Help, mijn peuter wil in een groot bed slapen – is het al zover?

Wanneer is je kind toe aan een groter bed?

Er is geen magische leeftijd waarop ieder kind ineens ‘klaar’ is voor een groot bed. Toch zijn er een paar signalen die je helpen om in te schatten of het moment in zicht komt.

Veel ouders merken bijvoorbeeld dat hun kind steeds vaker probeert over de rand van het ledikant te klimmen. Neem Saar, 2 jaar en 4 maanden. Haar moeder vertelde dat ze haar ’s ochtends aantrof, vrolijk spelend op de grond – terwijl het ledikant nog keurig dicht stond. Ze was er dus zelf uitgeklommen. Op dat punt wordt het niet alleen onhandig, maar vooral onveilig. Dan is een bed eigenlijk gewoon veiliger.

Andere kinderen worden vooral lang. De benen van je kind zitten bijna tegen het voeteneind, of hij ligt altijd schuin omdat dat de enige manier is om nog enigszins comfortabel te liggen. Dan is het misschien tijd om de ruimte te vergroten.

En soms is het meer een praktisch verhaal. Bijvoorbeeld omdat er een broertje of zusje op komst is dat het ledikant gaat gebruiken. Of omdat je kind zindelijk wordt en ’s nachts naar de wc moet kunnen. Het hoeft niet perfect samen te vallen met ‘alle signalen tegelijk’. Je kijkt naar je kind, naar jullie gezinssituatie en maakt dan een keuze.

Twijfel je of het nog te vroeg is?

Een veelgehoorde zorg: “Als ik te vroeg overstap, is de hele slaaptraining voor niets geweest.” Dat hoeft echt niet zo te zijn. Wel is het handig om even stil te staan bij hoe je kind nu slaapt.

Als je peuter:

• ’s avonds redelijk makkelijk in slaap valt,
• meestal de nacht doorslaapt,
• en zich veilig voelt in zijn kamer,

…dan is de kans groot dat de overgang naar een bed vooral even wennen is, maar verder prima gaat.

Is slapen nu al een worsteling, met veel strijd, huilen of vaak wakker worden? Dan kan het slim zijn om óf nog even te wachten, óf de overgang juist te gebruiken als frisse start met duidelijke afspraken. Maar dan wel rustig en stap voor stap.

Hoe bereid je je kind voor zonder er een drama van te maken?

Peuters en kleuters houden van voorspelbaarheid. Dus hoe minder ‘tadaa, verrassing!’ en hoe meer voorbereiding, hoe beter.

Je kunt het bijvoorbeeld al een paar weken van tevoren benoemen. Niet elke dag zwaar maken, maar af en toe terloops: “Als jij straks een groot bed hebt, dan kun je daar je knuffels ook lekker naast je leggen.” Of: “Weet je nog dat je neefje in een groot bed slaapt? Dat ga jij straks ook.”

Sommige kinderen vinden het leuk om mee te denken over het beddengoed. Een dekbedovertrek kiezen met dieren, auto’s, bloemen – wat dan ook bij je kind past. Niet omdat het bed dan ‘magisch’ beter werkt, maar omdat het bed dan een beetje van hén wordt.

Neem Daan van bijna 3. Zijn ouders lieten hem helpen bij het opmaken van zijn nieuwe bed. Hij mocht zijn favoriete knuffel zelf neerleggen en koos welke boeken op het nachtkastje kwamen. De eerste nacht was hij natuurlijk nog onrustig, maar hij voelde zich wel meteen eigenaar van zijn nieuwe plek. Dat helpt.

Vertel wat er hetzelfde blijft

Kinderen houden van: weten waar ze aan toe zijn. Dus benadruk vooral wat níet verandert:

• Het slaapritueel blijft hetzelfde: zelfde liedje, zelfde boekje, zelfde knuffel.
• De kamer blijft dezelfde plek.
• Jij blijft dezelfde ouder die ’s avonds een kus komt geven.

Door te zeggen: “We doen alles zoals altijd, alleen het bed is anders”, maak je het minder groot in hun hoofd.

Veiligheid eerst: zo maak je de nieuwe slaapplek peuter-proof

Zonder spijlen is er ineens meer vrijheid. En dus ook meer risico’s. Gelukkig kun je met een paar aanpassingen al veel wegnemen.

Denk aan lage bedden of een peuterbed, zodat de valhoogte klein is. Veel ouders leggen in de eerste weken een dik kleed of matras naast het bed. Niet omdat kinderen standaard uit bed kukelen, maar omdat het je net wat rustiger laat slapen.

Het is ook handig om te kijken naar de rest van de kamer. Losse snoeren, kleine spullen op grijphoogte, een kast waar je kind in kan klimmen – dat zijn dingen die overdag al niet handig zijn, maar ’s nachts helemaal niet.

Een traphekje voor de slaapkamerdeur of bovenaan de trap is voor veel gezinnen best wel een uitkomst. Niet omdat je je kind ‘opsluit’, maar omdat je wilt voorkomen dat een half slaperige peuter ’s nachts alleen op avontuur gaat.

