Slaapapneu zonder slang op je gezicht - kan dat echt?

Waarom zoveel mensen afhaken bij CPAP

Vraag een willekeurige longarts en je hoort het meteen: CPAP is de gouden standaard bij matige tot ernstige obstructieve slaapapneu. Het houdt je luchtweg open met een constante luchtstroom. Simpel idee, vaak goed effect.

Maar dan de praktijk. Neem Karin, 48 jaar, fulltime baan, druk gezin. Ze kreeg een CPAP toen bij haar ernstige slaapapneu werd vastgesteld. Op papier een succesverhaal: apneu-hypopneu-index omlaag, zuurstof beter. In de realiteit: ze werd gek van het geluid, voelde zich opgesloten achter het masker en haalde het na een paar weken alleen nog uit de kast vlak voor een controleafspraak.

Dat is geen uitzondering. Veel mensen gebruiken hun CPAP minder dan voorgeschreven, of stoppen er stiekem mee. Niet omdat ze niet gemotiveerd zijn, maar omdat het in hun leven gewoon niet werkt. En dan komt de logische vraag: wat heb ik nog meer te kiezen?

Die vraag is terecht. Maar er is één harde realiteit: als je slaapapneu matig tot ernstig is, moet elke alternatieve behandeling minstens serieus worden afgewogen met een slaaparts. Niks zelf dokteren met internetgadgets zonder diagnose.

Eerst even dit: niet elke apneu is hetzelfde

Voor we alle alternatieven langsgaan, is het handig om te weten waarom de ene behandeling bij de een fantastisch werkt en bij de ander totaal niet.

Een paar dingen maken uit:

• Waar je luchtweg precies dichtklapt (achter de tong, bij het zachte gehemelte, meerdere plekken tegelijk)
• Hoe ernstig je apneu is (lichte, matige of ernstige vorm)
• Je bouw: kaakstand, nekomtrek, overgewicht of niet
• Of je vooral op je rug apneu hebt of in elke slaaphouding
• Of je nog andere dingen hebt, zoals neuspoliepen, allergieën, reflux of neurologische problemen

Dat is waarom een goede slaapregistratie (polysomnografie of uitgebreide thuismeting) geen overbodige luxe is. Zonder dat is het een beetje als een lekkend huis repareren zonder te weten waar het water vandaan komt.

Mondbeugels en MRA: slapen met een stukje techniek in je mond

Een van de bekendste alternatieven voor CPAP is de MRA: mandibulair repositie-apparaat. Klinkt spannend, is in feite een op maat gemaakte beugel die je onderkaak iets naar voren duwt tijdens de slaap. Daardoor blijft de luchtweg achter de tong beter open.

Voor wie is een MRA interessant?

In de praktijk zie je dat vooral mensen met:

• Lichte tot matige obstructieve slaapapneu
• Veel snurken
• Relatief slanke tot gemiddelde lichaamsbouw

baat kunnen hebben bij zo’n beugel. Bij sommige mensen met ernstige apneu werkt het ook, maar dan wordt er vaak strenger gekeken of het echt genoeg effect heeft.

Neem Mark, 42, IT’er, BMI net boven de 25, flinke snurker, matige apneu. Hij kon niet wennen aan CPAP en kwam via de KNO-arts bij een tandarts-gnatholoog terecht. Na een paar weken wennen aan de MRA en een controle-slaapmeting bleek zijn apneu-hypopneu-index bijna gehalveerd. Niet perfect, wel een wereld van verschil voor hem en zijn partner.

De plus- en minpunten van een MRA

Voordelen:

• Geen slang of masker op je gezicht
• Vaak stiller dan CPAP
• Makkelijk mee te nemen op reis
• Voor veel mensen comfortabeler na een gewenningsperiode

Nadelen:

• Je hebt een goede, gespecialiseerde tandarts nodig
• Kans op kaak- of tandklachten, drukpunten, speekselproblemen
• Het werkt niet bij iedereen, zeker niet bij ernstige apneu
• Regelmatige controle nodig, en soms vervanging na een aantal jaar

Belangrijk detail: zo’n beugel van internet van 29,95 is geen serieuze behandeling voor slaapapneu. Een MRA voor apneu moet echt op maat worden gemaakt en gecontroleerd worden, vaak in samenwerking tussen slaapcentrum en tandarts.

