonde tussendoortjes

Je zult merken dat je minder behoefte krijgt aan die kunstmatige “boost”.

Ouders en scholen: wat kun je doen zonder strijd?

Veel ouders zien ineens lege blikjes in de kamer van hun kind en schrikken. Verbieden werkt meestal averechts. Interessanter is het gesprek over slaap, vermoeidheid en druk.

Vraag bijvoorbeeld: “Merk je zelf verschil in hoe je slaapt als je wel of geen energiedrank drinkt?” of “Wanneer voel jij je het meest moe op de dag?” Zo leg je de link met leefstijl in plaats van alleen met dat ene blikje.

Scholen kunnen ook veel doen: duidelijke regels (bijvoorbeeld geen energiedrank in de klas), maar ook voorlichting over slaap, schermgebruik en voeding. Niet moralistisch, maar nuchter en feitelijk. Jongeren prikken zo door bangmakerij heen, maar waarderen eerlijke info vaak meer dan je denkt.

Wanneer is het slim om hulp te zoeken?

Je hoeft niet te wachten tot het volledig uit de hand loopt. Het is verstandig om met je huisarts of jeugdarts te praten als:

• je ondanks minder energiedrank extreem moe blijft
• je hartkloppingen, duizelingen of flauwtes hebt
• je merkt dat je zonder energiedrank niet meer goed functioneert
• er thuis zorgen zijn over gebruik in combinatie met andere middelen (alcohol, drugs)

De huisarts kan met je meekijken naar je totale leefstijl, eventueel lichamelijk onderzoek doen en je zo nodig doorverwijzen. Op sites als Thuisarts vind je betrouwbare informatie over vermoeidheid, slaapproblemen en leefstijl.

Wat zeggen Nederlandse en Belgische bronnen?

Nederlandse en Belgische gezondheidsinstanties zijn vrij duidelijk: energiedrank is niet bedoeld als dagelijkse dorstlesser, zeker niet voor kinderen en jongeren.

• Het RIVM en andere Nederlandse bronnen waarschuwen voor overmatig gebruik, vooral bij jongeren, sporters en in combinatie met alcohol.
• Huisartsen en slaapdeskundigen zien in de spreekkamer regelmatig een link tussen slaapproblemen, vermoeidheid overdag en veel cafeïnegebruik, inclusief energiedrank.

Op sites als RIVM en Gezondheidsnet kun je meer lezen over cafeïne, suiker en gezonde leefstijl. Voor wie vooral met slaap worstelt, zijn gespecialiseerde sites zoals slaapklinieken en slaapcentra in Nederland en België een goede bron van informatie.

FAQ over energiedrank en leefstijl

Maakt één blikje per dag echt zoveel uit?
Dat hangt af van je gevoeligheid, je slaap en de rest van je cafeïne-inname. Voor iemand die verder gezond leeft en goed slaapt, zal één blikje in de ochtend vaak minder problemen geven dan voor iemand die al moe, gestrest en kortslapend is. Het gaat meestal om het totaalplaatje en het tijdstip waarop je drinkt.

Is suikervrije energiedrank dan wel oké?
Suikervrij scheelt inderdaad in calorieën en suikerpieken, maar de cafeïne blijft. Voor je slaap, hartslag en onrust maakt dat dus weinig verschil. Suikervrije varianten zijn niet automatisch “gezond”; ze zijn hooguit op één vlak minder belastend.

Helpt energiedrank echt bij studeren of gamen?
Je voelt je tijdelijk alerter en dat kan het gevoel geven dat je beter presteert. Maar als je daardoor slechter slaapt, lever je de winst later dubbel in. Voor langere termijn concentratie werken voldoende slaap, pauzes en een rustige studie-omgeving beter dan elke drank.

Is koffie dan zoveel beter dan energiedrank?
Koffie bevat ook cafeïne, maar meestal geen grote hoeveelheden suiker en vaak iets minder “gulsig” gedronken dan energiedrank. Toch kan ook koffie je slaap en hartslag beïnvloeden. Het gaat niet om koffie versus energiedrank, maar om hoeveel cafeïne je totaal binnenkrijgt en wanneer.

Hoe snel merk ik verschil als ik stop of mindeer?
De eerste dagen kun je juist moe, prikkelbaar of hoofdpijnachtig zijn. Dat zijn ontwenningsverschijnselen. Na een week tot twee weken merken veel mensen dat ze beter slapen, rustiger zijn en hun energie over de dag gelijkmatiger is. Dat effect is vaak groter dan ze vooraf hadden verwacht.

Wil je serieus iets doen aan je vermoeidheid, slechte slaap of onrust, dan is het best wel de moeite waard om eerlijk naar je energiedrank-gebruik te kijken. Niet vanuit schuld of schaamte, maar als een kans: als je zo’n klein blikje al zoveel invloed laat hebben op je dag, stel je dan eens voor wat er gebeurt als jij weer de regie neemt.