Nachtelijk zweten: als je bed elke nacht een sauna wordt

Waarom nattige lakens meer doen dan alleen irritant zijn

Nachtelijk zweten is niet alleen een vies gevoel en extra was. Het kan je slaapstructuur behoorlijk verstoren. Je wordt vaker wakker, draait, zoekt een droger stukje bed, doet misschien een schoon T-shirt aan. En elke onderbreking haalt je uit de diepe slaap die je juist nodig hebt om te herstellen.

Neem Sara, 42 jaar. Ze wordt al maanden bijna elke nacht rond 3 uur wakker, kletsnat. Eerst dacht ze: “Zal wel stress zijn.” Maar toen ze merkte dat ze overdag prikkelbaar werd, zich slecht kon concentreren en elke ochtend met een soort katergevoel opstond, begon ze zich af te vragen of er meer aan de hand was. Dat is precies hoe nachtelijk zweten langzaam van een vervelend detail verandert in een serieus slaapprobleem.

Eerst even eerlijk: hoeveel zweten is eigenlijk normaal?

Iedereen verliest vocht tijdens de slaap. Je lichaamstemperatuur zakt iets, je ademt, je huid geeft warmte af. Dat merk je meestal niet. Het wordt pas echt nachtelijk zweten genoemd als je:

zo transpireert dat je beddengoed of pyjama duidelijk nat wordt
regelmatig wakker wordt door het zweten
er last van hebt overdag (moeheid, schaamte, onrust)

Een keer flink zweten na een pittige curry, een koortsige nacht bij griep of slapen onder een veel te dik dekbed in juli valt daar niet direct onder. Het gaat om terugkerende, vaak onverklaarde episodes.

Waarom je lichaam ‘s nachts ineens in de overdrive gaat

Je lichaam regelt je temperatuur met een soort interne thermostaat in je hersenen. Die reageert op:

hormonen
infecties en ontstekingen
medicatie en middelen
stresssignalen
omgeving (kamer, dekbed, pyjama)

Als die thermostaat ontregeld raakt, kun je ‘s nachts overmatig gaan zweten, ook als de kamer helemaal niet zo warm is.

Hormonen die ‘s nachts roet in het eten gooien

Hormonen zijn een klassieker bij nachtelijk zweten. Vooral bij:

overgang en perimenopauze
zwangerschap en kraamtijd
schildklierproblemen

Neem Anja, 51 jaar. Ze wordt meerdere keren per nacht wakker met opvliegers, hartkloppingen en zweetaanvallen. Overdag heeft ze het ook warmer dan vroeger, maar ‘s nachts is het het ergst. Bij haar blijkt de overgang de boosdoener te zijn. Het lijf reageert overgevoelig op kleine temperatuurschommelingen, waardoor de zweetkraan veel te snel opengaat.

Bij een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) zie je vaak een combinatie van nachtzweten, hartkloppingen, afvallen zonder duidelijke reden en onrustige slaap. Dat is typisch zo’n situatie waarin nachtelijk zweten een signaal is dat er meer speelt dan alleen “ik heb het warm”.

Infecties en andere medische oorzaken

Artsen vragen bij nachtelijk zweten vaak meteen door op:

koorts of rillerigheid
onbedoeld gewichtsverlies
langdurige hoest of andere klachten

Niet om je bang te maken, maar omdat hardnekkig nachtelijk zweten soms voorkomt bij infecties (zoals tuberculose), bepaalde auto-immuunziekten of in zeldzame gevallen bij kanker, bijvoorbeeld lymfomen. Dat is ook de reden dat je huisarts zal willen weten hoe lang het speelt, of je nog andere klachten hebt en of je bijvoorbeeld medicijnen gebruikt.

Belangrijk: de meeste mensen met nachtelijk zweten hebben géén ernstige onderliggende ziekte. Maar het is wel verstandig om het te laten checken als het langer dan een paar weken regelmatig voorkomt, zonder duidelijke aanleiding.

Medicijnen en middelen die je nachten verpesten

Best veel medicijnen hebben nachtelijk zweten als bijwerking. Denk aan:

antidepressiva (vooral SSRI’s)
sommige pijnstillers en koortsremmers
middelen tegen suikerziekte
hormoonbehandelingen

En dan zijn er nog de “zelf gekozen” oorzaken:

alcohol (zeker in de tweede helft van de nacht)
cafeïne laat op de avond
sommige drugs

Tom, 34 jaar, merkte dat hij vooral zwetend wakker werd na avonden met een paar biertjes. Toen hij een maand geen alcohol dronk, verdwenen de zweetaanvallen bijna volledig. Niet zo spannend als diagnose, maar wel heel verhelderend.