Meer info over MRA en snurken vind je bijvoorbeeld bij Thuisarts en op gespecialiseerde slaapwebsites zoals het Nederlands Slaapinstituut.

Slaaphouding: van rugslaper naar zijslaper

Misschien wel de meest onderschatte factor: de positie waarin je slaapt. Bij een deel van de mensen is de apneu vooral aanwezig als ze op hun rug liggen. Dan zakt de tong makkelijker naar achteren en klapt de keel sneller dicht.

Bij zogeheten positiegebonden slaapapneu kan houdings-therapie verrassend veel doen. Dat kan op allerlei manieren:

• Een speciaal kussen dat rugligging ontmoedigt
• Een band of shirt met een harde verhoging op de rug (de klassieke tennisbaltruc, maar dan wat moderner)
• Elektronische apparaatjes die trillen als je op je rug gaat liggen

Neem Samira, 35, lichte apneu, vooral in rugligging. Bij haar halveerde de apneu-index toen ze met een positie-trainer leerde op haar zij te blijven. Geen wondermiddel, maar wel genoeg om zich overdag veel wakkerder te voelen.

Maar let op: als je in alle houdingen ernstige apneu hebt, is alleen houdings-therapie meestal niet genoeg. Daarom wil je eerst een slaaponderzoek dat laat zien of jouw apneu echt positiegebonden is.

Gewicht, leefstijl en de harde waarheid

Dit is het minst populaire onderwerp, maar we kunnen er niet omheen: overgewicht speelt bij heel veel mensen met slaapapneu een grote rol. Niet bij iedereen, maar wel bij een flink deel.

Vetweefsel rond de nek en in de bovenste luchtweg vernauwt de ruimte. Vooral als je op je rug ligt, zie je dan dat de keel sneller dichtklapt. Afvallen kan de apneu dan behoorlijk verminderen.

Maar hier gaat het vaak mis in de communicatie. Arts zegt: “Val maar af, dan wordt het beter.” Patiënt denkt: “Dus het is mijn schuld.” En dan gebeurt er… niks. Of er volgt een crashdieet dat drie weken duurt.

Realistische punten:

• Een paar kilo eraf kan al effect hebben, maar bij ernstig overgewicht is soms 10 tot 15 procent gewichtsverlies nodig voor echt verschil
• Afvallen is extra lastig als je jarenlang slecht hebt geslapen en continu moe bent
• Soms is begeleiding nodig: diëtist, leefstijlcoach, of bij ernstig overgewicht zelfs bariatrische chirurgie

Er zijn studies die laten zien dat na een maagverkleining de apneu bij een deel van de mensen sterk afneemt of zelfs verdwijnt. Maar niet bij iedereen. En soms blijft een CPAP of MRA alsnog nodig, alleen in een lagere stand.

Leefstijl gaat verder dan alleen gewicht:

• Alcohol vermindert de spierspanning in de keel en verergert apneu, vooral laat op de avond
• Roken irriteert de luchtwegen en kan zwelling veroorzaken
• Sommige slaap- en kalmeringsmiddelen maken de apneu erger

Het is niet sexy om te zeggen, maar: minder alcohol, stoppen met roken en kritisch kijken naar medicatie kan soms meer doen dan het nieuwste dure snurkapparaatje.

Voor betrouwbare informatie over leefstijl en slaap kun je kijken op Gezondheidsnet of bij de Hersenstichting.

Opereren aan keel of kaak: wanneer is dat logisch?

Operaties bij slaapapneu roepen vaak heftige reacties op. De een zweert erbij, de ander heeft er spijt van. De waarheid zit, zoals zo vaak, ergens in het midden.

