Reflux en slapen: waarom je nacht zo onrustig is

Het rare is: overdag kun je best wel wat reflux hebben zonder dat je er wakker van ligt - letterlijk. Je zit of staat, de zwaartekracht helpt, je slikt vaker en dat neutraliseert een deel van het zuur. In de nacht verandert het speelveld compleet.

Lig je plat, dan kan maaginhoud makkelijker terugstromen naar de slokdarm. Je slikt minder, je speekselproductie daalt, en speeksel is juist een soort natuurlijke “buffer” tegen zuur. Het slijmvlies van je slokdarm ligt er dus kwetsbaarder bij. Gevolg: een kleine hoeveelheid reflux kan ineens veel pijnlijker en storender zijn.

Neem bijvoorbeeld Karin, 42 jaar. Overdag soms wat brandend gevoel na pittig eten, maar niets dramatisch. Tot ze ineens wekenlang elke nacht wakker schrikt van een branderige keel en een droge hoest. Eerst denkt ze aan verkoudheid of allergie. Pas als haar partner zegt dat ze in haar slaap soms naar adem lijkt te happen, valt het kwartje: dit is meer dan “een beetje maagzuur”.

Hoe reflux je slaap echt in de war schopt

Het is niet alleen dat brandende gevoel

Bij reflux denken we vaak aan pijn achter het borstbeen. Maar in bed speelt er meer:

Brandend gevoel in borst of bovenbuik, vooral als je plat ligt
Zure of bittere smaak in de mond, vooral bij wakker worden
Nachtelijk hoesten zonder duidelijke verkoudheid
Keelirritatie, schrapen, heesheid in de ochtend
Gevoel van brok in de keel
Wakker schrikken met het gevoel dat je stikt of geen adem krijgt

Dat laatste klinkt heftig, en dat is het ook. Bij sommige mensen stroomt maaginhoud zo hoog terug dat het strottenhoofd en soms zelfs de luchtpijp geprikkeld worden. Dat geeft een reflex: hoesten, naar adem happen, soms kortdurende paniek. Niet gezellig midden in de nacht.

Micro-ontwakingen waar je niks van weet

Interessant detail: je hoeft niet altijd bewust wakker te worden om last te hebben van reflux. Onderzoek laat zien dat reflux in de nacht heel vaak leidt tot micro-ontwakingen. Je hersenen komen net even uit de diepe slaap om alarm te slaan, maar jij herinnert je daar niets van. Je merkt het alleen de volgende dag: moe, niet uitgerust, prikkelbaar, concentratieprobleem.

Dus ja, je kunt overdag behoorlijk gesloopt zijn door reflux, ook als je niet elk uur op de klok hebt gekeken.

Waarom het juist bij sommige mensen ‘s nachts zo uit de hand loopt

Anatomie en zwaartekracht: de harde realiteit

Aan de onderkant van je slokdarm zit een soort klepje: de onderste slokdarmsfincter. Dat klepje hoort strak dicht te blijven en alleen open te gaan als je slikt of boert. Bij reflux is dat systeem minder strak. Het klepje sluit niet goed, opent te vaak of de druk in de buik is te hoog.

Als je ligt, verdwijnt de hulp van de zwaartekracht. Maaginhoud kan makkelijker omhoog bewegen. Zeker als je maag nog redelijk vol is, bijvoorbeeld omdat je laat hebt gegeten. Het zuur kan dan langer in de slokdarm blijven liggen, en dat geeft meer schade en meer klachten.

Overgewicht, zwangerschap en strakke broeken

Alles wat de druk in je buik verhoogt, vergroot de kans op nachtelijke reflux:

Overgewicht, vooral buikvet
Zwangerschap
Zeer strakke kleding rondom de buik
Grote maaltijden laat op de avond

Neem Samira, 31 jaar, zwanger van haar tweede. Overdag al wat maagzuur, maar ‘s nachts is het pas echt raak. Ze slaapt half zittend, met meerdere kussens, en wordt toch meerdere keren wakker met een brandende keel. In haar geval is het simpel uit te leggen: de groeiende baarmoeder duwt de maag omhoog, de druk neemt toe, en het klepje tussen maag en slokdarm verliest de strijd.

