Het juiste matras kiezen zonder spijt (en rugpijn)

Waarom het juiste matras meer uitmaakt dan je denkt

Een matras is zo’n ding waar je makkelijk te luchtig over denkt: “Ach, als het maar niet keihard is.” Tot je ineens elke ochtend wakker wordt met een zeurende onderrug of stijve schouders. Dan merk je pas hoeveel uren per dag je eigenlijk op dat ding ligt. Ongeveer een derde van je leven. Best wel veel, als je erover nadenkt.

Neem Marieke, 34 jaar. Ze sport fanatiek, zit veel achter de computer en dacht: ik neem een lekker stevig matras, dan ligt mijn rug tenminste recht. Klinkt logisch, toch? Alleen werd ze elke ochtend wakker met pijnlijke heupen. Bleek dat haar matras zó hard was dat haar schouders en heupen zich niet goed konden vormen in het matras. Gevolg: ze lag half op haar spieren in plaats van dat haar wervelkolom mooi in een natuurlijke lijn bleef.

Een goed passend matras:

• ondersteunt je wervelkolom in een natuurlijke houding
• verdeelt je gewicht zo dat er geen drukpunten ontstaan
• zorgt dat je niet ligt te zweten of te rillen
• helpt je makkelijker draaien in je slaap

En nee, het perfecte matras bestaat niet voor iedereen. Er bestaat alleen een goed matras voor jóu. En daar gaan we nu naar op zoek.

Eerst even eerlijk: hoe slaap jij eigenlijk?

Voordat je in materialen en merken duikt, is er één vraag die belangrijker is dan alles: hoe lig jij meestal te slapen?

Rugslaper, zijslaper of buikslaper?

De meeste mensen denken dat ze van alles wat zijn, maar als je goed oplet, heb je toch vaak een voorkeur. Vraag desnoods aan je partner hoe jij meestal ligt als je net in slaap valt of als je net wakker wordt.

• Rugslaper: Je hebt meestal een matras nodig dat redelijk stevig is, zodat je onderrug niet wegzakt. Maar niet zo hard dat je billen en schouders op een plank liggen.
• Zijslaper: Je hebt wat meer zachtheid nodig bij schouders en heupen, zodat die iets in het matras kunnen wegzakken. Anders krijg je druk op je schouders en kan je arm zelfs gaan slapen.
• Buikslaper: Lastige categorie. Te zacht is niet handig, want dan trekt je rug hol. Te hard is ook niet fijn. Vaak kom je uit bij een wat steviger matras en een heel dun kussen of zelfs geen kussen.

Neem Tom, 42 jaar. Hij sliep al jaren op zijn buik en had steeds vaker nekklachten. In de winkel riep hij stellig: “Ik ben een buikslaper, ik heb dat nodig om in slaap te vallen.” Toen hij een wat steviger matras probeerde en bewust op zijn zij ging liggen, merkte hij na twee weken dat zijn nekpijn afnam. Soms is je favoriete houding eigenlijk een compensatie voor een slecht matras.

Hoe zwaar ben je en hoe lang?

Niet gezellig om over te praten, maar wel belangrijk. Iemand van 55 kilo heeft echt een ander matras nodig dan iemand van 95 kilo. En iemand van 1,60 meter ligt anders op een matras dan iemand van 1,90 meter.

• Bij een hoger gewicht heb je vaak een steviger matras nodig, zodat je niet te diep wegzakt.
• Bij een lager gewicht kan een te hard matras voelen alsof je op een houten plank ligt.

Veel merken geven een gewichtsindicatie per hardheid. Dat is geen onzin. Zie het als een richtlijn, geen wet. Maar negeren is ook weer niet slim.

De grote vraag: hard, medium of zacht?

Hier gaat het vaak mis. We denken: zacht is lekker, hard is goed voor de rug. De waarheid zit er meestal ergens tussenin.