Voor meer algemene veiligheids- en slaaptips kun je ook kijken op bijvoorbeeld Thuisarts.nl of Gezondheidsnet.nl. Daar vind je betrouwbare informatie over slapen en veiligheid bij jonge kinderen.

Hoe maak je van de eerste nacht geen complete chaos?

De eerste nacht is voor ouders vaak spannender dan voor het kind. Je ziet het al helemaal voor je: een peuter die tien keer uit bed komt, in de gang staat, bij jullie in bed kruipt. En ja, dat kán gebeuren. Maar je kunt veel doen om het rustig te laten verlopen.

Houd je vaste ritueel vast

Doe alles zoals je het normaal ook doet. Zelfde bad, zelfde boekje, zelfde knuffels. Als het kan zelfs op dezelfde tijd. Dat geeft houvast.

Je kunt nog even kort benoemen: “Je slaapt nu in je nieuwe bed. Jij blijft in je bedje, papa/mama komt morgenochtend weer bij je kijken.” Niet een heel verhaal, maar helder en simpel.

Wat als je kind steeds uit bed komt?

Dit is misschien wel de grootste angst. En heel eerlijk: sommige kinderen testen het ook gewoon. Ze ontdekken dat er geen spijlen meer zijn en denken: kijk, vrijheid!.

Neem Mila, 2 jaar en 9 maanden. De eerste avond kwam ze acht keer uit bed. Haar ouders brachten haar elke keer rustig terug, zonder extra kletspraatjes. Geen boosheid, geen grapjes, gewoon: “Het is bedtijd, je hoort in je bed.” De tweede avond waren het er nog drie. De derde avond sliep ze na één keer terugbrengen.

Het klinkt saai, maar consequent zijn helpt echt. Hoe minder aandacht er te halen is door eruit te komen, hoe sneller het ophoudt. En ja, dat is voor jou misschien even doorbijten.

Nachtelijke paniek of verdriet

Sommige kinderen worden de eerste nachten vaker wakker. Nieuwe omgeving, ander gevoel, meer ruimte – logisch. Ga gerust even kijken, stel je kind gerust, maar probeer het niet uit te bouwen tot een feestje.

Een kort knuffelmoment, zacht praten, eventueel de deken weer goed leggen en dan weer: “Het is nacht, je mag weer verder slapen.” Hoe voorspelbaarder jouw reactie, hoe sneller je kind snapt: dit is nog steeds slaaptijd.

Peuter in een groot bed: nieuwe vrijheid, nieuwe regels

Met een groot bed verandert er stiekem meer dan alleen het matras. Je kind heeft nu de mogelijkheid om zelf uit bed te stappen. Dat vraagt om nieuwe afspraken.

Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat je kind ’s ochtends pas uit bed mag komen als jij hem roept, of als het ‘lampje groen’ wordt (met zo’n slaaptrainer-klokje). Voor sommige gezinnen werkt dat fantastisch, voor anderen is het veel te ingewikkeld. Kies vooral iets wat bij jullie past.

Belangrijk is dat de regels simpel zijn. Denk aan dingen als:

• ’s Avonds na het verhaaltje blijven we in bed.
• ’s Nachts roep je als er iets is, je gaat niet zelf rondlopen.
• ’s Ochtends kom je pas uit bed als [afspraak X].

En ja, peuters testen grenzen. Dat is hun baan. Jouw baan is om rustig, voorspelbaar en duidelijk te blijven.

Grote veranderingen combineren of juist niet?

Veel ouders zitten met een soort planning in hun hoofd: eerst naar een groot bed, dan zonder speen, dan zindelijk, dan naar de peuterspeelzaal… En dan komt er ook nog een baby bij. Best wel veel.

Als het even kan, is het fijn om niet álles tegelijk te doen. Een nieuw bed én een nieuwe baby in één maand kan voor sommige kinderen net wat te veel zijn. Het kan dan voelen alsof het ledikant wordt ‘afgepakt’ voor de baby.

Je kunt het juist omdraaien: je kind krijgt een groot bed omdat hij ‘groot’ is geworden, en de baby mag straks in het kleine bedje slapen. Leg het neer als iets positiefs, niet als iets dat hij moet inleveren.

Ook met dingen als stoppen met de speen of ’s nachts zindelijk worden, is het handig om even te doseren. Als slapen in het grote bed na een paar weken lekker loopt, kun je daarna weer een volgende stap plannen.

Wat als het slapen ineens slechter gaat?

Soms gaat het de eerste nachten verrassend goed, en na een week of twee begint de ellende pas. Je peuter ontdekt dan dat hij meer vrijheid heeft en gaat die eens rustig uitproberen.

Je kunt dan even terug naar de basis:

• Check of de kamer nog veilig en rustig is.
• Loop je ritueel na: is dat misschien korter geworden of chaotischer?
• Kijk of er iets anders speelt: spannende dingen op de opvang, een drukke periode thuis, nieuwe baby, verhuizing.

