Waarom slapen tijdens de zwangerschap zo lastig wordt

Zwanger en niet kunnen slapen - hoe kan dat?

Je zou denken: moe + bed = slapen. Tijdens de zwangerschap werkt dat vaak totaal anders. Je lichaam is dag en nacht aan het werk, je stofwisseling draait hoger, je bloedvolume neemt toe en je hormonen schieten alle kanten op. Slapen wordt dan geen vanzelfsprekendheid meer, maar een soort puzzel.

In het eerste trimester vallen veel vrouwen juist eerder in slaap, maar worden ze weer vroeg wakker. In het tweede trimester lijkt het vaak even beter te gaan. En dan komt het derde trimester, met een buik die in de weg zit, harde buiken, kramp in je benen en een baby die denkt dat jouw bedtijd zijn speeltijd is.

Toch is het niet alleen “onhandig” of “lastig”. Achter die slechte nachten zitten medische processen die eigenlijk best wel logisch zijn - als je ze eenmaal kent.

Hormonen die je slaapritme in de war schoppen

Progesteron: slaperig overdag, onrustig ‘s nachts

Progesteron is het zwangerschapshormoon dat je baarmoeder rustig houdt en je lichaam voorbereidt op de zwangerschap. Klinkt vriendelijk, maar het heeft een paar bijwerkingen:

• Je wordt sneller slaperig overdag
• Je ademhaling verandert, waardoor je ‘s nachts oppervlakkiger kunt gaan ademen
• Je lichaamstemperatuur gaat iets omhoog, en veel mensen slapen slechter als ze het warmer hebben

Het bizarre is: overdag kun je je bijna suf voelen van de moeheid, maar zodra je in bed ligt, lijkt die vermoeidheid niet automatisch om te zetten in diepe, herstellende slaap.

Oestrogeen en melatonine: je interne klok schuift op

Oestrogeen beïnvloedt onder andere je stemming en je bloedvaten. Het kan zorgen voor:

• Onrust in je benen
• Hoofdpijn
• Meer dromen en lichtere slaap

Daarnaast verandert ook de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je slaap-waakritme regelt. Sommige vrouwen merken dat ze structureel vroeger wakker worden, anderen vallen juist later in slaap. Je interne klok is, nou ja, een beetje de weg kwijt.

Neem Eva, 29 jaar, 18 weken zwanger. Zij vertelde haar verloskundige dat ze elke nacht om 4 uur klaarwakker was, alsof er een wekker afging. Niet van de baby, maar van haar eigen lichaam. Geen stress, geen nachtmerries, gewoon... wakker. Haar hormonen hadden haar slaapritme simpelweg verschoven.

Waarom liggen op je rug ineens geen goed idee meer is

Rond het tweede tot derde trimester komt er nog iets bij: pure anatomie. Je baarmoeder groeit, wordt zwaarder en drukt op omliggende organen en bloedvaten. Vooral liggen op je rug kan dan problemen geven.

De grote ader (vena cava) die het bloed uit je onderlichaam terug naar je hart brengt, kan door het gewicht van de baarmoeder worden afgeklemd als je plat op je rug ligt. Gevolg:

• Duizeligheid
• Misselijkheid
• Hartkloppingen
• Een onrustig, naar gevoel waardoor je wakker schrikt

Veel zorgverleners adviseren daarom om zoveel mogelijk op je zij te slapen, liefst links. Niet omdat rechts “gevaarlijk” is, maar omdat links vaak net wat comfortabeler is voor de doorbloeding.

Druk op blaas, maag en longen

Dezelfde groeiende baarmoeder drukt:

• Naar beneden op je blaas - hallo, nachtelijke wc-rondjes
• Naar boven tegen je maag - brandend maagzuur, vooral als je gaat liggen
• Tegen je middenrif en longen - je hebt sneller het gevoel dat je “te weinig lucht” krijgt

Al die prikkels zorgen ervoor dat je vaker wakker wordt, lichter slaapt en moeilijker weer inslaapt. Je slaap wordt gefragmenteerd: veel korte stukjes in plaats van langere blokken diepe slaap.

Iedere zwangere kent het: net lekker liggen, en dan toch weer dat gevoel dat je moet plassen. En dan weer. En nog een keer.

Dat komt niet alleen doordat de baarmoeder op de blaas drukt. Je nieren werken tijdens de zwangerschap harder en filteren meer bloed. Bovendien verschuift de vochtverdeling in je lichaam. Overdag zakt vocht naar je benen, ‘s nachts wordt dat vocht weer opgenomen in de bloedbaan en via de nieren afgevoerd. Resultaat: meer urineproductie in de nacht.

Combineer dat met een gevoelige blaas en je snapt waarom sommige vrouwen drie tot zes keer per nacht naar het toilet lopen. Niet omdat ze “weinig slaap nodig hebben”, maar omdat hun lichaam in een ander standje staat.

