Als je hart niet slaapt terwijl jij dat wél probeert

Waarom cardiologen ineens zo geïnteresseerd zijn in je slaap

Vraag een cardioloog tien jaar geleden naar slaap, en je kreeg vaak een wat vaag antwoord. Nu niet meer. Steeds meer grote onderzoeken laten zien dat slechte slaap en hartproblemen opvallend vaak samenlopen. Niet alleen bij mensen op leeftijd, maar ook bij veertigers met een druk leven en jonge mensen met bijvoorbeeld ernstig snurken.

Om het concreet te maken: mensen met onbehandelde ernstige slaapapneu hebben een duidelijk hogere kans op hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en zelfs beroertes. En andersom zie je dat mensen met hartfalen vaak nauwelijks een nacht doorslapen. Het is geen eenrichtingsverkeer, het is een soort vicieuze cirkel.

Neem Karin, 52 jaar, kantoorfunctie, nooit echt ziek. Ze snurkte “altijd al een beetje”, volgens haar man. De laatste jaren werd ze overdag zó moe dat ze in vergaderingen bijna in slaap viel. Haar bloeddruk kroop omhoog, ondanks medicijnen. Pas toen een arts doorvroeg op snurken en nachtelijk stikken, kwam ze bij een slaaponderzoek terecht. Uitkomst: ernstige slaapapneu. Na start van behandeling met een CPAP-apparaat stabiliseerde haar bloeddruk en voelde ze zich eindelijk weer mens.

Hoe slaapgebrek je hart langzaam uitput

Slaap is geen luxe, het is onderhoudstijd voor je lichaam. Terwijl jij slaapt, zakt je bloeddruk, vertraagt je hartslag en krijgt je hart letterlijk wat rust. Als die rustfase keer op keer wordt verstoord, gaat er iets mis in de “instellingen” van je hart- en vaatstelsel.

Wat er in je lichaam gebeurt als je structureel slecht slaapt

Bij aanhoudend slaaptekort zie je een aantal vaste patronen terug in onderzoeken:

• Je bloeddruk daalt ‘s nachts minder dan normaal of blijft zelfs hoog
• Je stresshormonen, zoals adrenaline en cortisol, blijven hoger
• Je lichaam wordt ongevoeliger voor insuline, waardoor je suikerhuishouding ontregelt
• Ontstekingswaarden in je bloed kunnen langzaam oplopen

Dat alles samen maakt je bloedvaten stijver en kwetsbaarder. Het is niet zo dat een paar korte nachten meteen je kransslagaders dichtslibben, maar jarenlange slechte slaap vergroot de kans op hoge bloeddruk, hartinfarct en beroerte. Dat zie je terug in grote bevolkingsonderzoeken.

En dan hebben we het nog niet eens over leefstijl. Wie chronisch moe is, beweegt minder, grijpt sneller naar snelle suikers en koffie, en heeft minder puf om gezond te koken. Dat werkt allemaal niet bepaald in het voordeel van je hart.

Wanneer snurken niet meer “gezellig” is

Snurken wordt vaak weggewuifd als een irritant maar onschuldig fenomeen. Toch is snurken soms een alarmsignaal. Vooral als het samengaat met ademstops, happen naar lucht, onrustige slaap en forse vermoeidheid overdag.

Bij obstructieve slaapapneu klapt de keelholte tijdens de slaap telkens dicht. Je stopt kort met ademen, je zuurstofgehalte daalt, je lichaam schrikt wakker (vaak zonder dat je het bewust merkt) en je hart krijgt elke keer een stressprikkel. Dat herhaalt zich soms tientallen keren per uur. Je kunt je voorstellen dat je hart daar niet blij van wordt.

Bij Peter, 45 jaar, vrachtwagenchauffeur, viel het zijn collega op dat hij tijdens een overnachting in de cabine soms even helemaal stil werd tijdens het snurken, om daarna met een soort snurk-grom weer lucht te happen. Peter lachte het weg: “Ik slaap overal doorheen.” Tot hij bij de bedrijfsarts kwam met hoge bloeddruk en concentratieproblemen. Via een slaaponderzoek bleek hij een ernstig apneusyndroom te hebben. Na behandeling knapte niet alleen zijn alertheid op, maar werd zijn bloeddruk ook beter instelbaar.