Te hard: alsof je op een campingbed ligt

Een te hard matras herken je zo:

• je hebt pijn aan je heupen of schouders als je op je zij ligt
• je draait vaak omdat je geen fijne houding vindt
• je onderrug komt hol te liggen als je op je rug ligt

Dan krijg je dat gevoel dat je lichaam zich niet echt “nestelt” in het matras. Je ligt er meer óp dan ín.

Te zacht: lekker in het begin, ramp op de lange termijn

Een te zacht matras voelt in de winkel vaak heerlijk. Je zakt er zo in weg. Maar thuis, na een paar nachten, merk je dat:

• je moeilijk kunt draaien, omdat je soort van vastligt
• je onderrug gaat zeuren, vooral als je op je rug ligt
• je partner elke beweging van jou voelt (en andersom)

Bij een te zacht matras ligt je wervelkolom niet meer in een natuurlijke lijn. Zeker als je wat zwaarder bent, zakken je heupen vaak te ver weg.

Hoe vind je die middenweg?

Proefliggen helpt, maar dan wel bewust. Let op:

• Voel je druk op je schouders en heupen als je op je zij ligt?
• Ligt je onderrug in contact met het matras als je op je rug ligt, zonder dat er een grote holte onder zit?
• Kun je makkelijk draaien zonder veel moeite?

En ja, je mag best even 10 minuten blijven liggen in de winkel. Laat ze maar kijken. Jij betaalt voor jaren slaap, niet voor 30 seconden proefliggen.

Materiaalkeuze: waar lig je eigenlijk op?

Hier wordt het vaak technisch, maar we houden het gewoon praktisch. De meest voorkomende soorten:

Koudschuim: veerkrachtig en stabiel

Koudschuim is populair omdat het:

• goed ventileert
• veerkrachtig is
• vaak lang meegaat

Het ligt meestal wat steviger, maar zonder dat het keihard voelt. Fijn voor wie het snel warm heeft of wie een stabiel liggevoel wil.

Pocketvering: veel veertjes, veel ondersteuning

Een pocketveringmatras bestaat uit allemaal losse veertjes in zakjes. Klinkt ouderwets, maar moderne pocketvering is allesbehalve dat. Het voordeel:

• goede ondersteuning, vooral bij hogere gewichten
• goede ventilatie
• vaak verschillende comfortzones (bijvoorbeeld zachter bij schouders)

Veel mensen vinden het gevoel van pocketvering wat “levendiger”. Je ligt meer óp het matras dan erin.

Traagschuim: dat “in je matras zakken” gevoel

Traagschuim vormt zich langzaam naar je lichaam. Dat kan heel prettig zijn als je last hebt van drukpunten of gewrichtsklachten. Maar er zitten ook nadelen aan:

• het kan warm aanvoelen
• draaien kost soms meer moeite

Neem Els, 58 jaar, met artrose in haar heup. Zij sliep jarenlang slecht op een standaard koudschuimmatras. Toen ze overstapte op een matras met een laag traagschuim bovenop, merkte ze dat de druk op haar heup minder werd en ze langer in één houding kon blijven liggen.

Hybride matrassen: mix van materialen

Steeds meer matrassen combineren pocketvering met lagen schuim. Dat kan een fijne middenweg zijn: de ondersteuning van veren, met het comfort van schuim. Maar let op: de kwaliteit kan enorm verschillen. Een dikke laag goed schuim is iets heel anders dan een dun laagje goedkoop spul dat na twee jaar kuilen vertoont.

Samen slapen, samen kiezen (ook als je elkaar gek maakt in bed)

Als je met z’n tweeën slaapt, wordt het kiezen van een matras net even ingewikkelder. Zeker als jij 60 kilo weegt en je partner 95, of als jij altijd ligt te draaien en je partner stil ligt als een plank.

Eén groot matras of twee losse?

Heel eerlijk: twee losse matrassen op één bedbodem zijn vaak praktischer. Je kunt dan per persoon de juiste hardheid kiezen. Je voelt de naad ertussen meestal nauwelijks, zeker niet met een goede topper.

