Altijd slaperig overdag - wanneer is het niet meer ‘normaal’?

Slaperigheid overdag is geen karakterfout

We beginnen even met de misverstanden. Slaperigheid overdag wordt vaak gezien als luiheid, slechte motivatie of “gewoon eerder naar bed gaan”. Dat klinkt lekker simpel, maar voor veel mensen klopt het gewoon niet.

Neem Sara, 38 jaar, projectmanager. Ze gaat braaf om 23.00 uur naar bed, staat om 7.00 uur op, dus op papier heeft ze haar 8 uur. Toch drinkt ze de hele dag koffie om niet in te storten. Haar collega’s maken grapjes over haar “koffieverslaving”, maar zij voelt zich eigenlijk gewoon opgejaagd en kapot. Toen ze haar slaap eens liet onderzoeken, bleek ze forse slaapapneu te hebben. Haar nachten zaten vol mini-ontwakingen waar ze zelf niets van merkte.

Slaperigheid overdag is vaak een signaal. Niet van zwakte, maar van een lijf dat zegt: dit werkt zo niet.

Wanneer is slaperigheid nog ‘normaal’?

Iedereen heeft dagen dat je je halfgaar voelt. Een korte nacht, een drukke week, jetlag, stress. Dat hoort bij het leven. Maar er zijn een paar rode vlaggen waarbij je echt moet opletten.

De vragen die je jezelf stiekem al stelt

• Val je regelmatig bijna in slaap tijdens vergaderingen, in de trein of op de bank, terwijl je eigenlijk wakker wilt blijven?
• Heb je moeite om je ogen open te houden tijdens autorijden, vooral op de snelweg of ‘s avonds?
• Moet je de hele dag door koffie, energydrink of suiker gebruiken om een beetje te functioneren?
• Zeg je sociale afspraken af omdat je gewoon te moe bent om nog te gaan?

Als je nu denkt: ja, dit ben ik, dan is het meer dan “een beetje moe”. Zeker als dit patroon weken tot maanden aanhoudt.

Artsen gebruiken soms vragenlijsten zoals de Epworth Sleepiness Scale om slaperigheid overdag in te schatten. Maar jij voelt het meestal zelf al lang voordat er een formulier aan te pas komt.

De verborgen oorzaken waar veel mensen overheen kijken

Slaperigheid overdag is bijna nooit één simpel ding. Vaak is het een mengsel van gewoontes, leefstijl en soms een echte slaapstoornis.

1. Je slaapt minder dan je denkt

Heel veel mensen overschatten hoeveel ze slapen. Je ligt misschien 8 uur in bed, maar hoeveel daarvan is echte slaap?

• Nog even scrollen op je telefoon
• Meerdere keren wakker worden om te plassen
• Een partner die snurkt
• Een kind dat ‘s nachts binnenwandelt

Al die onderbrekingen tikken aan. Je slaap voelt “lang genoeg”, maar is onrustig en versnipperd. Gevolg: overdag ben je slomer dan je zelf logisch vindt.

2. Slaapapneu - snurken is niet altijd onschuldig

Slaapapneu is in Nederland en België veel vaker aanwezig dan gediagnosticeerd wordt. Het typische beeld: hard snurken, ademstops, wakker worden met een droge mond, ochtendhoofdpijn en overdag compleet uitgeput zijn.

Neem Erik, 52 jaar, vrachtwagenchauffeur. Hij dacht dat zijn vermoeidheid kwam door lange werkdagen. Zijn vrouw klaagde al jaren over zijn gesnurk en rare ademstops. Pas toen hij bijna in slaap viel achter het stuur, ging hij naar de huisarts. Uit slaaponderzoek bleek ernstige slaapapneu. Met een CPAP-apparaat knapte hij binnen een paar weken enorm op.

Meer info over slaapapneu vind je bijvoorbeeld op Thuisarts: Slaapapneu.

3. Onrustige benen, doorslaapproblemen en piekeren

Niet iedereen met dagklachten heeft een spectaculaire diagnose. Soms is het “gewoon” dat je nachten structureel rommelig zijn.

• Je ligt lang wakker voordat je inslaapt
• Je wordt vaak wakker rond 3 of 4 uur en kunt dan niet meer slapen
• Je hebt een onrustig gevoel in je benen als je gaat liggen

Dat laatste kan passen bij het restless legs syndroom. Je slaapt daardoor korter en oppervlakkiger, en je betaalt de prijs overdag.

4. Medicijnen, alcohol en cafeïne

Het is een beetje ironisch: veel mensen gebruiken dingen om wakker te blijven, die hun slaap juist onderuit halen.

• Cafeïne later op de dag (koffie, cola, energydrinks)
• Alcohol als “slaapmutsje”
• Bepaalde antidepressiva, pijnstillers, antihistaminica

Je valt misschien sneller in slaap met alcohol, maar je slaap wordt lichter en gefragmenteerd. Het resultaat merk je de volgende dag: loom, wazig, prikkelbaar.