Medicijnen en andere medische oorzaken

Sommige medicijnen kunnen reflux verergeren, onder andere doordat ze de spanning van de slokdarmsfincter verlagen of de maaglediging vertragen. Denk aan bepaalde spierverslappers, sommige slaapmiddelen, bepaalde bloeddrukmedicatie en middelen tegen depressie. Ook aandoeningen als een middenrifbreuk (hiatus hernia) spelen vaak mee.

Dat betekent niet dat je zomaar moet stoppen met medicijnen, integendeel. Maar het is wel een reden om met je arts te bespreken of je klachten mogelijk samenhangen met wat je slikt.

Reflux, hoesten en astma: de nachtelijke driehoek

Een deel van de mensen met chronische hoest of astma-achtige klachten blijkt reflux als mede-oorzaak te hebben. Vooral ‘s nachts is dat een nare combinatie.

Bij reflux kan zuur tot in de keel komen en daar kleine hoeveelheden ingeademd worden. Dat prikkelt de luchtwegen. Gevolg: hoesten, piepen, benauwdheid. Bij sommige mensen verergert hun astma duidelijk als de reflux niet behandeld wordt.

Andersom kan hevig hoesten de druk in de buik weer verhogen, waardoor reflux toeneemt. Een soort vicieuze cirkel. Als je dus ‘s nachts vaak hoest, piept of benauwd wakker wordt, is het slim om niet alleen aan longen te denken, maar ook aan de slokdarm.

De link tussen reflux en slaapapneu

Dan is er nog een andere, vaak onderschatte combinatie: reflux en slaapapneu. Slaapapneu is een aandoening waarbij de luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk (gedeeltelijk) dichtvalt, waardoor ademstops ontstaan.

Wat blijkt uit onderzoek:

Mensen met slaapapneu hebben vaker refluxklachten
Reflux kan de bovenste luchtwegen prikkelen en zo apneus verergeren
De drukschommelingen in de borstkas bij apneus kunnen reflux uitlokken

Neem Erik, 55 jaar, met overgewicht en flinke snurker. Hij wordt ‘s ochtends wakker met een droge mond, hoofdpijn en een rauwe keel. Hij denkt eerst aan reflux alleen, maar uiteindelijk blijkt hij ook ernstige slaapapneu te hebben. Na start met een CPAP-apparaat nemen niet alleen de ademstops af, maar ook zijn refluxklachten in de nacht.

Als je partner vertelt dat je hard snurkt, ademstops heeft of veel onrustig beweegt in je slaap, én je hebt reflux, dan is het zinvol om ook aan slaapapneu te denken.

Wat je zelf kunt doen voordat je naar pillen grijpt

Laten we eerlijk zijn: leefstijladvies klinkt altijd een beetje saai. Maar bij reflux en slapen maakt het nou ja, echt verschil.

Speel met tijd en zwaartekracht

Twee dingen doen het altijd goed bij nachtelijke reflux:

Niet te laat zwaar eten. Probeer de laatste grote maaltijd minstens 3 uur voor het slapen te nemen.
Het hoofdeinde van je bed iets verhogen. Niet alleen extra kussens onder je hoofd, maar echt het bed aan het hoofdeinde 10 tot 15 centimeter hoger zetten. Bijvoorbeeld met blokken onder de poten.

Dat laatste klinkt misschien wat knullig, maar het werkt. Je gebruikt de zwaartekracht in je voordeel.

