Als je hart je wakker tikt: nachtelijke hartkloppingen uitgeplozen

Waarom hartkloppingen juist ’s nachts zo eng voelen

Overdag kun je veel wegrelativeren. Je bent druk, je loopt, praat, werkt. Een extra harde slag of een korte versnelling valt minder op. Maar ’s nachts lig je stil, het is stil, je aandacht gaat automatisch naar binnen. Elk bonkje wordt een megafoon.

Daar komt nog iets bij: in bed lig je met je gedachten. En gedachten zijn eigenlijk heel goed in aanjakkeren wat je lichaam doet. Voel je je hart sneller gaan, dan schrik je. Door die schrik maak je stresshormonen aan, waardoor je hart nóg sneller gaat. Voor je het weet zit je in een soort vicieuze cirkel: hartklopping - angst - nog meer hartklopping.

Neem Sanne, 32. Overdag een drukke baan, twee jonge kinderen, ’s avonds “eindelijk even rust”. Tenminste, dat is het idee. In werkelijkheid wordt ze twee, drie keer per week rond vier uur wakker met een hartslag die volgens haar smartwatch “richting 130” gaat. Cardiologisch onderzoek: helemaal goed. Maar haar nachten? Kapot.

Dat is een patroon dat je bij heel veel mensen ziet: medisch vaak geruststellend, beleving totaal niet.

Wat bedoelen we eigenlijk met hartkloppingen ’s nachts?

Mensen gebruiken allerlei woorden: bonzend hart, hart dat overslaat, fladderend gevoel, dreun in de keel, “ik voel mijn hart in mijn oren”. Het gaat meestal om drie soorten sensaties:

• Een versnelde hartslag (alsof je net een sprint hebt getrokken, terwijl je gewoon ligt)
• Overslagen of extra slagen (dat typische “boem… pauze… BOEM"-gevoel)
• Onregelmatige slagen (fladderend, rommelig ritme)

Op zichzelf zijn dit niet automatisch tekenen van een ernstige hartaandoening. Sterker nog: bij gezonde mensen komen onschuldige overslagen heel vaak voor, ook ’s nachts. Alleen: wie ligt er dan te luisteren? Precies.

Waarom je hart ’s nachts anders kan gaan slaan

De nacht is geen pauze voor je lichaam

Je lichaam draait ’s nachts gewoon door. Sterker nog, er gebeurt van alles:

• Je zenuwstelsel schakelt normaal gezien meer naar de “ruststand”
• Je bloeddruk daalt
• Je ademhaling wordt rustiger en dieper
• Je hormonen hebben hun eigen nachtelijke ritme

Als dat even uit balans raakt, kan je hart daarop reageren. Bijvoorbeeld bij:

• Plotseling opstaan uit bed (bloeddruk zakt kort, hartslag schiet omhoog)
• Heftig dromen of nachtmerries
• Onregelmatig ademhalen door snurken of slaapapneu
• Alcohol of cafeïne die nog niet is uitgewerkt

Stress en piekeren: de stille motor achter veel klachten

Veel mensen onderschatten hoeveel invloed mentale spanning heeft op hun hartslag. Je hoeft niet hyperventilerend op de bank te zitten om effect te merken. Chronische stress werkt subtiel.

Neem Karim, 45, projectmanager. Overdag “gaat het wel”, zegt hij. Maar zijn nachten zijn een ander verhaal. Hij wordt meerdere keren per week wakker met een snel en onrustig kloppend hart, bezweet, soms met tintelingen in zijn vingers. Cardioloog: niets mis. Longarts: niets mis. Uiteindelijk blijkt hij onbewust oppervlakkig en soms bijna hyperventilerend te ademen in bed, vooral op momenten dat hij half wakker ligt te malen over werk. Zijn hart reageert daar gewoon op.

Lichaamspositie, maag en hart: meer verbonden dan je denkt

Je ligt plat, je maaginhoud zakt wat terug richting slokdarm, zeker als je laat of zwaar hebt gegeten. Brandend maagzuur of reflux kan zenuwen rondom je slokdarm prikkelen, en dat kan weer hartkloppingen uitlokken of in elk geval je bewustzijn van je hartslag vergroten.