Neus, keel en gehemelte

KNO-artsen kunnen verschillende ingrepen doen:

• Neuscorrecties of verwijderen van neuspoliepen om de luchtweg te verbeteren
• Verkleinen van de keelamandelen (bij volwassenen minder vaak dan bij kinderen)
• Verstevigen of inkorten van het zachte gehemelte

Bij kinderen met grote keel- en neusamandelen kan een operatie soms bijna wonderbaarlijk werken. Bij volwassenen is het effect wisselend. Het hangt erg af van de anatomie en de precieze plek(ken) waar de luchtweg dichtvalt.

Kaakchirurgie

Bij sommige mensen is de onderkaak relatief ver naar achteren geplaatst. Dan kan een kaakstand-correctie (maxillomandibulaire osteotomie) de ruimte achter de tong vergroten. Dat is geen kleine ingreep: ziekenhuisopname, herstelperiode, zwelling, vaak beugels.

Maar voor een heel geselecteerde groep kan het een grote verbetering geven, soms zelfs met blijvend effect. Dit is typisch iets dat je in een gespecialiseerd slaapcentrum met KNO-arts, kaakchirurg en longarts samen bespreekt.

Realistische verwachtingen

Operaties klinken aantrekkelijk: “even oplossen en klaar”. In de praktijk is het meestal niet zo simpel. Soms:

• Vermindert de apneu, maar verdwijnt deze niet
• Heb je nog steeds een MRA of CPAP nodig, maar dan in mildere vorm
• Zijn er bijwerkingen zoals slikklachten, veranderde stem, pijn of littekenvorming

Daarom: laat je niet verleiden door mooie marketingpraatjes van commerciële klinieken zonder dat er een degelijk slaaponderzoek, second opinion en nuchter gesprek over risico’s is geweest.

Nieuwe technologie en gadgets: hype of hoop?

De markt voor slaapgadgets ontploft. Apps die je slaap meten, bandjes die je pols checken, apparaten die trillingen geven als je snurkt. Leuk speelgoed misschien, maar lang niet altijd geschikte behandeling voor echte slaapapneu.

Een paar categorieën:

• Positie-trainers die rugligging voorkomen: kunnen zinvol zijn bij bewezen positiegebonden apneu
• Snurk-apps: handig om een indruk te krijgen, maar ze diagnosticeren geen apneu
• Slimme kussens of bedden: vaak weinig onafhankelijk bewijs

Er zijn ook nieuwe medische apparaten in ontwikkeling, zoals implantaten die de tongspier stimuleren. In sommige landen worden die al gebruikt, in Nederland nog vooral in onderzoeks- en expertcentra. Veelbelovend voor een heel specifieke groep, maar zeker geen oplossing voor iedereen.

Mijn mening: gebruik technologie vooral als aanvulling, niet als vervanging van een serieuze diagnose. En wees voorzichtig met dure aankopen zonder dat een slaaparts heeft gezegd: “Dit is in jouw situatie een goede optie.”

Alternatieve en “natuurlijke” middelen: wat is zin en wat is ruis?

Als je slecht slaapt en moe bent, is de verleiding groot om alles te proberen: kruiden, sprays, neusstrips, oliën, supplementen. Een deel daarvan kan best wel iets doen voor snurken of neusverstopping. Maar dat is iets anders dan slaapapneu behandelen.

Belangrijk onderscheid:

• Snurken zonder ademstops kan soms verminderen met simpele middelen zoals neussprays (bij allergie), slaaphouding, gewichtsverlies
• Slaapapneu met ademstops vraagt altijd om een medische beoordeling

Melatonine, valeriaan, CBD-olie, magnesium, noem maar op: ze kunnen je misschien wat rustiger maken of helpen bij inslapen. Maar ze houden geen dichtklappende keel open. Sterker nog, sommige middelen kunnen de spierspanning juist verlagen en apneu verergeren.

Zolang je ze gebruikt als ondersteuning bij ontspanning, in overleg met je arts, prima. Maar niet als excuus om een slaaponderzoek uit te stellen.

Hoe kies je tussen al die opties?

Als je dit leest en denkt: “Ja, leuk allemaal, maar wat moet ík nou doen?” dan is dat heel logisch. De kunst is om de volgorde slim te kiezen.