De link tussen slaapapneu en hartproblemen

Bij slaapapneu zie je opvallend vaak:

• Hardnekkige hoge bloeddruk, ondanks meerdere medicijnen
• Hartritmestoornissen, zoals boezemfibrilleren
• Verergering van hartfalen
• Hogere kans op beroerte

Daarom adviseren richtlijnen steeds vaker om bij onverklaarbare hartproblemen actief te vragen naar snurken, ademstops, nachtelijk plassen en ochtendhoofdpijn. Het is eigenlijk gek dat dit nog zo vaak wordt vergeten.

Meer achtergrondinformatie over slaapapneu en gevolgen voor de gezondheid vind je bijvoorbeeld bij Thuisarts: https://www.thuisarts.nl/slaapapneu.

Als je hart je wakker houdt

Tot nu toe ging het vooral over slechte slaap als risico voor je hart. Maar de omgekeerde route is net zo interessant: hartproblemen die je slaap verstoren.

Hartritmestoornissen in de nacht

Veel mensen met boezemfibrilleren of andere ritmestoornissen merken dat aanvallen juist ‘s avonds of ‘s nachts opkomen. Je ligt stil, voelt elke slag, en zodra je hart onregelmatig gaat, schiet je lijf in de alarmstand. Slapen wordt dan bijna onmogelijk.

Sommige mensen beschrijven het alsof hun hart “in hun keel” klopt, anderen voelen alleen een onrustig gejaagd gevoel. Het verraderlijke is dat artsen dit soms afdoen als angst of hyperventilatie, terwijl er wel degelijk een ritmestoornis onder kan zitten. Een goede hartritmeregistratie (24-uurs holter, of soms langer) kan dan duidelijkheid geven.

Hartfalen en platliggen

Bij hartfalen pompt het hart minder krachtig. Dat merk je vaak aan kortademigheid bij inspanning, dikke enkels en vermoeidheid. Maar ‘s nachts kan het net zo goed ellende geven. Veel mensen met hartfalen slapen half zittend, omdat platliggen benauwd maakt. Vlak na het in slaap vallen wakker schrikken met hevige benauwdheid is een klassiek signaal dat het hart het zwaar heeft.

Dat nachtelijke patroon is niet alleen vervelend, het zorgt er ook voor dat je nooit echt in een diepe, herstellende slaap komt. Waardoor je overdag nog vermoeider bent, minder beweegt en de neerwaartse spiraal compleet is.

Thuisarts heeft een heldere uitlegpagina over hartfalen, inclusief klachten en behandeling: https://www.thuisarts.nl/hartfalen.

Waarom artsen dit vaak missen

In de praktijk wordt slaap zelden standaard besproken bij hartklachten. Consulten zijn kort, de focus ligt vaak op medicatie, bloedwaarden en echo’s. Vragen als “Hoe slaapt u eigenlijk?” of “Snurkt u?” blijven makkelijk liggen.

Daarnaast zijn klachten vaag. Vermoeidheid, concentratieproblemen, ochtendhoofdpijn, nachtelijk plassen, prikkelbaarheid - het kan van alles zijn. Patiënten koppelen het zelf ook niet automatisch aan hun hart. Zeker als je nog relatief jong bent, denk je eerder aan stress of een druk leven.

Er speelt ook een beetje schaamte mee. Snurken wordt soms als grappig weggezet, of als “eigen schuld, te zwaar”. Terwijl het voor de partner én voor de snurker zelf een serieus probleem kan zijn.

Signalen waarbij je wél aan je hart en slaap moet denken

Wanneer is het nou gewoon een slechte periode, en wanneer moet er een lampje gaan branden? Er zijn een paar combinaties van klachten waarbij het zinvol is om door te pakken.