Maar als je echt per se één groot matras wilt, let dan op:

• kies een matras dat goed omgaat met gewichtsverschil
• kijk of er zones zijn die zich aanpassen aan beide kanten

Bewegingsoverdracht: voelt je partner alles?

Als je partner zich omdraait en jij meteen wakker bent, is de demping van het matras waarschijnlijk niet optimaal voor jullie. Schuim (koudschuim, traagschuim) vangt beweging vaak beter op dan alleen veren.

Allergieën, warmte en andere praktische dingen

Een matras kiezen gaat niet alleen over liggen. Er zijn een paar praktische punten die vaak vergeten worden.

Zweet je snel of heb je het snel koud?

Als je het snel warm hebt:

• kies voor goed ventilerende materialen zoals pocketvering of open koudschuim
• vermijd dikke, dichte lagen traagschuim

Als je het snel koud hebt:

• een matras met een comfortabele toplaag kan fijn zijn
• traagschuim voelt vaak wat warmer aan

Allergieën en huisstofmijt

Heb je last van allergieën, dan is het slim om te letten op:

• afneembare, wasbare tijk (hoes)
• materialen die minder stof aantrekken

Op sites als Thuisarts en Gezondheidsnet vind je meer algemene info over allergieën en hoe je je slaapkamer schoner kunt houden.

Hoe test je een matras zonder er gek van te worden?

Je kunt natuurlijk uren in winkels liggen, maar er zijn een paar simpele checks die je helpen.

In de winkel: zo doe je het handig

• Ga in je favoriete slaaphouding liggen en blijf daar echt even.
• Laat je schouders en heupen bewust “los” in het matras zakken.
• Vraag iemand om van opzij te kijken of je wervelkolom redelijk recht ligt als je op je zij ligt.
• Probeer je om te draaien. Gaat dat soepel, of moet je bijna je buikspieren trainen?

En ja, het voelt misschien ongemakkelijk om zo uitgebreid te liggen, maar nou ja, beter 10 minuten ongemak in de winkel dan 10 jaar ergernis thuis.

Thuis: proefslapen is geen luxe

Steeds meer merken bieden proefslapen aan: 30, 60 of zelfs 100 dagen. Maak daar gebruik van, maar doe het wel bewust:

• Houd minimaal twee weken vol, je lichaam moet wennen.
• Let niet alleen op je rug, maar ook op schouders, heupen en hoe vaak je wakker wordt.
• Sta je beter op dan op je oude matras? Minder stijf, minder moe? Dat is een goed teken.

Wanneer is je oude matras gewoon op?

Soms kun je eindeloos zoeken naar het perfecte nieuwe matras, terwijl het echte probleem is dat je huidige matras al lang over de houdbaarheidsdatum heen is.

Signalen dat je matras zijn beste tijd heeft gehad:

• zichtbare kuilen die niet meer terugveren
• je voelt de bedbodem of veren
• je slaapt beter op vakantie dan thuis

Gemiddeld gaat een matras zo’n 8 tot 10 jaar mee, afhankelijk van kwaliteit, gebruik en gewicht. Maar als jij na 6 jaar al kuilen hebt en elke ochtend gebroken wakker wordt, hoef je echt niet te wachten tot er officieel 10 jaar voorbij zijn.

Budget: waar kun je op besparen en waarop niet?

Matrassen zijn er van een paar honderd tot ver boven de duizend euro. De verleiding is groot om óf te goedkoop te gaan ("we zien wel") óf je helemaal gek te laten maken door marketingpraat.

Waar kun je beter niet op beknibbelen?

• De basis: de kwaliteit van de kern (veren of schuim)
• De juiste hardheid voor jouw gewicht en slaaphouding

Een te goedkoop matras kan binnen een paar jaar kuilen vertonen. Dan ben je uiteindelijk duurder uit.

Waar kun je wél slim op letten?

