Waarom lichtblokkerende gordijnen je slaap onverwacht kunnen redden

Waarom dat ene straaltje licht meer doet dan je denkt

Je zou zeggen: ach, zo’n beetje licht door het gordijn, wat kan dat nou uitmaken? Maar je biologische klok is nogal precies afgesteld op licht en donker. Licht is voor je hersenen het signaal: wakker worden. Donker is: tijd om te herstellen.

In een volledig donkere slaapkamer maakt je lichaam meer melatonine aan. Dat hormoon helpt je om slaperig te worden en door te slapen. Zodra er licht binnenkomt, gaat de melatonineproductie omlaag. Dat hoeft geen volle zon te zijn, ook straatverlichting of vroeg ochtendlicht kan al genoeg zijn om je slaap oppervlakkiger te maken.

Neem Sanne, 34 jaar, woont in een appartement aan een drukke straat. Ze werd elke nacht wel een paar keer half wakker van koplampen en het licht van de overkant. Ze dacht eerst dat het “gewoon stress” was. Pas toen ze haar dunne gordijnen verving door lichtblokkerende exemplaren, merkte ze dat ze opeens veel minder vaak wakker werd. De stress bleek niet het hele verhaal, haar slaapkamer deed simpelweg niet mee.

Lichtblokkerende gordijnen als onderdeel van goede slaaphygiëne

Slaaphygiëne klinkt altijd een beetje klinisch, maar het gaat eigenlijk gewoon over gewoontes en omstandigheden die je slaap ondersteunen. Je slaapkamer is daarin een grote speler. Temperatuur, geluid, licht, je matras, je kussen - het werkt allemaal samen.

Lichtblokkerende gordijnen passen in dat plaatje omdat ze één heel belangrijk ding regelen: consequent donker. Niet alleen donker als het toevallig meevalt buiten, maar donker ongeacht de lantaarnpaal, de volle maan of de vroege zomerzon.

Je hoeft echt niet meteen een perfecte hotelkamer na te bouwen. Maar als je elke ochtend te vroeg wakker wordt van het licht, of ‘s nachts veel onrustig slaapt, is het best logisch om eerst eens naar je ramen te kijken voordat je aan ingewikkelde slaapmiddelen denkt.

Hoe licht je slaap precies saboteert

Je biologische klok volgt ongeveer een 24-uursritme. Licht is daarbij de belangrijkste “insteller”. Overdag mag het licht zijn, dan ben je alerter. In de avond hoort het langzaam donkerder te worden, zodat je lichaam kan schakelen.

Een paar dingen die licht in je slaapkamer kan veroorzaken:

• Moeilijker in slaap vallen, omdat je hersenen nog geen duidelijk signaal krijgen dat het nacht is
• Lichter slapen, waardoor je gevoeliger bent voor geluid en beweging
• Vaker wakker worden in de vroege ochtend
• Eerder wakker worden dan je eigenlijk zou willen

Zeker in Nederland en België, waar zomerdagen lang zijn, kan dat flink meespelen. In juni is het soms al rond 5 uur ‘s ochtends licht. Zonder goede verduistering denkt je brein al snel: oké, dag begonnen. Terwijl jij misschien nog twee uur had willen slapen.

Lichtblokkerend, verduisterend, blackout... wat is nou wat?

De termen vliegen je om de oren: verduisterend, lichtdicht, blackout, lichtdoorlatend. Klinkt allemaal indrukwekkend, maar er zit verschil in.

• Lichtdoorlatende gordijnen: die laten bewust veel licht door. Leuk overdag, maar niet handig als je donker wilt slapen.
• Verduisterende gordijnen: houden een groot deel van het licht tegen, maar niet altijd alles. Soms zie je nog een zachte gloed.
• Blackout of lichtblokkerende gordijnen: zijn gemaakt om zo veel mogelijk licht te blokkeren. De stof is vaak dik en gevoerd.

Let op: winkels gebruiken deze termen niet altijd consequent. Het etiket “verduisterend” kan in de praktijk betekenen dat het in de slaapkamer nog steeds behoorlijk licht is. Kijk dus niet alleen naar de marketingtekst, maar ook naar het materiaal, de kleur en de afwerking.

Een simpele test als je in de winkel staat: houd de stof tegen een sterke lamp of tegen het raam. Hoeveel licht zie je er nog doorheen komen? Hoe minder, hoe beter.

De grootste lichtlekken in je slaapkamer

Zelfs met goede lichtblokkerende gordijnen kun je nog verrast worden door kleine lichtlekken. Daar gaat je mooie donkere plan. De meest voorkomende plekken:

• Kieren aan de zijkant van het gordijn
• Licht boven de gordijnrail
• Onder het gordijn als het te kort is
• Reflectie van buitenlicht op een licht plafond of lichte muren

Neem Tom, 42 jaar, die dacht dat hij het perfect geregeld had met dure verduisterende gordijnen. Toch werd hij nog steeds vroeg wakker. Bleek dat aan beide zijkanten van het gordijn een strook van 5 centimeter gewoon licht doorliet. Hij heeft later gordijnrails laten plaatsen die iets breder zijn dan het raam, en het verschil was nou ja, best wel groot.