Veel mensen merken: op hun linkerzij lijken hartkloppingen erger. Dat is niet per se gevaarlijk, maar je voelt je hart dan letterlijk dichter bij de matras, waardoor elke slag duidelijker binnenkomt.

Wanneer is het vooral vervelend en wanneer echt zorgelijk?

Nachtelijke hartkloppingen zitten vaak in die grijze zone: voor de arts meestal geruststellend, voor jou behoorlijk angstaanjagend. Toch zijn er signalen waar je niet mee moet blijven lopen.

Situaties waarin je wél meteen hulp moet zoeken

Bel direct 112 of de huisartsenpost als je hartkloppingen hebt én:

• Drukkende pijn of benauwd gevoel op de borst die niet zakt
• Hevige kortademigheid, ook in rust
• Plotseling zweten, misselijkheid, bleek zien
• Flauwvallen of bijna flauwvallen
• Verlammingsverschijnselen, scheve mond of moeite met spreken

Bij twijfel: niet stoer doen, gewoon bellen. Liever tien keer “vals alarm” dan één keer te laat.

Signalen om met je huisarts te bespreken

Plan een afspraak bij je huisarts als je merkt dat:

• Je meerdere keren per week wakker wordt met hartkloppingen
• De episodes minuten tot uren duren
• Je ook overdag soms hartkloppingen hebt zonder duidelijke aanleiding
• Je familie een voorgeschiedenis heeft met hartritmestoornissen of plotselinge hartdood op jonge leeftijd
• Je slaap structureel verstoord raakt en je overdag uitgeput bent

Op sites als Thuisarts vind je een nuchtere uitleg over wanneer je met hartkloppingen naar de dokter moet. Handig om vooraf even door te lezen.

De rol van slaapstoornissen: meer dan “gewoon slecht slapen”

Hartkloppingen ’s nachts komen opvallend vaak voor bij mensen met andere slaapproblemen.

Slaapapneu: korte ademstops, grote impact

Bij slaapapneu stokt je ademhaling telkens kort tijdens je slaap. Je zuurstof daalt, je lichaam schrikt daarvan en gooit er een stressreactie tegenaan. Hartslag omhoog, bloeddruk omhoog, mini-ontwaken. En jij? Jij wordt wakker met een bonzend hart, soms met het gevoel dat je “lucht tekort” had.

Signalen die daarbij passen:

• Hard snurken, met pauzes
• Wakker schrikken met een snurk of naar lucht happen
• Droge mond of hoofdpijn bij het opstaan
• Overdag slaperig, ondanks genoeg uren in bed

Bij dit soort klachten is het slim om verder te lezen op bijvoorbeeld Slaapinstituut of via je huisarts een slaaponderzoek te bespreken.

Insomnie en angst: een giftige combinatie

Wie slecht slaapt, gaat vaak meer piekeren. Wie veel piekert, slaapt slechter. Gooi daar een paar nachtelijke hartkloppingen bovenop en je hebt een perfecte voedingsbodem voor angst: “Straks stopt mijn hart als ik slaap.” Die gedachte alleen al is genoeg om je hartslag op te jagen.

Op de langere termijn kun je zo in een patroon terechtkomen waarin je lijf ’s avonds al “aan” gaat als je nog maar naar je bed kijkt. Niet omdat je hart ziek is, maar omdat je brein bed inmiddels koppelt aan spanning.

Lichamelijke oorzaken die je niet moet vergeten

Niet alles is stress. Er zijn ook lichamelijke factoren die vooral ’s nachts kunnen opvallen.

Schildklier, bloedarmoede, hormonen

Een te snel werkende schildklier kan je hart onrustig maken, net als ernstige bloedarmoede. Ook hormonale schommelingen (bijvoorbeeld rondom de overgang) geven regelmatig nachtelijke hartkloppingen. Vrouwen beschrijven dan vaak een combinatie van:

• Plots warm worden of opvliegers
• Zweten in bed
• Onrustig, bonzend hart

Een paar simpele bloedtesten via de huisarts kunnen hier al veel duidelijk maken.

Medicijnen, alcohol, cafeïne en andere triggers

Het is eigenlijk best wel logisch, maar vaak vergeten: wat je overdag doet, neem je mee de nacht in.