Slaapapneu en snurken tijdens de zwangerschap

Als snurken ineens een medisch signaal wordt

Veel vrouwen die nooit gesnurkt hebben, beginnen tijdens de zwangerschap ineens wel te snurken. Dat komt onder meer door:

• Zwelling van het neusslijmvlies door hormonen
• Gewichtstoename
• Veranderde ademhaling

In een deel van de gevallen blijft het bij snurken. Maar soms ontstaat er slaapapneu: korte ademstops tijdens de slaap. Dat merk je zelf vaak niet, maar je partner wel.

Let op signalen zoals:

• Hard snurken met pauzes
• Ochtenden met flinke hoofdpijn
• Overdag extreem slaperig en prikkelbaar
• ‘s Nachts wakker schrikken met het gevoel dat je naar lucht hapt

Slaapapneu in de zwangerschap is niet onschuldig. Het wordt in verband gebracht met een hogere kans op hoge bloeddruk, zwangerschapsdiabetes en groeiproblemen bij de baby. Dit is dus typisch zo’n klacht waarbij je beter een verloskundige of huisarts kunt bellen dan het weg te wuiven.

Onrustige benen, kramp en tintelingen

Je kent het misschien: net als je bijna slaapt, krijg je een niet-te-negeren drang om je benen te bewegen. Alsof er mieren onder je huid lopen. Dat gevoel past bij het restless legs syndroom (RLS), dat tijdens de zwangerschap vaker voorkomt.

Daarnaast zijn nachtelijke kuitkrampen een klassieker in het derde trimester. Die kunnen zo pijnlijk zijn dat je rechtop in bed zit. Mogelijke medische factoren:

• Veranderde bloedcirculatie
• Verandering in mineralenbalans (magnesium, calcium)
• Druk van de baarmoeder op zenuwen

Veel vrouwen zoals Sara, 34 weken zwanger, beschrijven een patroon: eindelijk een houding gevonden, ogen bijna dicht... en dan schiet er een kramp in de kuit. Weg slaap.

De groeiende baarmoeder trekt aan banden en spieren in je buik en bekken. Daarbij komen vaak:

• Pijn in de onderrug
• Bekkenpijn of bekkeninstabiliteit
• Pijn bij draaien in bed

Liggen op een te harde of juist te zachte matras kan het erger maken. Sommige vrouwen slapen uiteindelijk met kussens tussen de knieën, achter de rug en onder de buik om überhaupt nog een beetje comfortabel te liggen.

Medisch gezien is dit vaak te verklaren door verweking van het bindweefsel door hormonen zoals relaxine, in combinatie met het toenemende gewicht. Je gewrichten zijn letterlijk wat “losser” en daardoor gevoeliger voor verkeerde belasting.

Laten we eerlijk zijn: zwanger zijn is niet alleen fysiek zwaar. In je hoofd gebeurt minstens zoveel. Vragen als:

• Gaat de bevalling wel goed?
• Ben ik wel een goede ouder straks?
• Wat als er iets mis is met de baby?

Die gedachten houden je niet alleen wakker, ze kleuren ook je dromen. Veel zwangeren melden levendige, soms bizarre of angstige dromen. Medisch gezien is je REM-slaap (de droomslaap) vaak onrustiger, mede door hormonen en vaker wakker worden.

Bij sommige vrouwen gaat het verder dan “gewoon veel nadenken” en ontstaat er een angststoornis of depressie tijdens de zwangerschap. Signalen om serieus te nemen:

• Bijna elke nacht piekeren tot in de vroege uurtjes
• Overdag nergens meer plezier in hebben
• Schuldgevoelens of sombere gedachten die blijven hangen

Slecht slapen kan dan zowel oorzaak als gevolg zijn van psychische klachten. Wachten tot na de bevalling is in dat geval geen goed idee, want behandeling tijdens de zwangerschap is vaak mogelijk en zinvol.

Wanneer slecht slapen meer is dan “erbij horen”

Het lastige is: veel slaapklachten komen zó vaak voor in de zwangerschap dat ze bijna als normaal worden gezien. Maar er zijn rode vlaggen waarbij je beter niet kunt afwachten.

Neem contact op met je verloskundige of huisarts bij:

• Snurken met ademstops of heftige benauwdheid ‘s nachts
• Ernstige hoofdpijn, sterretjes zien, pijn boven in de buik, in combinatie met slecht slapen
• Nachtelijk zweten met koorts of ziek gevoel
• Sombere of angstige gedachten die je nachtrust slopen en overdag blijven hangen
• Rusteloze benen of kramp die je nachten structureel verpesten

Waarom dit belangrijk is? Omdat sommige complicaties, zoals hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging, zich deels uiten in slaapproblemen, hoofdpijn en onrust. Dat wil je er gewoon op tijd uit hebben.

Wat kun je medisch gezien wél doen?