Slimme oplossingen voor die kieren

Je hoeft niet meteen te verbouwen. Een paar praktische trucs:

• Hang gordijnen altijd een stuk breder dan het raam, zodat de zijkanten het licht van de randen blokkeren.
• Laat gordijnen tot op of net over de vensterbank vallen, of tot de vloer. Te korte gordijnen zijn vragen om licht onderdoor.
• Overweeg een roede of rails die dicht tegen het plafond zit, zodat er bovenlangs minder licht binnenkomt.
• Combineer met een verduisterend rolgordijn direct tegen het raam, en daaroverheen sfeervolle gordijnen. Het rolgordijn pakt het licht, de gordijnen maken het gezellig.

Materiaal, kleur en stof: waar let je op?

Niet elk donker gordijn is automatisch lichtblokkerend. Een zwarte, dunne linnenstof kan nog steeds verrassend veel licht doorlaten. Andersom kan een beige gordijn met verduisterende coating de kamer behoorlijk donker maken.

Een paar dingen om op te letten:

• Dikte van de stof: dikkere stoffen houden meer licht tegen, zeker als ze dicht geweven zijn.
• Coating: veel lichtblokkerende gordijnen hebben aan de achterkant een speciale laag die licht stopt.
• Kleur: donkere kleuren absorberen meer licht, maar een goede coating is belangrijker dan alleen de kleur.
• Voering: je kunt ook kiezen voor een losse verduisterende voering achter bestaande gordijnen.

Stel, je hebt nu mooie, lichte linnen gordijnen waar je blij mee bent. Zonde om weg te doen. Dan kun je kiezen voor een aparte verduisterende voering die je erachter hangt. Zo combineer je sfeer met functionaliteit.

Lichtblokkerende gordijnen in verschillende situaties

Aan een drukke straat

Woon je aan een weg met veel verkeer of in de buurt van een winkelstraat? Dan heb je vaak te maken met wisselend, fel licht: koplampen, reclameborden, knipperende verlichting. Lichtblokkerende gordijnen helpen je brein om dat allemaal buiten te houden.

Nacht- en ploegendienst

Als je overdag moet slapen omdat je ‘s nachts werkt, is een donkere slaapkamer bijna onmisbaar. Je lijf wil bij daglicht eigenlijk wakker zijn. Hoe beter je het licht kunt blokkeren, hoe groter de kans dat je toch redelijk herstelt.

Kinderen die te vroeg wakker zijn

Veel ouders kennen het: in de zomer is het om 5 uur al licht en om 6 uur staat er een peuter naast je bed. Bij kinderen werkt licht misschien nog wel sterker. Met goede verduistering in de kinderkamer kun je soms zomaar een uurtje extra ochtendrust winnen.

Neem Lisa, moeder van een energieke kleuter. Ze had eerst schattige, dunne gordijntjes met beertjes. Leuk, maar de kamer werd in mei al om half 6 licht. Nadat ze een simpel, verduisterend rolgordijn had opgehangen achter de beertjesgordijnen, sliep haar zoon ineens standaard tot 7 uur. De beertjes mochten blijven, het licht moest weg.

Hoe kies je goede lichtblokkerende gordijnen zonder keuzestress

De gordijnenafdeling kan nogal overweldigend zijn. Daarom een praktische aanpak, stap voor stap.

Stap 1: Bepaal je doel

Wil je de kamer echt zo donker mogelijk, bijvoorbeeld voor nachtdiensten of een babykamer? Of hoeft het niet pikdonker, maar wil je vooral geen felle lichtstralen meer?

Hoe strenger je doel, hoe belangrijker:

• een combinatie van rolgordijn + gordijn
• een goede aansluiting langs de randen
• dikkere stof met coating

Stap 2: Meet ruimer dan je raam

Meet niet alleen het raam zelf, maar plan extra ruimte:

• Links en rechts idealiter 10 tot 20 centimeter breder dan het raam
• In de hoogte: vanaf zo dicht mogelijk bij het plafond tot net boven de vloer, of tot op de vensterbank

Hoe royaler je meet, hoe minder kans op lichtlekken.

Stap 3: Denk ook aan de sfeer

Een slaapkamer mag functioneel zijn, maar het is ook een plek waar je je prettig wilt voelen. Lichtblokkerend betekent niet automatisch zwaar en somber. Je kunt bijvoorbeeld:

• een neutrale, verduisterende basis kiezen en werken met kleur in je dekbed en accessoires
• een rustige kleur nemen die past bij je muren, bijvoorbeeld warm grijs, zand of diepblauw

Een donkere kamer qua licht hoeft niet aan te voelen als een donkere grot.