Let op wat je ‘s avonds naar binnen werkt

Sommige dingen geven sneller refluxklachten, zeker later op de avond:

Zeer vet eten (frituur, vette snacks)
Pittig gekruid eten
Grote porties chocolade
Koffie en sterke thee bij sommige mensen
Alcohol, vooral in grotere hoeveelheden

Dat betekent niet dat je nooit meer iets “ongezonds” mag, maar wel dat timing uitmaakt. Een pittige afhaalmaaltijd om 22.00 uur en daarna meteen naar bed is vragen om gedoe.

Houd je buikruimte vrij

Strakke broeken of shapewear tot laat in de avond helpen ook niet echt. Alles wat je buik samendrukt, verhoogt de druk op de maag. Zeker als je al gevoelig bent voor reflux, is losse kleding in de avond een beter idee.

Wanneer zelf dokteren niet meer genoeg is

Er is een verschil tussen af en toe wat brandend maagzuur en klachten die je nachtrust structureel slopen. Bij dit soort signalen is het slim om je huisarts in te schakelen:

Nachtelijke reflux meer dan twee keer per week
Pijn achter het borstbeen die je wakker houdt
Slikklachten of het gevoel dat eten blijft hangen
Onverklaard gewichtsverlies
Bloed bij de ontlasting of zwartgekleurde ontlasting
Heesheid, chronische hoest of brokgevoel in de keel die niet weggaan

Je huisarts zal vragen stellen over je klachten, leefstijl, medicatie en eventueel lichamelijk onderzoek doen. Soms wordt gestart met maagzuurremmers als proef. Als klachten blijven bestaan of er alarmsymptomen zijn, kan verwijzing naar een MDL-arts (maag-darm-leverarts) volgen voor bijvoorbeeld een gastroscopie.

Op sites als Thuisarts vind je betrouwbare uitleg over maagklachten en wanneer je aan de bel moet trekken.

Medische behandelingen: wat gebeurt er als je bij de arts komt?

Maagzuurremmers en meer

Artsen hebben grofweg drie medicijngroepen tot hun beschikking:

Antacida: middelen die zuur direct neutraliseren. Werken snel, maar kort.
H2-blokkers: remmen de aanmaak van maagzuur deels.
Protonpompremmers (PPI’s): remmen de zuurproductie sterker en langer.

Voor hardnekkige nachtelijke reflux worden vaak PPI’s voorgeschreven, soms specifiek in de avond ingenomen. Dat kan de nachtrust behoorlijk verbeteren. Maar: langdurig gebruik moet altijd onder begeleiding van een arts, vanwege mogelijke bijwerkingen en het risico dat je er onnodig lang mee doorgaat.

Onderzoek naar de oorzaak

Bij ernstige of langdurige klachten kan aanvullend onderzoek zinvol zijn:

Gastroscopie om te kijken naar ontsteking, schade of een middenrifbreuk
pH-meting in de slokdarm om de hoeveelheid zuur te registreren
Manometrie om de werking van de slokdarmsfincter te beoordelen

Dit is geen standaardtraject voor iedereen met wat maagzuur, maar wel voor mensen bij wie de klachten blijven terugkomen of verdacht zijn.

Hoe gevaarlijk is nachtelijke reflux eigenlijk?

Veel mensen vragen zich af: “Is dit alleen maar irritant, of ook schadelijk?” Het eerlijke antwoord: beide kunnen waar zijn.

Langdurige, onbehandelde reflux kan leiden tot ontsteking van de slokdarm (oesofagitis). In sommige gevallen verandert het slijmvlies op den duur, wat bekendstaat als Barrett-slokdarm. Dat geeft een verhoogd risico op slokdarmkanker. Dat is gelukkig zeldzaam, maar het is wel een reden waarom artsen reflux die maar blijft terugkomen serieus nemen.

Aan de andere kant: af en toe nachtelijk maagzuur na een zware maaltijd is niet meteen reden tot paniek. Het gaat om het patroon, de duur en de bijkomende klachten.

Meer achtergrondinformatie over reflux en slokdarmproblemen vind je bijvoorbeeld bij de Maag Lever Darm Stichting en op Gezondheidsnet.