Laten we eerlijk zijn: je kunt de zwangerschap zelf niet “lichter” maken, maar er zijn wel medische en praktische ingangen die je met je zorgverlener kunt bespreken.

Medicijnen en supplementen: liever niet zomaar rommelen

Zelf slaapmiddelen slikken is tijdens de zwangerschap geen goed idee, tenzij voorgeschreven door een arts. Veel gangbare slaapmedicatie gaat via de placenta naar de baby. Ook “natuurlijke” middelen zijn niet automatisch veilig.

Wat soms wél bekeken wordt:

• IJzer- of ferritinetekort bij rusteloze benen
• Magnesium bij spierkrampen (in overleg, juiste dosering is belangrijk)
• Behandeling van reflux of maagzuurklachten met veilige medicatie

Hier geldt: altijd eerst overleggen met verloskundige, huisarts of gynaecoloog. Liever één keer te vaak gevraagd dan zelf experimenteren.

Slaapapneu behandelen in de zwangerschap

Bij ernstige snurk- of apneuklachten kan een slaaponderzoek nodig zijn. Soms wordt er tijdelijk een CPAP-apparaat ingezet (een apparaat dat met lichte overdruk lucht in de luchtwegen blaast) om de ademhaling ‘s nachts te ondersteunen. Niet leuk misschien, maar wel beter voor jou én je baby.

Fysiotherapie en bekkenbodemzorg

Bij pijnklachten in rug of bekken kan een gespecialiseerde (bekken)fysiotherapeut helpen om beter te leren liggen, draaien en bewegen. Minder pijn betekent vaak automatisch beter slapen.

En de baby, merkt die iets van jouw slechte nachten?

Deze vraag spookt bij veel zwangere vrouwen door het hoofd: als ik zo slecht slaap, is dat dan slecht voor mijn baby?

Het eerlijke antwoord: af en toe een slechte nacht is geen ramp. Het lichaam van de baby is behoorlijk goed beschermd. Maar langdurig, ernstig slaaptekort in combinatie met andere problemen (zoals hoge bloeddruk of diabetes) lijkt in onderzoeken wel samen te hangen met een iets hogere kans op complicaties.

Dat betekent niet dat je nu óók nog wakker hoeft te liggen van schuldgevoel. Wel dat het zinvol is om slaapproblemen serieus te nemen en bespreekbaar te maken. Niet alleen voor je eigen welzijn, maar ook omdat een uitgeruste moeder vaak beter herstelt na de bevalling.

Veelgestelde vragen over zwangerschap en slapen

Is op je buik slapen gevaarlijk als je zwanger bent?

In het begin van de zwangerschap niet. Zolang het nog comfortabel voelt, mag je op je buik slapen. Je baby ligt goed beschermd in de baarmoeder. Meestal wordt het vanzelf onprettig naarmate je buik groeit, en draai je dan automatisch op je zij.

Waarom word ik elke nacht rond hetzelfde tijdstip wakker?

Dat kan komen door hormonen, een veranderd slaapritme of lichamelijke signalen zoals een volle blaas, honger, maagzuur of bewegingen van de baby. Je slaap wordt lichter en onderbroken, waardoor je je die vaste tijdstippen sterker herinnert.

Mag ik melatonine gebruiken tijdens de zwangerschap?

Melatonine wordt vaak gezien als “onschuldig”, maar tijdens de zwangerschap is het gebruik niet standaard aan te raden. Overleg altijd met je arts of verloskundige voordat je melatonine of andere slaapmiddelen gaat gebruiken.

Is chronisch slaaptekort tijdens de zwangerschap gevaarlijk?

Langdurig slecht slapen kan je weerstand, stemming en bloeddruk beïnvloeden. In combinatie met andere risicofactoren kan dat de kans op complicaties verhogen. Daarom is het verstandig om ernstige of aanhoudende slaapproblemen te bespreken met je zorgverlener.

Waarom droom ik zo heftig sinds ik zwanger ben?

Door hormonen slaap je vaak lichter en word je vaker wakker. Daardoor herinner je je dromen beter. Bovendien spelen spanning, verwachtingen en angsten onbewust mee in je droomwereld. Heftige dromen zijn dus niet raar in deze periode.

Waar kun je betrouwbare info vinden?

Meer lezen over zwangerschap, slapen en gerelateerde klachten?

• Thuisarts.nl heeft duidelijke info over slapeloosheid en zwangerschap in het algemeen.
• Op Gezondheidsnet vind je een overzichtspagina over slapen en slaapproblemen met artikelen in begrijpelijke taal.
• De Hersenstichting legt uit hoe slaap werkt en waarom het zo belangrijk is voor je brein: Hersenstichting - Slaap.

En misschien wel het belangrijkste: blijf met je vragen niet alleen rondlopen. Je verloskundige of huisarts is er niet alleen voor echo’s en bloeddruk, maar juist ook voor dit soort “alledaagse” klachten die je nachtrust verstoren.