5. Onderliggende aandoeningen

Slaperigheid overdag kan ook samenhangen met:

• Depressie of angststoornissen
• Schildklierproblemen
• Diabetes of prediabetes
• Chronische pijn

En dan zijn er nog zeldzamere oorzaken zoals narcolepsie. Mensen met narcolepsie hebben vaak plotselinge slaapaanvallen overdag en soms spierslapte bij emoties (kataplexie). De Hersenstichting heeft hier duidelijke info over: Narcolepsie.

Wat slaperigheid overdag met je doet (meer dan alleen “moe zijn”)

Slaperigheid overdag is niet alleen vervelend, het heeft impact op bijna elk domein van je leven.

Op je werk of studie

• Concentratie zakt weg, je leest dezelfde mail drie keer
• Foutkans gaat omhoog
• Creativiteit en probleemoplossend vermogen kelderen

Je kunt dit een tijd compenseren met harder werken, langer doorwerken of meer koffie. Maar dat houdt niemand eindeloos vol.

In je relaties

Moeheid maakt mensen kortaf. Je hebt minder geduld, minder zin in gesprekken, minder energie voor intimiteit. Conflicten ontstaan sneller, simpelweg omdat je lontje korter is.

In het verkeer

Dit is de harde realiteit: slaperig autorijden is gevaarlijk. Micro-slaapjes van een paar seconden op de snelweg kunnen levens kosten. En ja, ook “even de ogen dichtdoen bij rood licht” is een waarschuwingssignaal, geen grappige anekdote.

Op sites als RIVM en verkeersveiligheidsorganisaties wordt dit steeds vaker benoemd, maar in de spreekkamer komt het nog best wel weinig ter sprake.

Waarom artsen dit vaak onderschatten

In de huisartsenpraktijk is tijd schaars. Je komt misschien binnen met: “Ik ben zo moe.” De huisarts denkt mee: bloedarmoede? Schildklier? Depressie? En dat is logisch, want die dingen komen vaak voor.

Maar specifieke vragen over je slaap, snurken, ademstops, onrustige benen of rare slaapgewoontes worden niet altijd gesteld. En zelf begin je er misschien ook niet spontaan over, omdat je denkt: ach, iedereen slaapt wel eens slecht.

Daarom helpt het enorm als jij zelf al wat dingen in kaart brengt.

Wat je zelf kunt uitzoeken voordat je naar de huisarts gaat

Een paar dagen tot een week bijhouden hoe je slaapt en hoe je je overdag voelt, kan verrassend veel duidelijk maken.

Denk aan:

• Hoe laat ga je naar bed, hoe laat sta je op?
• Hoe vaak word je wakker ‘s nachts, en waardoor?
• Snurk je (vraag je partner, of gebruik een opname-app)?
• Hoeveel cafeïne drink je, en tot hoe laat?
• Hoe vaak voel je je overdag echt slaperig, en wanneer op de dag?

Met zo’n soort “slaapdagboek” kun je veel gerichter het gesprek aangaan. Op Thuisarts staan praktische adviezen over slecht slapen en vermoeidheid: Slecht slapen en Moe.

Kleine aanpassingen die vaak meer doen dan je denkt

Niet alles vraagt meteen om een slaapcentrum of een CPAP-apparaat. Soms kun je met relatief simpele stappen al verschil merken.

Je dagritme strakker trekken

Je lijf houdt van voorspelbaarheid. Elke dag rond dezelfde tijd opstaan en naar bed gaan helpt je biologische klok.

• Probeer vaste tijden aan te houden, ook in het weekend (nou ja, ongeveer)
• Veel licht in de ochtend (buitenlicht, geen bureaulampje)
• ‘s Avonds juist rustiger licht en minder schermen

Slimmer omgaan met cafeïne en alcohol

• Geen koffie, cola of energydrink na ongeveer 14.00-15.00 uur
• Alcohol niet gebruiken als slaapmiddel, maar beperken tot kleine hoeveelheden en liever vroeg op de avond

Powernap: redder of valkuil?

Een korte powernap van 10 tot 20 minuten begin van de middag kan helpen om je even op te frissen. Maar:

• Langer dan 30 minuten slapen overdag maakt je vaak suffer
• Laat op de middag of avond slapen kan je nachtslaap verstoren

Als je merkt dat je zonder dutje je dag niet doorkomt, is dat trouwens meer een signaal dan een oplossing.

Beweging en daglicht

Regelmatig bewegen, liefst buiten, helpt zowel je nachtrust als je alertheid overdag. Dat hoeft geen marathon te zijn. Een stevige wandeling van een half uur tussen de middag kan al verschil maken.

Gezondheidsnet heeft hierover toegankelijke info: Beter slapen door leefstijl.

Wanneer het tijd is om serieus hulp te zoeken

Er is een punt waarop zelf knutselen aan je slaap niet meer genoeg is. Dat punt is vaak eerder dan mensen denken.

Zo’n moment is aangebroken als:

• Je al weken tot maanden overdag slaperig bent, ondanks redelijke slaaptijden
• Je bijna in slaap valt in situaties waarin dat gevaarlijk is (autorijden, machines bedienen)
• Je partner ademstops of extreem snurken bij je merkt
• Je stemmingsklachten krijgt (somber, angstig, snel overprikkeld)

Dan is het verstandig om naar je huisarts te gaan. Vraag expliciet of er gekeken kan worden naar een mogelijke slaapstoornis. Soms volgt dan een verwijzing naar een slaapcentrum of longarts/neurolog.