Als je merkt dat er meer aan de hand is dan alleen ‘nieuw bed wennen’, kan het helpen om ook even te lezen over slaap bij jonge kinderen in het algemeen. Op sites als Slaapinstituut.nl en Gezondheidsnet.nl vind je veel informatie over slaappatronen, nachtangst en onrustige slapers.

Blijft het echt een groot probleem, met heel weinig slaap voor iedereen, dan is het nooit gek om je huisarts of het consultatiebureau om mee te laten denken. Soms is een frisse blik van iemand buiten jullie gezin precies wat je nodig hebt.

En hoe zit het met kinderen die níet willen overstappen?

Er zijn ook peuters die zich met hand en tand vastklampen aan hun ledikant. Die roepen: “Ik wil mijn babybedje!” en alles in jou zegt: tja, maar het moet nu toch echt.

Je kunt dan kijken of je de overgang wat kleiner kunt maken. Sommige ouders halen bijvoorbeeld eerst één zijkant van het ledikant weg (als dat bij jouw model kan), zodat het een soort half-open bed wordt. Anderen zetten het nieuwe bed alvast in de kamer, terwijl het kind nog in het ledikant slaapt. Dan wordt het nieuwe bed een vertrouwd object: daar kun je op spelen, boekjes lezen, knuffels neerleggen. Slapen komt dan later.

Ook helpt het om je kind een beetje regie te geven. Bijvoorbeeld: “Wil je vanavond in je ledikant slapen of in je grote bed?” Als het antwoord drie avonden achter elkaar ‘ledikant’ is, kun je zeggen: “Morgen slapen we in je grote bed, dan mag jij kiezen welke knuffel naast je ligt.” Je geeft kaders, maar ook keuze.

En vergeet niet: angst voor verandering is heel normaal op deze leeftijd. Hoe rustiger jij blijft, hoe meer vertrouwen je kind uit jouw houding haalt.

Wanneer weet je: dit was een goede stap?

Er is niet één moment waarop je een soort diploma ‘geslaagd voor groot bed’ krijgt. Maar je merkt het in kleine dingen.

Je kind:

• valt redelijk ontspannen in slaap in het nieuwe bed;
• blijft grotendeels in zijn bed (met af en toe een testmomentje, dat hoort erbij);
• wordt niet meer opvallend vaak wakker omdat het bed ‘eng’ of ‘raar’ is.

En jij?

• loopt ’s avonds niet meer elk kwartier naar boven;
• slaapt zelf weer wat rustiger;
• hebt het gevoel: dit hoort nu bij deze fase.

Dan mag je best even trots zijn. Op je kind, maar ook op jezelf. Want dit soort overgangen zijn voor ouders soms net zo spannend als voor peuters.

Veelgestelde vragen over de overgang van ledikant naar bed

Vanaf welke leeftijd kan mijn kind naar een groot bed?
De meeste kinderen stappen ergens tussen 2 en 3,5 jaar over. Maar het hangt meer af van lengte, klimgedrag, slaapgedrag en jullie gezinssituatie dan van een exacte leeftijd. Kijk vooral naar je kind, niet naar wat ‘iedereen’ doet.

Is een peuterbed nodig of kan ik meteen naar een eenpersoonsbed?
Beide kan. Een peuterbed voelt vaak wat knusser en is lager, wat prettig kan zijn voor kleine kinderen. Een eenpersoonsbed is praktischer op de lange termijn. Je kunt een groot bed knusser maken met een bedrekje en kussens of knuffels langs de zijkant.

Mijn kind komt ’s avonds steeds uit bed, wat nu?
Blijf rustig en voorspelbaar. Breng je kind zonder veel woorden terug naar bed en herhaal steeds dezelfde zin, bijvoorbeeld: “Het is bedtijd, je hoort in je bed.” Hoe minder aandacht eraan hangt, hoe sneller de lol eraf gaat. Het kan een paar avonden pittig zijn, maar vaak wordt het daarna echt beter.

Mag mijn kind dan nooit meer bij ons in bed?
Dat is een gezinskeuze. Sommige ouders vinden af en toe samen slapen prima, anderen niet. Belangrijk is dat je duidelijk bent: wanneer mag het wel, wanneer niet? Als je kind elke nacht standaard in jullie bed belandt terwijl jij dat eigenlijk niet wilt, is het goed om opnieuw grenzen te stellen.

Wanneer moet ik me zorgen maken over het slapen in het nieuwe bed?
Als je kind wekenlang erg onrustig is, veel minder slaapt dan voorheen, overdag heel moe of prikkelbaar is en jij zelf ook uitgeput raakt, is het verstandig om hulp te zoeken. Je kunt beginnen bij het consultatiebureau of je huisarts. Op Thuisarts.nl vind je ook informatie over slaapproblemen bij kinderen.

De overgang van ledikant naar bed is geen examen dat je kunt zakken. Het is een proces, met wat gedoe, wat uitproberen en uiteindelijk een nieuw normaal. En ja, het mag best even rommelig zijn. Dat maakt jullie niet minder goede ouders – het maakt jullie gewoon menselijk.