Eindelijk goed slapen - zo kies je het juiste matras

Waarom je oude matras stiekem je nachtrust sloopt

Je merkt het vaak niet van de ene op de andere dag. Een matras wordt niet in één nacht slecht. Het gaat geleidelijk: een kuiltje hier, een bobbel daar, een veer die je ineens begint te voelen. En voor je het weet, word je elke ochtend wakker met een zeurende rug.

Neem Iris, 34, die dacht dat haar rugpijn kwam door “te veel zitten op kantoor”. Tot ze een weekend bij vrienden logeerde, op een gewoon, degelijk matras. Twee nachten geslapen, rugpijn weg. Terug thuis? Binnen één nacht weer terug. De boosdoener was dus niet haar bureaustoel, maar haar tien jaar oude matras.

Een matras dat niet meer bij je lichaam past, zorgt vaak voor:

onrustig slapen en veel draaien
pijn in onderrug, nek of schouders
tintelende armen of heupen
het gevoel dat je nooit echt diep slaapt

En dan kun je nog zo’n mooie slaapkamer hebben, met verduisterende gordijnen en perfecte kussens: als de basis niet klopt, blijft het behelpen.

Waar moet een goed matras nou eigenlijk aan voldoen?

Laten we het simpel houden. Een matras hoeft geen technisch wonder te zijn. Het moet vooral drie dingen doen:

Je wervelkolom zo recht mogelijk houden als je ligt
Je drukpunten (schouders, heupen) ontlasten
Zorgen dat je niet oververhit raakt of ligt te rillen

Als je op je zij ligt, wil je dat je rug in een soort rechte lijn ligt. Niet als een banaan omhoog, niet als een hangmat omlaag. Op je rug wil je dat je onderrug ondersteund wordt, zonder dat je in een kuil zakt.

Een handig testmoment: laat iemand een foto van je maken terwijl je op je zij ligt op een matras dat je probeert. Ligt je hoofd op een kussen op normale hoogte en vormt je rug een rechte lijn van nek tot stuit? Dan zit je in de goede richting.

Hard, zacht, medium... hoe weet je wat bij je past?

Hier gaat het vaak mis. Veel mensen roepen: “Ik wil een lekker hard matras, dat is goed voor de rug.” Maar te hard is net zo onhandig als te zacht.

Te hard: je schouders en heupen zakken niet genoeg weg. Gevolg: drukpunten, tintelingen, pijnlijke schouders, onrustig draaien.
Te zacht: je zakt te veel in het matras. Je rug ligt krom, je spieren blijven werken om je in balans te houden. Je wordt moe wakker.

De kunst is om een matras te vinden dat je lichaam volgt, maar je niet laat wegzakken als een soort hangmat.

Je slaaphouding maakt uit

Ben je vooral een zijslaper? Dan heb je meestal een wat zachtere toplaag nodig, zodat je schouders en heupen kunnen wegzakken. Rugslapers hebben vaak baat bij iets stevigers, zodat de onderrug niet inzakt. Buikslapers zitten een beetje in de gevarenzone: eigenlijk is die houding niet zo handig voor je nek en onderrug, dus dan is een steviger matras vaak beter, zodat je niet met een holle rug ligt.

Tom, 42, dacht altijd dat hij een harde matras nodig had. “Ik ben groot en zwaar, dus dat moet gewoon,” zei hij. In de winkel bleek dat hij als zijslaper op een keihard matras binnen tien minuten last kreeg van zijn schouders. Op een iets zachter, maar wel goed ondersteunend matras, lag hij ineens veel rustiger. Groot en zwaar bleek dus niet automatisch “keihard” te betekenen.

Verschillende soorten matrassen - wat voelt hoe?

Er zijn allerlei namen en combinaties, maar laten we de bekendste soorten even langsgaan, in gewone mensentaal.

Pocketvering: veertjes in zakjes

Dit zijn matrassen met allemaal losse veertjes, ieder in een eigen zakje. Daardoor bewegen ze onafhankelijk van elkaar. Je krijgt vaak:

goede ondersteuning
redelijk goede ventilatie (fijn als je het snel warm hebt)
een wat “veerend” gevoel

Pocketvering wordt vaak gecombineerd met een toplaag van schuim (koudschuim, latex, traagschuim). Die toplaag bepaalt voor een groot deel hoe zacht of stevig het aanvoelt.

Koudschuim: veerkrachtig en vrij koel

Koudschuim is een soort schuim dat bekendstaat om:

goede ondersteuning
weinig kuilvorming (blijft meestal lang mooi)
redelijk koele slaapervaring

Het voelt vaak stevig maar toch comfortabel. Veel mensen die “stevig, maar niet beton” willen, komen hierop uit.

Traagschuim: dat bekende “memory foam” gevoel

Traagschuim reageert op warmte en druk. Je zakt er langzaam in weg en het vormt zich naar je lichaam. Dat kan heel fijn zijn als je veel drukpunten hebt of veel pijnklachten ervaart.