Op sites als Slaapinstituut.nl vind je meer achtergrond over onderzoek in slaapcentra.

Slaperigheid overdag bij kinderen en tieners

Nog een onderschatte groep: jongeren. Tieners die “lui” en “altijd moe” worden genoemd, hebben vaak een biologische klok die simpelweg later loopt. Vroeg naar school, laat naar bed door huiswerk en schermen, en dan verwachten dat ze fris zijn om 8.30 uur is eigenlijk een soort sociaal experiment.

Toch kan ook bij jongeren meer aan de hand zijn: slaapapneu door vergrote keel- en neusamandelen, slaapproblemen door stress, of simpelweg structureel te weinig slaap. Als een kind of tiener overdag wegdommelt in de klas, extreem prikkelbaar is of zich nauwelijks kan concentreren, is het geen gek idee om ook eens naar slaap te kijken in plaats van alleen naar “gedrag”.

De psychologische kant: je went aan moe zijn

Misschien herken je dit: je bent al zo lang moe dat je niet eens meer weet hoe het voelt om echt uitgeslapen te zijn. Je denkt: dit is gewoon wie ik ben. Maar vaak schuif je je eigen grenzen steeds verder op.

• Je plant minder sociale dingen
• Je kiest makkelijker voor makkelijke oplossingen (bezorgmaaltijden, minder sporten)
• Je legt de lat lager op werk of studie

Langzaam verschuift je leven richting “overleven” in plaats van “leven”. Dat klinkt dramatisch, maar voor veel mensen met langdurige slaperigheid overdag is dat precies wat er gebeurt.

Het goede nieuws: als je de oorzaak weet en eraan werkt, kan je energieniveau echt veranderen. Niet van de ene op de andere dag, maar wel stap voor stap.

Wat je vandaag al kunt doen

Als je na dit alles denkt: dit komt pijnlijk dichtbij, dan zijn er drie concrete dingen die je vandaag kunt doen:

• Schrijf vanavond op hoe je de afgelopen week hebt geslapen en hoe moe je je overdag voelde
• Beslis een tijd waarop je de komende week elke dag opstaat, ook in het weekend, en houd je daar aan
• Plan een moment om met je huisarts te praten als je klachten al langer spelen

En, misschien nog wel het belangrijkste: stop met jezelf wegzetten als “zwak” of “lui”. Slaperigheid overdag is vaak een lichamelijk signaal. De kunst is om ernaar te luisteren in plaats van het weg te duwen.

Veelgestelde vragen over slaperigheid overdag

Is slaperigheid overdag hetzelfde als vermoeidheid?

Niet helemaal. Vermoeidheid is meer een gevoel van geen energie hebben, uitgeput zijn. Slaperigheid is de neiging om in slaap te vallen. Je kunt dus doodmoe zijn maar niet kunnen slapen, of juist slaperig zijn terwijl je denkt dat je genoeg geslapen hebt. In de praktijk lopen die twee vaak door elkaar, maar voor artsen is dat onderscheid wel belangrijk.

Helpt meer slapen altijd tegen slaperigheid overdag?

Nee. Als de kwaliteit van je slaap slecht is, kun je in theorie 9 uur in bed liggen en toch slaperig zijn. Bij slaapapneu, onrustige benen of veel nachtelijk wakker worden, is het niet alleen de duur, maar vooral de diepte en continuïteit van de slaap die telt.

Is een middagdutje slecht voor je nachtrust?

Dat hangt af van hoe lang en hoe laat. Een kort dutje van 10 tot 20 minuten begin van de middag kan prima zijn. Lange dutjes of dutjes laat op de dag maken het vaak moeilijker om ‘s avonds in slaap te vallen. Als je zonder dutje je dag niet doorkomt, is dat een signaal dat er meer aan de hand kan zijn.

Wanneer moet ik echt naar de huisarts met slaperigheid overdag?

Als je klachten langer dan een paar weken aanhouden, je functioneren op werk of thuis beïnvloeden, of als je bijna in slaap valt in het verkeer, is het verstandig om je huisarts te bezoeken. Zeker als er signalen zijn als hard snurken, ademstops, ochtendhoofdpijn of plotselinge slaapaanvallen.

Kan stress alleen al zorgen voor flinke slaperigheid overdag?

Ja. Stress verstoort je slaapkwaliteit, zelfs als je denkt dat je “gewoon slaapt”. Je slaapt vaak lichter, wordt vaker wakker en je brein blijft half actief. Overdag merk je dat als concentratieproblemen, slaperigheid en prikkelbaarheid. Toch is het zinvol om naast stress ook andere oorzaken uit te sluiten.

Meer lezen:

• Thuisarts - Slaapproblemen
• Hersenstichting - Narcolepsie
• Slaapinstituut - Informatie over slaaponderzoek
• Gezondheidsnet - Dossier slapen