Let vooral op als je meerdere van onderstaande patronen herkent:

• Je snurkt luid, met ademstops of happen naar lucht, en je bent overdag opvallend slaperig
• Je hebt hoge bloeddruk die lastig onder controle komt, ondanks medicijnen
• Je wordt ‘s nachts vaak wakker met hartkloppingen of onregelmatige hartslag
• Je wordt benauwd wakker, vooral als je plat ligt
• Je plast meerdere keren per nacht, terwijl dat vroeger niet zo was
• Je hebt ‘s ochtends hoofdpijn en een droge mond
• Je voelt je ondanks 7-8 uur in bed nog steeds gebroken

Herkenbaar? Dan is het geen gek idee om bij je huisarts expliciet de combinatie “slaap + hart” te benoemen. Dus niet alleen: “Ik slaap slecht”, maar: “Ik slaap slecht, snurk hard volgens mijn partner en mijn bloeddruk is de laatste tijd hoger. Kan dit met elkaar te maken hebben?”

Wat je zelf al kunt doen vóór je naar de huisarts gaat

Nee, je hoeft niet eerst zelf dokter te spelen. Maar een beetje voorbereiding helpt wél om sneller serieus genomen te worden en de juiste onderzoeken te krijgen.

Houd een simpele slaap- en klachtenlogboek bij

Een paar weken lang, gewoon in een schrift of notitie-app, kun je bijhouden:

• Hoeveel uur je ongeveer slaapt
• Hoe vaak je ‘s nachts wakker wordt
• Of je partner ademstops of heftig snurken opmerkt
• Momenten van hartkloppingen of benauwdheid, met tijdstip
• Hoe je je overdag voelt (slaperig, prikkelbaar, hoofdpijn)

Als je een smartwatch of sporthorloge hebt dat hartslag en slaap registreert, kun je die gegevens meenemen. Het is niet medisch sluitend, maar het kan wel patronen laten zien, zoals nachtelijke hartslagpieken of extreem onrustige slaap.

Leefstijlfactoren die zowel slaap als hart beïnvloeden

Een paar dingen zijn bijna klassiek dubbel-probleem: slecht voor je hart én funest voor je slaap. Denk aan veel cafeïne laat op de dag, alcohol als “slaapmutsje”, roken, zwaar en vet eten laat op de avond, en een volledig gebrek aan beweging.

Dat betekent niet dat je eerst “perfect” moet leven voordat je naar een arts mag. Maar als je merkt dat je elke avond drie glazen wijn nodig hebt om in slaap te vallen en je hart ‘s nachts tekeergaat, dan is dat wel relevante informatie voor je huisarts. En soms helpt een kleine aanpassing al. Minder alcohol, regelmatiger bewegen, vaste slaaptijden: het klinkt saai, maar je hart en je slaap zijn er dol op.

Gezondheidsnet heeft toegankelijke informatie over slaap en leefstijl: https://www.gezondheidsnet.nl/onderwerp/slaap.

Onderzoeken die je kunt verwachten

Als je met dit soort klachten bij de huisarts komt, zal die meestal eerst goed doorvragen. Over je slaap, je hartklachten, je medicatie, je leefstijl. Daarna kunnen er een paar dingen volgen:

• Lichamelijk onderzoek, bloeddrukmeting, soms bloedonderzoek
• Een hartfilmpje (ECG) om ritmestoornissen op te sporen
• Verwijzing voor een 24-uurs hartritmeregistratie als er vermoeden is op ritmestoornissen
• Verwijzing naar een slaapcentrum voor een slaaponderzoek bij vermoeden op slaapapneu

In Nederland en België zijn er gespecialiseerde slaapcentra waar cardiologen en longartsen samenwerken met slaapspecialisten. Dat is precies wat je wilt als de grens tussen hart en slaap een beetje vervaagt.

Waarom behandelen van slaapklachten je hart echt kan helpen

Het mooie van dit verhaal: als slaapapneu, ernstige slapeloosheid of nachtelijke onrust worden aangepakt, zie je vaak dat het hart meeprofiteert.

Bij behandeling van slaapapneu met CPAP of een andere oplossing daalt de bloeddruk vaak een stukje, worden ritmestoornissen rustiger en voelen mensen zich energieker. Dat laatste is geen detail: wie zich fitter voelt, gaat eerder wandelen, sporten, gezonder koken. En dat is precies wat je hart nodig heeft.

Bij mensen met hartfalen kan het optimaliseren van medicatie, het beperken van vochtinname in de avond en het goed instellen van een eventuele slaapapneu-behandeling ervoor zorgen dat ze weer kunnen liggen zonder paniekerige benauwdheid. Dat geeft niet alleen meer nachtrust, maar ook meer levenskwaliteit.