Kinderen, reflux en slapen: extra opletten

Bij baby’s is reflux bijna normaal: een beetje spugen, wat melk teruggeven, hoort er vaak bij. Meestal groeien ze er overheen. Maar als een baby slecht groeit, veel huilt, duidelijk pijn lijkt te hebben bij het liggen of regelmatig stikt in voeding, is dat een ander verhaal en moet je huisarts meekijken.

Bij oudere kinderen zie je soms een ander patroon: vage buikpijn, niet willen liggen, onrustig slapen, nachtelijk hoesten. Ouders denken dan snel aan astma of allergie. Soms is reflux de stille boosdoener. Zeker als er ook overdag klachten zijn na het eten, of als er een duidelijke link is met bepaalde voedingsmiddelen.

Slaapkwaliteit herstellen: meer dan alleen het zuur wegwerken

Nachtelijke reflux is niet alleen een kwestie van zuur verminderen. Het gaat ook om het herstellen van een verstoord slaapritme. Als je weken of maanden slecht slaapt, bouw je slaaptekort op en raak je uit balans.

Een paar dingen die kunnen helpen naast de medische aanpak:

Vaste bed- en opsta-tijden, ook in het weekend
Geen grote schermen vlak voor het slapengaan
Rustige overgang van dag naar nacht (licht dimmen, geen zware discussies meer om 23.30 uur)

En ja, dat klinkt allemaal erg “slaaphygiëne”, maar in combinatie met een goede refluxbehandeling kan het echt het verschil maken tussen half-functioneren en je weer mens voelen.

FAQ over reflux en slapen

1. Kan reflux op de longen slaan tijdens de slaap?
Ja, kleine hoeveelheden maaginhoud kunnen in de luchtwegen terechtkomen. Dat heet aspiratie. Meestal leidt dat tot hoesten en prikkeling, maar bij kwetsbare mensen (bijvoorbeeld ouderen of mensen met neurologische aandoeningen) kan het ernstiger gevolgen hebben, zoals herhaalde longontstekingen. Bij verdenking hierop moet je altijd met een arts overleggen.

2. Helpen extra kussens onder mijn hoofd tegen nachtelijke reflux?
Een beetje, maar het is niet ideaal. Je buigt je nek dan vooral, terwijl je romp nog plat ligt. Beter is het om het hele hoofdeinde van het bed te verhogen, zodat je bovenlichaam schuin ligt. Dat geeft meer effect.

3. Is het gevaarlijk om lang maagzuurremmers te slikken?
Langdurig gebruik van protonpompremmers moet altijd regelmatig geëvalueerd worden door een arts. Er zijn mogelijke bijwerkingen, zoals iets verhoogd risico op bepaalde infecties en tekorten aan vitamines/mineralen bij zeer langdurig gebruik. Maar bij duidelijke indicatie kan het voordeel groter zijn dan het risico. Stop nooit zomaar zelf; bouw altijd af in overleg.

4. Waarom heb ik ‘s nachts wel reflux en overdag bijna niet?
Dat komt vooral door je houding en je slikfrequentie. Liggend werkt de zwaartekracht niet meer mee en slik je minder vaak, waardoor zuur langer in de slokdarm blijft. Ook is je speekselproductie lager, waardoor er minder natuurlijke neutralisatie is.

5. Kan stress mijn nachtelijke reflux verergeren?
Ja, indirect wel. Stress beïnvloedt je spijsvertering, je eetpatroon (sneller, later, vetter) en je slaap. Dat alles bij elkaar kan refluxklachten verergeren. Stress is zelden de enige oorzaak, maar kan net dat duwtje geven waardoor klachten opspelen.

Wil je meer lezen over reflux, maagklachten en slaap? Kijk dan zeker eens op:

Waarom reflux je nachtrust saboteert (en wat je eraan kunt doen)