Nachtvoeding en slaap: wanneer, hoe vaak en… tot wanneer?

Veel ouders denken stiekem: “Een baby van drie maanden hoort toch door te slapen?” Waar dat idee vandaan komt, weet eigenlijk niemand precies. De meeste baby’s hebben in het eerste halfjaar gewoon nog nachtvoeding nodig. Hun maagje is klein, hun energieverbruik groot en ze groeien als kool.

Neem Sara, moeder van een baby van 4 maanden. Haar dochter kwam nog drie keer per nacht. Sara vroeg zich af of er iets mis was, want in haar omgeving hoorde ze vooral succesverhalen over “doorslapen met 8 weken”. Toen ze zich wat beter ging inlezen, ontdekte ze dat haar baby eigenlijk gewoon behoorlijk gemiddeld was.

Kort gezegd: nachtvoedingen zijn bij jonge baby’s de norm, niet de uitzondering. Pas als je dat een beetje durft te accepteren, wordt het makkelijker om er een leefbaar ritme omheen te bouwen.

Hoe verandert nachtvoeding per leeftijd?

Niet ieder kind volgt hetzelfde boekje, maar er zijn wel grove lijnen. Zie het als een soort kapstok, geen strak schema waar je baby zich aan móét houden.

De eerste 6 weken: overleven en voeden op verzoek

In de eerste weken draait alles om voldoende voeding, herstel van de bevalling en wennen aan elkaar. Je baby heeft vaak om de 2 à 3 uur voeding nodig, ook ’s nachts. Veel baby’s maken nog geen duidelijk verschil tussen dag en nacht.

In deze fase:

• Voeden op verzoek is normaal, ook ’s nachts.
• Je mag je baby wakker maken voor voeding als er lange stukken tussen zitten en de verloskundige of arts dat heeft aangeraden.
• Slaap is nog super gefragmenteerd, voor iedereen.

Nachtvoeding is hier dus geen “slaapprobleem”, maar gewoon onderdeel van de start.

Rond 6 tot 12 weken: iets meer ritme, maar nog vaak wakker

Langzaam ontstaat er wat meer voorspelbaarheid. Sommige baby’s doen een langere slaapblok in de eerste helft van de nacht, bijvoorbeeld 3 tot 5 uur. Daarna volgen nog 1 of 2 voedingen.

Veel ouders merken in deze periode dat hun baby ’s nachts niet meer elke 2 uur komt, maar misschien nog 2 of 3 keer. Dat is echt heel gebruikelijk. Een baby die nog vaker komt, hoeft niet meteen een probleem te hebben, maar dan is het wel slim om overdag naar de verdeling van voedingen en slaapjes te kijken.

Rond 3 tot 6 maanden: langere blokken, maar nog niet altijd doorslapen

Hier ontstaat vaak het idee: nu moet het toch wel klaar zijn met nachtvoeding? Maar fysiologisch hebben veel baby’s nog 1 à 2 nachtvoedingen nodig, zeker als ze borstvoeding krijgen.

Een veelvoorkomend patroon in deze leeftijd:

• Een langere eerste slaapblok van 4 tot 6 uur.
• Daarna nog 1 of 2 voedingen in de tweede helft van de nacht.

Sommige baby’s slapen opeens een paar nachten door, en beginnen daarna weer vaker te komen. Dat voelt mega frustrerend, maar is vaak een combinatie van groeispurt, ontwikkeling (rollen, meer bewegen) en misschien een sprongetje.

Na 6 maanden: nachtvoeding afbouwen, maar niet verplicht

Rond een maand of 6 kunnen veel baby’s met één nachtvoeding toe, zeker als ze overdag goed drinken en al wat vaste voeding krijgen. Sommige baby’s hebben dan geen nachtvoeding meer nodig, anderen nog wel.

Dit is het moment waarop je voorzichtig mag gaan kijken:

• Komt je baby echt voor voeding, of is het vooral gewoonte of troost?
• Drinkt je baby ’s nachts grote voedingen leeg, of zijn het korte slokjes?

Let op: er is geen harde leeftijd waarop nachtvoedingen “fout” worden. Het gaat om het totaalplaatje: groei, ontwikkeling, hoe jij je voelt, en hoe de nachten ervaarbaar zijn.

Verstoort nachtvoeding de slaap van je baby?

Het eerlijke antwoord: ja en nee.

Ja, natuurlijk wordt de slaap onderbroken door nachtvoeding. Maar dat betekent niet automatisch dat je baby daardoor “slecht leert slapen”. Bij jonge baby’s is wakker worden om te drinken juist onderdeel van hun biologische systeem.

Waar het wel tricky kan worden:

• Als je baby bij elk klein zuchtje meteen voeding krijgt, ook als er geen honger lijkt te zijn.
• Als je baby alleen nog maar in slaap valt met de fles of borst in de mond en daarna elk slaapcyclus-einde weer dezelfde hulp nodig heeft.

Neem Milo, 7 maanden. Hij werd elk uur wakker en kreeg dan een paar slokjes borst. Overdag at hij nauwelijks. Zijn moeder was uitgeput. Toen ze heel rustig de nachtvoedingen terugbracht naar 2 echte voedingen, en overdag vaker aanbood, verbeterde zijn slaap én zijn eetlust.