Veel voorkomende triggers:

• Cafeïne in de avond (koffie, cola, energiedrank, sterke thee)
• Alcohol voor het slapen (eerst lijk je slaperig, later wordt je slaap onrustig en je hartslag hoger)
• Sommige medicijnen (bijvoorbeeld bepaalde astmamiddelen, schildkliermedicatie, decongestiva bij verkoudheid)
• Drugs zoals cocaïne, XTC, speed, maar ook soms cannabis

Wie structureel hartkloppingen ’s nachts heeft, doet er goed aan om minstens een paar weken heel precies bij te houden wat hij of zij eet, drinkt en slikt. Daar komen soms verrassende verbanden uit.

Hoe onderzoek in de praktijk vaak verloopt

Veel mensen komen bij de huisarts met het verhaal: “Vooral ’s nachts gaat mijn hart tekeer.” De arts ziet dan overdag een keurige hartslag en een normaal ECG. En daar begint de frustratie: jij hebt klachten, het onderzoek lijkt niets te laten zien.

In de praktijk kan je huisarts of cardioloog onder andere denken aan:

• Een 24-uurs of 48-uurs holteronderzoek (draagbare hartritmerecorder)
• Een event-recorder die je langer draagt en activeert bij klachten
• Bloedonderzoek (schildklier, bloedarmoede, elektrolyten, soms ontstekingswaarden)
• Slaaponderzoek als er aanwijzingen zijn voor slaapapneu

Het lastige: ritmestoornissen zijn soms grillig. Je kunt een week lang niets voelen en dan drie nachten achter elkaar ellende hebben. Dat maakt het opsporen niet altijd eenvoudig, maar het betekent niet dat het “tussen je oren” zit.

Wat je zelf al kunt doen voordat je weer een nacht wakker ligt

1. Stoppen met vechten tegen de sensatie

Klinkt tegenstrijdig, maar hoe harder je probeert je hart niet te voelen, hoe meer je het voelt. Je brein scant als een detective op elk signaal.

Een andere benadering:

• Merk op: “Oké, mijn hart gaat sneller. Dat voelt heftig.”
• Herinner jezelf: “Ik heb dit vaker gehad, het is tot nu toe altijd weer gezakt.”
• Verleg je aandacht bewust naar je ademhaling of naar een ander lichaamsdeel (bijvoorbeeld je voeten in het matras).

Dit haalt de spanning er niet in één klap af, maar het voorkomt vaak dat het escaleert.

2. Rustiger ademen in plaats van dieper ademen

Veel mensen gaan bij hartkloppingen “diep ademhalen”. Dat kan juist meer hyperventilatie geven. Rustiger is belangrijker dan dieper.

Een simpele oefening in bed:

• Adem in door je neus terwijl je in gedachten tot 4 telt
• Adem uit door je mond terwijl je tot 6 telt
• Korte pauze, dan opnieuw

Een paar minuten is vaak al genoeg om je systeem wat terug te schakelen.

3. Kijk eerlijk naar je avondroutine

Niet sexy, wel effectief. Stel jezelf wat ongemakkelijke vragen:

• Hoeveel koffie of energydrank had ik na 15.00 uur?
• Drink ik standaard “slaapwijn” om tot rust te komen?
• Eet ik laat en zwaar, en plof ik dan direct in bed?
• Scroll ik tot in bed op mijn telefoon, met nieuws, mail of socials?

Kleine aanpassingen kunnen verrassend veel doen. Minder cafeïne, laatste alcohol minstens drie uur voor bed, lichter avondeten, een halfuur schermvrij: het zijn geen wondermiddelen, maar ze verlagen de drempel voor een rustiger nacht.

4. Schrijf het van je af, maar niet in bed

Als je merkt dat je vooral wakker ligt van gedachten en zorgen, kan een “piekerboekje” helpen. Niet in bed, maar bijvoorbeeld aan tafel, een uur voor je gaat slapen. Schrijf op wat er in je hoofd zit, inclusief de zorg over je hart.

Daarmee geef je je brein het signaal: hier is een plek om te malen, het hoeft niet per se om 03.00 uur in het donker.