En bij ritmestoornissen zie je dat een combinatie van medicatie, eventueel een ablatie en het aanpakken van slaapapneu of ernstig snurken de kans op nieuwe aanvallen verkleint.

De Hersenstichting heeft een interessante pagina over slaap en hersengezondheid, die ook raakt aan de gevolgen van slechte slaap voor het hele lichaam: https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/slaapproblemen/.

Even eerlijk: wanneer moet je echt niet blijven afwachten?

Twijfel je of het “nog wel kan wachten”? Er zijn een paar situaties waarbij je níet eerst weken een slaapdagboek moet gaan bijhouden, maar direct medische hulp moet zoeken.

Bel meteen de huisartsenpost of 112 bij:

• Pijn op de borst die niet wegtrekt, zeker als die uitstraalt naar arm, kaak of rug
• Plotseling hevige benauwdheid in rust, met zweten of misselijkheid
• Een zeer onregelmatige, snelle hartslag met duizeligheid of neiging tot flauwvallen
• Plots uitval van kracht of gevoel in arm of been, scheve mond, of moeite met praten

Dat zijn spoedsituaties waarbij elk kwartier telt. De link met slaap is dan even totaal ondergeschikt.

Veelgestelde vragen over hartproblemen en slaap

Kan stress mijn hartkloppingen ‘s nachts veroorzaken, of is het altijd iets met mijn hart?

Stress en angst kunnen zeker hartkloppingen uitlokken, vooral als je eindelijk stil ligt en je hoofd op volle toeren draait. Maar het is nooit verstandig om alles automatisch op stress te schuiven. Als je regelmatig heftige hartkloppingen hebt, vooral als je er duizelig, kortademig of naar van wordt, is een beoordeling door de huisarts verstandig. Soms is het een onschuldige ritmestoornis, soms iets wat wél behandeling vraagt.

Is snurken zonder ademstops ook gevaarlijk voor mijn hart?

Licht tot matig snurken zonder ademstops is meestal vooral een relatieprobleem en minder een hartprobleem. Maar luid, fors snurken dat samengaat met extreme vermoeidheid overdag, ochtendhoofdpijn of nachtelijk stikken, verdient echt onderzoek. Daarbij is het lastig om zelf te beoordelen of er ademstops zijn. Partners, huisgenoten of soms een geluidsopname kunnen dan verhelderend zijn.

Helpt een slaapmiddel ook voor mijn hart?

Slaapmiddelen lijken verleidelijk: pil erin, slapen maar. In de praktijk verstoren veel slaapmiddelen juist de normale slaapopbouw, kunnen ze ademstilstanden verergeren en maskeren ze onderliggende problemen zoals slaapapneu of nachtelijke hartritmestoornissen. Ze hebben bovendien verslavingsrisico’s. Gebruik ze dus alleen in overleg met je arts, kortdurend, en zie ze niet als oplossing voor hart-gerelateerde slaapproblemen.

Kan beter slapen mijn hoge bloeddruk echt verlagen?

Bij sommige mensen zie je dat betere slaap - bijvoorbeeld na behandeling van slaapapneu of na het doorbreken van chronische slapeloosheid - de bloeddruk meetbaar laat dalen. Verwacht geen wonderen van één goede nacht, maar maandenlang betere slaap kan zeker bijdragen. Vaak blijft medicatie nodig, maar soms kan de dosering omlaag of blijft verdere verzwaring van de medicatie uit.

Hoe weet ik of ik naar een cardioloog of naar een slaapcentrum moet?

Als je vooral hartklachten hebt (pijn op de borst, duidelijke ritmestoornissen, kortademigheid bij inspanning), is de huisarts meestal je eerste stap en bepaalt die of een cardioloog nodig is. Als snurken, ademstops en extreme slaperigheid op de voorgrond staan, is een slaapcentrum of longarts logischer. In veel ziekenhuizen werken cardiologen en longartsen samen bij patiënten waarbij hart en slaap duidelijk door elkaar lopen. Bespreek met je huisarts welke route in jouw situatie het meest logisch is.