Nachtvoeding op zich is dus niet het probleem. Het gaat er meer om hoe vaak, hoe je het inzet, en of je baby ook andere manieren leert kennen om in slaap te vallen.

Hoe weet je of je baby echt honger heeft ’s nachts?

Dat blijft soms een beetje puzzelen. Maar er zijn wel signalen die kunnen helpen.

Typische hongersignalen ’s nachts:

• Je baby wordt echt wakker, huilt door, is niet te troosten met even wiegen of een speen.
• Drinkt vervolgens geconcentreerd en goed, niet alleen een paar slokjes.
• Lijkt na de voeding ontspannen en tevreden.

Twijfelgevallen:

• Je baby wordt half wakker, mopperig, maar kalmeert snel met even troosten, handje op de buik, of een speen.
• Drinkt kort, valt tijdens het drinken alweer in slaap en lijkt niet echt “serieus” te drinken.

Als je merkt dat er meerdere korte, slokjes-achtige voedingen zijn, kun je voorzichtig gaan schuiven: sommige voedingen iets uitstellen, of proberen eerst op een andere manier te troosten. Niet als strakke regel, maar als experiment.

Nachtvoeding en slaapassociaties: hoe voorkom je gedoe?

Slaapassociaties zijn de dingen die je baby koppelt aan in slaap vallen. Voeden is daar een bekende van. Op zich niet erg, maar het kan lastig worden als dat de enige manier is.

Een paar ideeën om het wat luchtiger te maken:

Niet elke keer “van 0 naar 100” troosten

Je hoeft niet bij elk geluid meteen met borst of fles aan te komen. Soms helpt het om even te wachten, je baby zachtjes te aaien, of hem in bedje te wiegen. Als het dan snel weer rustig wordt, was voeding misschien niet nodig.

Voeden en slapen een beetje loskoppelen

Voor sommige baby’s werkt het goed om de voeding net iets eerder in het bedritueel te doen. Dus: eerst voeding, daarna nog een kort momentje boekje of liedje, en dan naar bed. Zo valt je baby niet élke keer met de borst of fles in de mond in slaap.

’s Nachts kun je proberen om na de voeding je baby nog even wakker maar slaperig in bed te leggen. Dat lukt niet altijd, en zeker niet elke nacht, maar elke keer dat het wél lukt, leert je baby weer een beetje zelf inslapen.

Praktische tips om nachtvoedingen draaglijker te maken

Je lost misschien niet alles op, maar je kunt het jezelf wel een stuk makkelijker maken.

Maak het comfortabel voor jezelf

Je zit (of ligt) vaak meerdere keren per nacht te voeden. Dan mag het ook een beetje fijn zijn.

Denk aan:

• Een goede stoel of kussen, zodat je houding oké is.
• Water binnen handbereik.
• Een klein nachtlampje met zacht licht, zodat je baby niet klaarwakker wordt.

En ja, je mag echt liggend voeden als dat veilig kan. Veel ouders slapen daarna makkelijker weer in.

Overdag genoeg calorieën, ’s nachts iets meer rust

Soms kun je nachtvoedingen iets verminderen door overdag net wat vaker of iets meer te voeden. Niet proppen, maar wel alert zijn: slaapt je baby heel lang overdag en mist daardoor voedingen, dan kan hij die ’s nachts gaan inhalen.

Bij flesvoeding kun je in overleg met het consultatiebureau kijken of de verdeling over de dag logisch is. Bij borstvoeding kun je je baby overdag wat vaker aanleggen, zeker in de late namiddag/vooravond.

Houd de nacht saai

Klinkt ongezellig, maar helpt echt. ’s Nachts:

• Niet fel licht aan.
• Niet uitgebreid kletsen en spelen.
• Alleen verschonen als het echt nodig is (poep, doorgelekte luier).

Zo leert je baby dat de nacht anders is dan de dag. Dat helpt op de langere termijn bij betere nachtrust.

Wanneer mag je denken aan nachtvoeding afbouwen?

Dit is zo’n vraag waar iedereen een ander antwoord op lijkt te hebben. De buurvrouw, je moeder, het consultatiebureau, Instagram... Uiteindelijk gaat het om jouw baby en jouw gezin.

Je kunt voorzichtig gaan denken aan afbouwen als:

• Je baby goed groeit en gezond is (check dit altijd met het consultatiebureau of huisarts als je twijfelt).
• Je baby overdag redelijk goed eet en drinkt.
• Je baby ouder is dan ongeveer 6 maanden.
• Jij zelf echt op begint te raken van de nachten zoals ze nu zijn.

Afbouwen hoeft niet “alles of niets” te zijn. Je kunt bijvoorbeeld:

• Eerst van 3 naar 2 voedingen gaan, door 1 voeding te vervangen door troosten op een andere manier.
• Voedingen geleidelijk verkorten (bij borstvoeding) of iets minder geven (bij flesvoeding), zodat je baby langzaam went.