Stress, angst en je overactieve zenuwstelsel

Je lichaam kent het verschil niet altijd tussen “er staat een leeuw voor je” en “ik lig in bed te piekeren over mijn werk”. Het stress-systeem reageert in beide gevallen met:

versnelde hartslag
hogere bloeddruk
meer zweetproductie

Nachtelijk zweten gaat dan vaak samen met:

onrustige, oppervlakkige slaap
veel dromen of nachtmerries
vaak wakker worden, soms met een schok

Bij sommige mensen is nachtelijk zweten juist het eerste signaal dat de stress te hoog is opgelopen, nog vóórdat ze zelf doorhebben hoe gespannen ze rondlopen.

Waarom artsen dit vaak missen

In de spreekkamer komt het geregeld voor dat iemand zegt: “Ik slaap slecht” of “Ik ben zo moe”, maar het nachtelijk zweten pas terloops noemt als detail. Terwijl dat detail voor de arts een belangrijke hint kan zijn.

Nachtelijk zweten wordt ook nogal eens weggezet als “zal wel de overgang zijn” of “het is stress”. Soms klopt dat, maar soms niet. En eerlijk is eerlijk: veel mensen denken zelf ook dat het er gewoon bij hoort en wachten lang voordat ze ermee naar de huisarts gaan.

Wat artsen het meest missen, is de impact op de slaapkwaliteit. Je kunt medisch gezien “in orde” zijn, maar door het zweten zo vaak wakker worden dat je overdag compleet gesloopt bent. Dat verdient net zo goed aandacht.

Wanneer moet je hier nou echt mee naar de huisarts?

Een paar vragen die je jezelf kunt stellen:

Word je minstens een paar keer per week badend in het zweet wakker?
Moet je regelmatig nachtkleding of beddengoed verschonen door het zweten?
Heb je daarbij koorts, gewichtsverlies of voel je je ziek?
Gebruik je medicijnen waarvan je vermoedt dat ze meespelen?
Ben je in de overgangsleeftijd of heb je bekende hormoonproblemen?

Als je op meerdere van deze vragen “ja” zegt, is een afspraak bij de huisarts geen overdreven stap. Zeker als het al langer dan 3 tot 4 weken speelt.

Bij de huisarts kun je ongeveer dit verwachten:

een gesprek over duur, ernst en bijkomende klachten
vragen over medicatie, middelengebruik en familiegeschiedenis
lichamelijk onderzoek (bloeddruk, hart, longen, schildklier)
soms bloedonderzoek, bijvoorbeeld naar ontsteking, bloedbeeld, schildklierfunctie en hormonen

Op sites als Thuisarts en Gezondheidsnet vind je goede achtergrondinformatie die helpt om je afspraak voor te bereiden.

De rol van je slaapkamer: warmer dan je denkt

Het klinkt bijna te simpel, maar de omgeving maakt echt uit. Veel slaapkamers zijn:

te warm (boven de 18 graden)
te slecht geventileerd
gevuld met zware dekbedden en synthetische materialen

Als je het snel warm hebt, is een lichtere deken, katoenen of linnen beddengoed en een wat koelere kamer (rond 16 tot 18 graden) geen luxe, maar gewoon logisch. Toch slapen veel mensen het hele jaar door onder hetzelfde dikke winterdekbed.

Ook matras en kussen spelen mee. Traagschuim en bepaalde synthetische matrassen houden warmte vast. Dat is fijn als je het snel koud hebt, maar een ramp als je al neigt naar nachtelijk zweten.

Wat je zelf al kunt proberen voordat je in paniek raakt

Laten we het praktisch maken. Zonder meteen te doen alsof je alles met “leefstijl” oplost, zijn er dingen die vaak wél verschil maken.

Overdag: wat je lichaam ‘s nachts meeneemt

Beperk alcohol, zeker in de avond. Het voelt ontspannend, maar verstoort je temperatuurregeling en slaap.
Let op pittig eten en zware maaltijden laat op de avond. Die kunnen je lijf flink opstoken.
Bouw cafeïne af na de middag. Koffie, cola, energydrank en soms zelfs sterke thee houden je systeem langer “aan” dan je denkt.
Beweeg regelmatig, maar liever niet intensief vlak voor het slapengaan. Sporten is prima, maar gun je lichaam daarna tijd om af te koelen.

‘s Avonds en ‘s nachts: maak het jezelf makkelijker

Houd de slaapkamer koel en donker. Raam open, verwarming uit. Ja, ook in de winter. Extra dekentje kun je altijd nog pakken.
Kies ademende nachtkleding. Katoen of bamboe in plaats van synthetische stoffen.
Leg eventueel een extra T-shirt klaar, zodat je bij een zweetaanval snel kunt wisselen zonder lang wakker te worden.
Drink voldoende overdag, maar niet vlak voor het slapengaan liters water weg, anders lig je weer om een andere reden wakker.

Klinkt allemaal nogal basic, maar in de praktijk zie je vaak dat een combinatie van kleine aanpassingen al merkbaar scheelt.