Maar er zitten ook nadelen aan:

het kan warm aanvoelen
draaien in bed kost meer moeite, omdat je wat “vast” ligt

Mensen als Sanne, 29, met fibromyalgie, zweren erbij omdat hun pijnlijke gewrichten eindelijk eens niet zo hard op het matras drukken. Maar haar partner, die het snel warm heeft, vond het niks. Uiteindelijk kozen ze voor een matras met een dunne laag traagschuim bovenop, zodat hij niet zo wegzakte en het iets koeler bleef.

Latex: soepel en vaak wat warmer

Latexmatrassen voelen vaak wat elastisch en soepel aan. Ze kunnen heel comfortabel zijn, maar zijn soms wat warmer en zwaarder. Er zijn natuurlijke en synthetische varianten. Natuurlatex ventileert vaak beter, maar is ook duurder.

Gewicht, lengte en lichaamstype: ja, dat telt echt mee

Een matras dat perfect is voor iemand van 60 kilo, kan voor iemand van 95 kilo totaal verkeerd zijn.

Ben je lichter? Dan zak je minder ver in het matras. Te harde matrassen kunnen dan aanvoelen alsof je op een plank ligt.
Ben je zwaarder? Dan heb je vaak een steviger matras nodig, zodat je niet te diep wegzakt en je rug recht blijft.

Ook je lengte speelt mee. Ben je lang, dan is een langer matras (bijvoorbeeld 210 cm) geen luxe, maar gewoon handig. Je voeten horen niet over de rand te hangen, hoe gezellig dat in films ook lijkt.

Een stel als Fatima (1,60 m, 55 kilo) en Mark (1,92 m, 100 kilo) heeft vaak baat bij twee aparte matraskernen in één grote hoes. Zij een wat zachtere, hij een wat stevigere. Zo hoeft niemand zich aan te passen aan het lichaam van de ander.

Warm, koud, zweten... het klimaat in je bed

Je kunt nog zo’n fijn matras hebben: als je elke nacht badend in het zweet wakker wordt, is de lol er snel af.

Heb je het snel warm?

kies voor pocketvering of goed ventilerend koudschuim
vermijd dikke lagen traagschuim of volledig dichte schuimmatrassen
let op de tijk (hoes) van het matras: een ademende, katoenen of tencel hoes helpt

Heb je het juist snel koud?

dan kan een matras met wat meer omhullend gevoel, zoals traagschuim of latex, prettig zijn
ook een goede topper kan net dat extra laagje warmte geven

Let ook op je bedbodem. Een dichte bodem zonder ventilatie kan ervoor zorgen dat warmte en vocht slechter weg kunnen. Een lattenbodem of spiraalbodem ventileert vaak beter.

Hoe test je een matras zonder je te laten overrompelen in de winkel?

Veel mensen voelen drie seconden met hun hand op een matras en zeggen dan: “Ja, deze voelt goed.” Maar je ligt niet met je hand op dat ding. Je ligt er met je hele lijf op. En urenlang.

Een paar praktische tips:

Ga echt liggen. Op je rug, zij en buik als je dat thuis ook doet.
Blijf minstens tien minuten liggen per matras. Ja, dat voelt een beetje ongemakkelijk in een winkel, maar dit gaat over jaren slaap.
Neem je eigen kussen mee als dat kan. Dan test je realistischer.
Laat iemand naar je rug kijken terwijl je op je zij ligt. Ligt die min of meer recht?

In Nederland en België bieden steeds meer winkels en webshops proefslapen aan. Dan mag je het matras 30, 60 of soms zelfs 100 dagen thuis proberen. Dat is geen overbodige luxe. Thuis merk je pas echt of je elke ochtend fijn wakker wordt.

Samen slapen, verschillend lichaam - hoe los je dat op?

Een klassiek probleem: de één wil zacht, de ander wil stevig. De één is licht, de ander zwaar. En dan moet er één matras komen. Dat wordt vaak een compromis waar eigenlijk niemand echt blij van wordt.

Gelukkig zijn er oplossingen:

Twee losse matrassen van 80 of 90 cm naast elkaar in één bedframe. Met een goede topper merk je de naad bijna niet.
Een matras met twee verschillende hardheden in één hoes. Handig als je geen zin hebt in twee losse matrassen.

Neem bijvoorbeeld Els en Peter. Zij is licht en heeft snel last van haar schouders, hij is een stuk zwaarder en wil vooral stevige ondersteuning. Ze kochten jaren een “medium” matras, waar zij te hard op lag en hij te zacht. Pas toen ze overstapten op twee aparte matrassen met verschillende hardheden, merkte Els dat haar schouderpijn afnam, terwijl Peter niet meer met een zeurende onderrug opstond.

Hoe lang gaat een matras mee (en wanneer is het echt tijd voor vervanging)?