Waarom artsen dit soms “meevalt” terwijl jij uitgeput bent

Artsen zijn getraind om te zoeken naar gevaarlijke oorzaken. Geen ritmestoornis, geen hartspierziekte, geen ernstige vernauwing? Dan is de conclusie vaak: “Goed nieuws, uw hart is gezond.” Medisch gezien klopt dat. Maar jouw ervaring is een andere.

Het is belangrijk om dat ook te benoemen bij je huisarts: niet alleen “ik voel hartkloppingen”, maar ook:

• Hoe vaak je wakker ligt
• Hoe moe je overdag bent
• Wat het met je angst of stemming doet

Op Nederlandse sites zoals Gezondheidsnet vind je trouwens ook veel ervaringsverhalen. Die herkenning kan al een beetje lucht geven: je bent echt niet de enige die ’s nachts naar het plafond ligt te staren met een bonzend hart.

Wanneer geruststelling niet genoeg is

Soms heb je alle onderzoeken gehad, alles is “goed”, maar je klachten blijven. Dan wordt het interessant om breder te kijken dan alleen naar het hart.

Mogelijke volgende stappen:

• Bespreken of angst of paniek een rol speelt, eventueel met een psycholoog
• Onderzoek naar slaapstoornissen (via een slaapcentrum)
• Werken aan stressmanagement, bijvoorbeeld met cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-i)

De Hersenstichting heeft bijvoorbeeld veel toegankelijke informatie over de relatie tussen slaap en hersenen: Hersenstichting - Slaap. Dat helpt om te snappen waarom een verstoorde nacht zoveel impact heeft op je hele functioneren.

FAQ over hartkloppingen ’s nachts

Kan ik doodgaan in mijn slaap door deze hartkloppingen?

Bij de meeste mensen met nachtelijke hartkloppingen en een verder gezond hart is het risico op “zomaar” overlijden in de slaap heel klein. Zeker als cardiologisch onderzoek niets afwijkends liet zien. Maar: omdat jij zelf het verschil niet kunt voelen tussen onschuldige en gevaarlijke ritmes, is het verstandig om bij nieuwe, heftige of veranderende klachten wél naar de huisarts te gaan.

Hoe weet ik of het geen hartritmestoornis is?

Dat weet je zelf niet met zekerheid. Kenmerken die kunnen passen bij ritmestoornissen zijn plots begin en plots einde van een heel snelle hartslag, soms met duizeligheid of kortademigheid. Alleen een ECG of hartritmeregistratie tijdens de klachten kan echt duidelijkheid geven. Daarom zijn holteronderzoeken en event-recorders zo handig.

Helpt een smartwatch bij het opsporen van de oorzaak?

Smartwatches kunnen een globaal beeld geven van je hartslag en soms van onregelmatigheden. Dat kan nuttige informatie zijn voor je arts, vooral over het tijdstip en de context van je klachten. Maar ze vervangen geen medisch onderzoek. Neem gerust je gegevens mee, maar vertrouw er niet blind op.

Mag ik nog sporten als ik ’s nachts hartkloppingen heb?

In veel gevallen is bewegen juist goed voor je hart en je slaap. Maar: laat eerst door je huisarts beoordelen of sporten veilig is in jouw situatie, zeker als je ook pijn op de borst, ernstige benauwdheid of flauwvalklachten hebt. Als je hart verder gezond is, werkt regelmatig matig intensief bewegen meestal juist kalmerend op je hartritme.

Gaat dit vanzelf over of blijf ik hier last van houden?

Dat verschilt. Bij sommige mensen verdwijnen nachtelijke hartkloppingen als stress afneemt, leefstijl verandert of een onderliggende oorzaak (zoals schildklierproblemen of slaapapneu) wordt behandeld. Bij anderen blijven ze af en toe terugkomen, maar worden ze minder beangstigend doordat ze weten wat er speelt en hoe ze ermee om kunnen gaan. Volledig geen enkele rare hartslag meer voelen is trouwens niet realistisch - iedereen heeft weleens een overslag.

Nachtelijke hartkloppingen zijn dus vaak minder gevaarlijk dan ze voelen, maar meer belastend dan ze medisch soms lijken. Neem je eigen ervaring serieus, laat de medische kant goed nakijken, en durf daarna ook te investeren in je slaap, je stressniveau en je avondgewoontes. Want eerlijk: niemand functioneert lekker met een hart dat je nacht na nacht uit bed trommelt.