Nachtelijk zweten en andere slaapproblemen: een nare combinatie

Nachtelijk zweten staat zelden op zichzelf. Het haakt vaak in op andere slaapissues:

slapeloosheid (moeite met inslapen of doorslapen)
slaapapneu (ademstops, snurken, onrustige slaap)
nachtmerries of nachtangst

Bij slaapapneu zie je bijvoorbeeld regelmatig dat mensen zwetend wakker worden, met bonzend hart en een gevoel van paniek. Niet alleen door het zweten, maar omdat hun ademhaling even stilviel. Als je partner zegt dat je veel snurkt of af en toe stopt met ademen, is dat echt een signaal om verder te laten onderzoeken. Informatie hierover vind je onder andere bij gespecialiseerde slaapcentra en op sites als Slaapinstituut.

Hoe ga je om met de mentale kant?

Nachtelijk zweten is niet alleen lichamelijk. Het kan je ook mentaal flink bezighouden:

schaamte, zeker als je met iemand een bed deelt
angst dat er iets ernstigs aan de hand is
frustratie over weer een verstoorde nacht

Die spanning maakt het zweten soms nog erger. Je ligt dan half te wachten op de volgende aanval. Dat is een bekend patroon bij mensen met angst- of paniekklachten: het lichaam reageert op de angst met nóg meer zweet.

Rustige ademhalingsoefeningen, ontspanningstechnieken of cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-i) kunnen helpen om de vicieuze cirkel te doorbreken. Sommige slaapcentra en psychologenpraktijken bieden hier gerichte begeleiding voor.

Wanneer is het “gewoon lastig” en wanneer “serieus probleem”?

Je hoeft niet bij elk nat kussen in de stress te schieten. Maar er zijn wel een paar rode vlaggen waarbij je beter niet te lang wacht:

Nachtelijk zweten in combinatie met koorts, gewichtsverlies of een ziek gevoel
Plotseling ontstaan, zonder duidelijke reden, en snel erger wordend
Zweten samen met hartkloppingen, kortademigheid of pijn op de borst
Een bekende aandoening zoals diabetes, schildklierziekte of auto-immuunziekte die verandert van patroon

In die gevallen: niet googelen tot diep in de nacht, maar een afspraak maken. Op Thuisarts kun je alvast lezen welke vragen een arts waarschijnlijk gaat stellen en wanneer er extra onderzoek nodig is.

Samengevat: je hoeft hier niet mee te blijven rondlopen

Nachtelijk zweten is zo’n klacht die veel mensen een beetje wegwuiven. “Zal wel horen bij mijn leeftijd” of “ik zweet nou eenmaal snel”. Soms is dat waar, maar vaak is er meer mogelijk dan je denkt:

Kleine aanpassingen in slaapkamer en leefstijl kunnen al schelen.
Het is zinvol om te kijken naar hormonen, medicatie en stress.
Als het langdurig is of samengaat met andere klachten, hoort het thuis bij de huisarts.

Je hoeft niet te kiezen tussen “het zal wel niks zijn” en “het is vast iets heel ergs”. Er zit een hele wereld daartussen, waar serieuze aandacht voor je slaap en je lichaam gewoon op zijn plaats is.

Veelgestelde vragen over nachtelijk zweten

Is nachtelijk zweten altijd een teken van iets ernstigs?

Nee. Bij veel mensen hangt het samen met overgang, stress, kamer- of beddtemperatuur of medicatie. Toch is het verstandig om het te laten beoordelen als het nieuw is, lang duurt of samengaat met andere klachten zoals koorts, gewichtsverlies of een ziek gevoel.

Kan ik door nachtelijk zweten echt slechter gaan slapen?

Ja. Je slaap wordt onrustiger, je wordt vaker wakker en je komt minder in diepe slaap. Daardoor kun je overdag vermoeider, prikkelbaarder en minder geconcentreerd zijn. Zelfs als er medisch gezien geen ernstige oorzaak is, kan het je functioneren flink beïnvloeden.

Helpt het om zonder dekbed of met heel weinig kleding te slapen?

Voor sommige mensen wel, maar niet altijd. Als je thermostaat in je lichaam zelf ontregeld is (bijvoorbeeld door hormonen of ziekte), kun je zelfs zonder dekbed nog flink zweten. Het is dus een deel van de oplossing, maar niet altijd dé oplossing.

Moet ik bloed laten prikken bij nachtelijk zweten?

Dat hangt af van je klachten. Huisartsen kijken naar duur, ernst en bijkomende symptomen. Bij langdurig of onverklaard nachtelijk zweten wordt vaak wel bloedonderzoek gedaan, bijvoorbeeld naar ontstekingswaarden, bloedbeeld en schildklierfunctie.

Kan ik zelf zien of medicijnen de oorzaak zijn?

Je kunt in de bijsluiter kijken of zweten of nachtelijk zweten als bijwerking staat vermeld. Stop nooit zomaar op eigen houtje. Bespreek met je arts of er alternatieven zijn of dat de dosering aangepast kan worden.

Meer lezen:

Nachtelijk zweten: wanneer is het nog normaal en wanneer niet meer?