Doe dit bij voorkeur in overleg met een professional als je twijfelt, vooral bij jonge baby’s of als er medische dingen spelen.

En wat als je baby veel vaker komt dan leeftijdsgenoten?

Dan mag je best wel even goed kijken.

Stel, je baby van 8 maanden komt nog om de 1,5 à 2 uur ’s nachts voor voeding. Dat kán een fase zijn, maar soms zit er meer achter:

• Overdag te weinig calorieën, waardoor hij ’s nachts inhaalt.
• Veel gewoonte: je baby is gewend om bij elk wakker moment voeding te krijgen.
• Ongemak: reflux, oorontsteking, doorkomende tandjes, een verkoudheid.

Als je gevoel zegt: “Dit klopt niet helemaal”, luister daar dan naar. Laat je baby nakijken als je je zorgen maakt. Op sites als Thuisarts en Gezondheidsnet vind je betrouwbare info over veelvoorkomende klachten bij baby’s.

Nachtvoeding, borstvoeding en flesvoeding: maakt het uit?

Borstvoeding wordt vaak sneller verteerd dan flesvoeding, waardoor borstgevoede baby’s in de eerste maanden soms vaker komen. Dat betekent niet dat er “iets mis” is met je melk of met je baby.

Bij flesvoeding is de verdeling van de voedingen wat makkelijker te sturen, omdat je precies weet hoeveel je baby drinkt. Dat kan helpen als je nachtvoedingen wilt beperken of beter plannen.

Bij beide vormen geldt:

• Kijk naar je baby, niet alleen naar de klok.
• Overleg met het consultatiebureau als je twijfelt over hoeveelheden.

Op Voedingscentrum vind je praktische richtlijnen over voedingen per leeftijd.

En jij dan? Slaap van ouders telt óók

We hebben het veel over de baby, maar eerlijk: zonder een beetje slaap voor jou valt de boel vroeg of laat om.

Een paar dingen die vaak vergeten worden:

• Slaap in blokken telt óók. Drie uur aaneengesloten kan soms al voelen als een mini-vakantie.
• Als er een partner is: maak afspraken. Bijvoorbeeld dat de een de eerste helft van de nacht “aan” staat en de ander de tweede helft.
• Overdag een dutje doen is geen zwaktebod, maar gewoon slim.

Als je merkt dat je echt op bent, veel huilt, nergens meer van kunt genieten of heel somber wordt, trek dan aan de bel bij de huisarts of het consultatiebureau. Slaaptekort kan flink inhakken op je mentale gezondheid. Op RIVM en Thuisarts vind je informatie over mentale klachten na de bevalling.

Veelgestelde vragen over nachtvoeding en slaap

1. Vanaf wanneer “hoort” een baby door te slapen zonder nachtvoeding?
Er is geen vaste leeftijd waarop dit zou moeten. Sommige baby’s slapen rond 3 à 4 maanden al lange stukken, anderen pas na 1 jaar. Rond 6 maanden hebben veel baby’s minder nachtvoedingen nodig, maar dat is geen harde regel. Kijk naar groei, gezondheid en hoe jullie het volhouden.

2. Is het slecht als mijn baby altijd in slaap valt aan de borst of fles?
Niet per se. Heel veel baby’s doen dit in de eerste maanden. Het wordt pas lastig als je baby ouder wordt en bij elk wakker moment ’s nachts weer precies dezelfde hulp nodig heeft om verder te slapen. Dan kun je rustig gaan oefenen met soms op een andere manier in slaap vallen.

3. Hoe weet ik of mijn baby genoeg binnenkrijgt overdag?
Let op groei, aantal natte luiers en de indruk van je consultatiebureau of huisarts. Bij twijfel altijd vragen. Zij kunnen met je meekijken naar groeicurves en hoeveelheden voeding. Online kun je ter ondersteuning kijken op sites als Voedingscentrum en Thuisarts.

4. Mag ik mijn baby ’s nachts water geven in plaats van melk?
Bij jonge baby’s is melk de enige voeding die ze nodig hebben, ook ’s nachts. Water kan zelfs gevaarlijk zijn als vervanging van melk bij kleine baby’s. Pas bij oudere baby’s, in overleg met een professional, kan water soms een rol spelen bij het afbouwen van nachtvoeding, maar doe dit nooit zomaar op eigen houtje.

5. Wanneer moet ik met nachtelijk huilen of veel nachtvoedingen naar de huisarts?
Als je baby slecht drinkt, weinig natte luiers heeft, koorts heeft, ontroostbaar huilt, suf is of als je gewoon een naar onderbuikgevoel hebt, is het altijd goed om te bellen. Ook als jij zelf echt op bent en het niet meer overziet, mag je hulp vragen. Je hoeft dit niet in je eentje uit te vogelen.

Nachtvoeding en slaap bij baby’s zijn nou ja... best wel een rommelig duo. Maar als je snapt wat normaal is, waar je een beetje mee kunt spelen en wanneer je hulp mag vragen, voelt het vaak al een stuk lichter. Je doet het niet perfect - niemand doet dat. Je doet het goed genoeg. En dat is precies wat jouw baby nodig heeft.