Een paar praktische stappen om te bespreken met je arts of slaapcentrum:

• Is mijn apneu licht, matig of ernstig, en is die positiegebonden?
• Hoeveel speelt gewicht mee in mijn geval?
• Zijn er anatomische problemen (neus, kaak, amandelen) die aangepakt kunnen worden?
• Heb ik CPAP echt een eerlijke kans gegeven, met goede maskeraanpassing en uitleg?
• Kom ik in aanmerking voor een MRA via een gespecialiseerde tandarts?

Soms kom je uit op een combinatie: bijvoorbeeld CPAP in lagere druk plus gewichtsverlies, of MRA plus houdings-therapie. Het is geen alles-of-niets-verhaal.

Op Thuisarts.nl vind je een nuchtere uitleg over de standaardbehandelingen. Voor meer achtergrond over slaap en hersenen is de Hersenstichting een goede start.

Veelgestelde vragen over alternatieve behandelingen bij slaapapneu

Kan mijn slaapapneu helemaal verdwijnen zonder CPAP?

Dat kan, maar niet bij iedereen. Bij sommige mensen verdwijnt slaapapneu na fors gewichtsverlies, een geslaagde kaakoperatie of het verwijderen van grote keelamandelen. Bij anderen blijft er een restapneu over die toch behandeling vraagt. Reken dus niet automatisch op “genezing”, maar wel op verbetering.

Is een MRA net zo effectief als CPAP?

Bij lichte tot matige apneu kan een MRA qua klachtenvermindering soms vergelijkbaar zijn met CPAP, zeker als je de CPAP nauwelijks gebruikt. Bij ernstige apneu haalt CPAP gemiddeld vaker betere waarden. Maar: een matig effectieve behandeling die je élke nacht gebruikt is vaak beter dan een perfecte behandeling die in de kast ligt.

Helpt alleen afvallen ook bij ernstige apneu?

Afvallen helpt bijna altijd een beetje, maar bij ernstige apneu is het zelden genoeg als enige behandeling. Vaak wordt gewichtsverlies gecombineerd met CPAP of een andere therapie. Pas als het gewicht echt stabiel lager is, kun je onder begeleiding kijken of de apparatuur minder of niet meer nodig is.

Werken neusstrips of snurkbeugels van de drogist tegen slaapapneu?

Ze kunnen snurken verminderen, vooral als dat uit de neus komt of mild is. Maar ze voorkomen geen serieuze ademstops diep in de keel. Zie ze als comfort-middel, niet als medische behandeling voor slaapapneu.

Hoe weet ik of een kliniek of behandeling betrouwbaar is?

Let op een paar signalen:

• Er wordt altijd eerst een slaaponderzoek gedaan of opgevraagd
• Er wordt samengewerkt met een erkend slaapcentrum of ziekenhuis
• Je krijgt eerlijke informatie over slagingskansen en risico’s
• Er wordt niet met “100 procent genezing” of spectaculaire succespercentages geadverteerd

Twijfel je, vraag je huisarts of behandelend specialist om een second opinion in een ander slaapcentrum.

Tot slot: alternatief betekent niet “minder serieus”

Alternatieve behandelingen voor slaapapneu zijn geen speeltuin voor wie CPAP “gewoon niet zo ziet zitten”. Ze zijn vooral interessant voor mensen bij wie CPAP echt niet lukt, of bij wie de oorzaak van de apneu vraagt om een andere aanpak.

Het goede nieuws: je hebt meer keus dan alleen een blazende machine naast je bed. Het minder leuke nieuws: het kost tijd, onderzoek en soms ook concessies in leefstijl. Maar als je elke ochtend wakker wordt met het gevoel dat je een nacht hebt doorgehaald, is dat misschien een investering die het waard is.

Blijf kritisch, blijf vragen stellen en laat je niet afschepen met “u moet er maar aan wennen” als dat in de praktijk niet lukt. Slaapapneu is vervelend, maar je bent niet machteloos. Zeker niet.