Budgetvriendelijke oplossingen als je niet meteen wilt investeren

Misschien denk je nu: leuk allemaal, maar nieuwe gordijnen zijn duur. Klopt, dat kan inderdaad aardig oplopen. Gelukkig zijn er ook tussenoplossingen.

Een paar ideeën:

• Verduisterende rolgordijnen bij een bouwmarkt, gecombineerd met je bestaande gordijnen.
• Losse verduisterende voering die je achter je huidige gordijnen hangt.
• Magneet- of klittenbandstrips aan de zijkanten om gordijnen dichter tegen de muur te trekken.
• In uiterste nood: tijdelijk een donker laken of deken over het raam hangen om te testen of donkerte je slaap echt verbetert, voordat je iets definitiefs koopt.

Dat laatste ziet er misschien niet chic uit, maar het kan je wel helpen om uit te vinden hoeveel winst er voor jou te halen is met betere verduistering.

Donker is belangrijk, maar niet het hele verhaal

Lichtblokkerende gordijnen kunnen veel doen, maar ze zijn geen toverstaf. Als je tot vlak voor het slapengaan op je fel verlichte telefoon zit, of als je slaapkamer bloedheet is, dan blijft je slaap waarschijnlijk onrustig.

Zie het zo: gordijnen zijn één bouwsteen van een fijne slaapomgeving. Combineer ze met:

• een koele kamer (ongeveer 16 tot 18 graden)
• zo min mogelijk storende geluiden
• een comfortabel matras en kussen
• een rustige avondroutine zonder knetterfel schermlicht

Voor algemene informatie over een gezonde slaapomgeving kun je bijvoorbeeld kijken op Gezondheidsnet of bij het Nederlands Slaap Instituut.

Veelgestelde vragen over lichtblokkerende gordijnen

Maakt het echt uit of mijn slaapkamer helemaal donker is?

Voor de meeste mensen helpt een donkere slaapkamer om beter en dieper te slapen. Je melatonineaanmaak verloopt dan rustiger, je wordt minder vaak wakker en je hebt minder last van vroeg ochtendlicht. Helemaal zwart hoeft niet per se, maar hoe minder storend licht, hoe beter. Als je twijfelt, kun je het een week testen met een tijdelijke oplossing, zoals een extra deken voor het raam.

Zijn lichtblokkerende gordijnen ongezond omdat ik dan te weinig daglicht krijg?

Nee, zolang je overdag gewoon regelmatig buiten komt of bij een raam zit, is dat geen probleem. Lichtblokkerende gordijnen gebruik je vooral tijdens je slaap. Overdag kun je ze gewoon openen en voldoende daglicht binnenlaten. Voor informatie over het belang van daglicht voor je gezondheid kun je kijken op RIVM.

Wordt mijn kamer niet te benauwd met zulke dikke gordijnen?

Dikke gordijnen houden vooral licht tegen, geen zuurstof. De lucht in je kamer wordt niet minder alleen omdat er verduisterende stof hangt. Wel kan het wat warmer aanvoelen als je ook zonnewarmte buiten houdt. Daarom is het fijn om af en toe goed te luchten, bijvoorbeeld door voor het slapengaan even een raam open te zetten. Op sites als Thuisarts vind je meer algemene tips over een prettige slaapomgeving.

Helpen lichtblokkerende gordijnen ook bij slaapproblemen zoals slapeloosheid?

Ze kunnen zeker helpen als licht een rol speelt bij jouw slaapproblemen, bijvoorbeeld als je vaak te vroeg wakker wordt of moeilijk kunt doorslapen door licht van buiten. Maar als je langdurig slecht slaapt, vaak ligt te piekeren of overdag heel moe bent, is het verstandig om breder te kijken dan alleen je gordijnen. Overleg dan met je huisarts of kijk op betrouwbare sites zoals Thuisarts voor meer informatie.

Zijn verduisterende rolgordijnen beter dan gordijnen van stof?

Niet per se beter, wel anders. Een rolgordijn sluit vaak strakker langs het raam, waardoor er minder lichtlekken zijn. Stoffen gordijnen zorgen weer voor meer sfeer en kunnen geluid iets dempen. De combinatie van een verduisterend rolgordijn direct tegen het raam en daaroverheen gewone gordijnen is voor veel mensen een fijne middenweg: praktisch donker én gezellig.

Als je één ding meeneemt, laat het dan dit zijn: je slaapkamer hoeft geen showroom te zijn, maar hij mag wel werken vóór je in plaats van tegen je. En lichtblokkerende gordijnen zijn een van de simpelste manieren om je brein duidelijk te maken: het is nacht, je mag loslaten.