Er wordt vaak gezegd: een matras gaat ongeveer 8 tot 10 jaar mee. Maar dat is geen wet van Meden en Perzen. Het hangt af van:

kwaliteit van het materiaal
je gewicht
hoe goed je ventileert en draait

Signalen dat het tijd is om te vervangen:

zichtbare kuilen of bobbels
je voelt veren of harde plekken
je wordt vaker stijf en pijnlijk wakker dan een paar jaar geleden
je slaapt elders (hotel, logeerbed) ineens beter dan thuis

Als je matras ouder is dan tien jaar en je twijfelt, is het vaak geen gek idee om serieus rond te gaan kijken.

Matras en slaapkamer: zo maak je er een sterk duo van

Een goed matras is één ding, maar het werkt beter als de rest van je slaapkamer meewerkt.

Zorg voor een goede bedbodem die past bij je matras. Een pocketveringmatras doet het meestal beter op een latten- of boxspringbodem dan op een keiharde plank.
Ventileer je slaapkamer. Een matras neemt elke nacht vocht op. Frisse lucht helpt om dat weer kwijt te raken.
Gebruik een goed molton en hoeslaken die ademen. Geen plastic achtige materialen die alles afsluiten.

Zie je bed als een systeem: matras, bodem, kussen, dekbed en de temperatuur in de kamer. Als dat een beetje op elkaar is afgestemd, slaap je vaak rustiger en word je prettiger wakker.

Veelgemaakte fouten bij een matras kopen

Je bent echt niet de enige als je je hierin herkent:

Alleen op prijs letten en het goedkoopste pakken. Prima voor een logeerkamer, minder handig als je er zelf elke nacht op ligt.
Te snel beslissen in de winkel. In vijf minuten kun je onmogelijk voelen hoe je rug na een hele nacht reageert.
Je volledig laten leiden door marketingtermen. “Orthopedisch”, “hotelkwaliteit” en “luxe” zeggen zonder context eigenlijk niet zoveel.
Vergeten te kijken naar proefslapen en retourvoorwaarden. Als je thuis na drie weken rugpijn hebt, wil je kunnen wisselen.

Probeer bij jezelf na te gaan: wat vind ik nu echt belangrijk? Koel slapen? Minder rugpijn? Minder draaien? Gebruik dat als uitgangspunt en niet de slogan op de doos.

Samenvattend: zo kies je een matras dat echt bij je past

Als je alles terugbrengt naar de kern, draait het om een paar vragen:

Hoe slaap ik meestal (zij, rug, buik)?
Heb ik lichamelijke klachten waar ik rekening mee moet houden (rug, schouders, heupen)?
Heb ik het snel warm of koud in bed?
Wat is mijn gewicht en lengte, en dat van mijn partner?
Wil ik samen één matras, of liever twee aparte?

Beantwoord die voor jezelf, ga proefliggen, vraag om advies zonder je te laten pushen, en gebruik proefslaper-mogelijkheden als die er zijn. Dan wordt het kiezen van een matras geen gok, maar een doordachte keuze.

En wie weet, word je over een paar maanden wakker en denk je: hé, zó kan het dus ook voelen, goed geslapen hebben.

Veelgestelde vragen over het kiezen van een matras

1. Hoe weet ik of een matras goed is voor mijn rug?
Let op hoe je je voelt als je wakker wordt. Minder rugpijn, minder stijfheid en het gevoel dat je dieper slaapt zijn goede signalen. Tijdens het proefliggen is het belangrijk dat je wervelkolom recht ligt als je op je zij ligt. Bij aanhoudende rugklachten is het verstandig om ook je huisarts of een fysiotherapeut te raadplegen voor persoonlijk advies.

2. Is een hard matras altijd beter voor je rug?
Nee. Dat is een hardnekkige mythe. Een te hard matras kan juist extra druk geven op je schouders en heupen en ervoor zorgen dat je rug niet mooi in lijn ligt. Het matras moet ondersteunen, maar ook meegeven op de plekken waar dat nodig is.

3. Hoe belangrijk is een bedbodem bij de keuze van een matras?
Best wel belangrijk. Een slechte of niet passende bodem kan de eigenschappen van een goed matras flink onderuit halen. Check daarom altijd of jouw matras geschikt is voor je huidige bodem, of laat je hierover adviseren in de winkel.

4. Is online een matras kopen verstandig?
Dat kan prima, mits je let op proefslapen en retourvoorwaarden. Kies bij voorkeur een aanbieder waar je het matras minimaal 30 dagen mag proberen. De eerste nachten zijn vaak wennen, dus geef je lichaam even de tijd.

5. Hoe houd ik mijn matras langer goed?
Gebruik een molton, keer en draai het matras als de fabrikant dat adviseert, en zorg voor goede ventilatie in de slaapkamer. Laat je bed na het opstaan even openliggen zodat vocht weg kan, voordat je het strak opmaakt.

Meer lezen over slaap en gezondheid

Voor wie zich verder wil verdiepen in slaap, houding en gezondheid, zijn deze Nederlandstalige bronnen handig:

Het matras dat wél bij je past - zo vind je het