• Acties bij beddenspeciaalzaken
• Modellen van vorig jaar
• Geen onnodige extra’s die vooral marketing zijn

Vergelijk ook garanties, maar lees de kleine lettertjes. Een garantie van 10 jaar klinkt mooi, maar als kuilvorming pas “erkend” wordt bij 3 centimeter diepte, heb je er in de praktijk weinig aan.

Wanneer vraag je hulp van een professional?

Heb je serieuze rug-, nek- of schouderklachten, dan is het slim om niet alleen op internet te vertrouwen. Overleg bijvoorbeeld met je huisarts of fysiotherapeut. Op Thuisarts vind je bijvoorbeeld betrouwbare informatie over rugklachten en wanneer je daarmee naar een arts moet.

Een goede slaapspecialist in een winkel kan ook helpen, mits die je niet alleen het duurste matras probeert aan te smeren. Let op of ze vragen stellen over je slaaphouding, gewicht, klachten en huidige matras. Doen ze dat niet, dan mag je gerust doorlopen.

Samenvattend: zo kies je zonder spijt

Als je alles terugbrengt tot de kern, komt het hierop neer:

• Kijk eerlijk naar hoe je slaapt: houding, gewicht, klachten.
• Bepaal welk gevoel je fijn vindt: lig je liever iets “in” of meer “op” het matras?
• Kies het materiaal dat daarbij past: koudschuim, pocketvering, traagschuim of een combinatie.
• Test bewust, in de winkel én als het kan thuis met proefslapen.
• Laat je niet gek maken door marketing, maar ook niet verleiden door de allergoedkoopste optie.

Het juiste matras merk je vaak niet bewust. Je merkt vooral dat je overdag meer energie hebt, minder zeurende pijntjes en dat je bed ineens een plek wordt waar je naar uitkijkt. En dat is nou ja, best wel fijn.

Veelgestelde vragen over het kiezen van een matras

Hoe weet ik of mijn matras te oud is?

Als je zichtbare kuilen ziet, je bedbodem voelt, of beter slaapt op andere bedden, is dat een duidelijk signaal. Ook als je vaker wakker wordt met pijnlijke rug, nek of schouders dan een paar jaar geleden, terwijl er verder niets veranderd is, wordt het tijd om serieus naar je matras te kijken.

Is een hard matras beter voor mijn rug?

Niet automatisch. Dat is een hardnekkige mythe. Je rug heeft ondersteuning nodig, maar ook ruimte voor je schouders en heupen om iets weg te zakken. Voor veel mensen werkt een medium-stevig matras beter dan een keihard exemplaar. Wat goed is, hangt af van je gewicht, slaaphouding en eventuele klachten.

Hoe lang gaat een matras gemiddeld mee?

Gemiddeld 8 tot 10 jaar, mits het een matras van redelijke kwaliteit is en goed wordt gebruikt en geventileerd. Bij een hoger gewicht of intensief gebruik kan de levensduur korter zijn. Zie je al na een paar jaar kuilen, dan is dat geen goed teken.

Is traagschuim goed als ik veel draai in mijn slaap?

Dat hangt ervan af. Traagschuim verdeelt druk heel goed, maar reageert trager. Als je veel draait, kun je het gevoel hebben dat je een beetje “vast” ligt. Sommige mensen vinden dat juist prettig, anderen worden er onrustig van. In dat geval kan een matras met alleen een dunne toplaag traagschuim of een goed koudschuim- of pocketveringmatras fijner zijn.

Maakt mijn bedbodem nog uit bij de keuze van een matras?

Ja, zeker. Een goed matras op een slechte of versleten bodem is zonde. Lattenbodems en boxsprings combineren vaak goed met pocketvering en koudschuim. Controleer of je huidige bodem nog in orde is en of hij past bij het type matras dat je op het oog hebt. Bij twijfel kun je dit in de winkel bespreken.

Voor meer achtergrond over slaap en gezondheid kun je ook kijken op:

• https://www.gezondheidsnet.nl/slaap
• https://www.slaapinstituut.nl
• https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/slaapproblemen-en-slaapstoornissen