Waarom slaapapneu zich overdag keihard verraadt

Slaapapneu laat zich niet testen met alleen een wekker

De meeste mensen denken bij slaapapneu aan snurken. Hard snurken, dat vooral. Maar het verhaal is een stuk breder en eerlijk gezegd wordt de ernst ervan daardoor vaak onderschat. Je kunt namelijk elke nacht keurig acht uur in bed liggen en tóch een lijf hebben dat functioneert alsof je drie uur geslapen hebt.

Neem Karin, 46 jaar, kantoorbaan, twee pubers. Ze ging elke avond rond 23.00 uur naar bed, stond om 7.00 uur op en dacht jarenlang: ik ben gewoon geen ochtendmens. Haar partner klaagde over haar snurken, maar daar maak je nou ja, in veel relaties grapjes over. Pas toen ze tijdens een vergadering haar hoofd letterlijk op tafel liet zakken omdat ze zo wegzakte, begon ze zich af te vragen: dit is toch niet normaal meer?

Dat is precies het punt bij slaapapneu: de nachtelijke problemen spelen zich af terwijl jij slaapt, maar de echte ellende merk je overdag.

De klassiekers in bed: snurken, stokken en happen naar lucht

Snurken dat niet meer “gezellig” is

Snurken op zich hoeft geen ramp te zijn. Maar bij slaapapneu gaat het vaak om:

• Snurken dat luid is en onregelmatig van patroon
• Pauzes in het snurken, gevolgd door een hoorbare snurk of een soort snakkend geluid
• Snurken dat vooral erger wordt als je op je rug ligt

Partners beschrijven het vaak als: “Hij is even stil, dan lijkt het alsof hij stopt met ademen en daarna komt er ineens zo’n harde snurk.” Dat “even stil” zijn is precies waar het spannend wordt: dat zijn vaak de apneus, de ademstops.

Ademstops die je zelf meestal niet doorhebt

Bij obstructieve slaapapneu klapt de keelholte tijdens de slaap telkens een beetje dicht. Gevolg: je ademhaling stokt kort. Soms een paar seconden, soms langer dan tien seconden. En dat kan tientallen tot wel honderden keren per nacht gebeuren.

Wat je partner of huisgenoten kunnen merken:

• Adem stopt plotseling, terwijl je duidelijk nog slaapt
• Daarna een snakkende ademteug, alsof je naar lucht hapt
• Onrustig woelen, draaien, soms kort wakker schrikken zonder dat je dat zelf goed herinnert

Jijzelf weet de volgende ochtend vaak van niets. Misschien herinner je vaag dat je “slecht geslapen” hebt of dat je een paar keer wakker was, maar die ademstops zelf zijn meestal geen bewuste ervaring.

Onrustige nachten zonder duidelijke reden

Veel mensen met slaapapneu beschrijven hun nachten als:

• Vaak wakker worden zonder duidelijke aanleiding
• Een gevoel alsof ze “licht” slapen
• Zweten in de nacht, zelfs als de kamer niet bijzonder warm is

Tom, 52 jaar, vrachtwagenchauffeur, merkte dat hij steeds vaker badend in het zweet wakker werd. Hij dacht eerst aan overgangsachtige klachten of stress van het werk. Pas toen zijn vrouw aangaf dat hij soms meer dan een halve minuut niet leek te ademen, viel er een kwartje.

De echte schade ontstaat overdag

De nachtelijke ademstops zorgen ervoor dat je slaap telkens onderbroken wordt, ook al herinner je dat niet. Je komt minder toe aan de diepe slaapfasen en de REM-slaap. En daar begint de ellende overdag.

Vermoeidheid die niet past bij je nachten

Een van de meest kenmerkende symptomen: een vermoeidheid die niet in verhouding staat tot hoeveel je slaapt. Denk aan:

• Je wordt wakker en voelt je niet uitgerust, alsof je nauwelijks geslapen hebt
• Je hebt de hele dag een soort sluier in je hoofd
• Je kunt je ogen na de lunch amper openhouden

Veel mensen zeggen dingen als: “Ik kan de dag wel doorkomen, maar ik sleep mezelf erdoorheen.” Of: “Ik zit op de bank en binnen vijf minuten val ik in slaap, ook al wil ik dat helemaal niet.”

Wegdommelen op momenten dat het echt niet handig is

Slaperigheid overdag is niet alleen vervelend, maar kan ook ronduit gevaarlijk zijn. Bij slaapapneu zie je vaak:

• In slaap vallen voor de tv, zelfs bij programma’s die je interessant vindt
• Wegdommelen tijdens vergaderingen of in de trein
• Zwaar worden in de auto, zeker op de snelweg of bij langere ritten

Dat laatste is geen detail. In Nederland en België worden concentratie- en slaapproblemen bij bestuurders regelmatig genoemd als risicofactor voor ongevallen. Als je merkt dat je tijdens het rijden je raam open moet zetten, radio harder zet of extra koffie nodig hebt om wakker te blijven, is dat niet “gewoon vermoeidheid” meer, maar een serieus signaal.

Hoofdpijn en een lijf dat tegenstribbelt

Een ander veelvoorkomend symptoom: ochtendhoofdpijn. Door de ademstops kunnen zuurstofgehalte en koolzuurgas in het bloed schommelen. Dat kan zich uiten in:

• Doffe hoofdpijn bij het wakker worden, die in de loop van de ochtend afzakt
• Een gevoel van “kater” zonder alcohol

Daarnaast klagen mensen met slaapapneu geregeld over:

• Droge mond bij het wakker worden
• Keelpijn of een schorre stem in de ochtend
• Nachtelijk zweten

Je zou denken: dat kan toch ook stress zijn, of een slechte matras? Klopt. Daarom wordt slaapapneu zo vaak gemist. Maar als deze klachten samengaan met overmatige slaperigheid overdag en snurken, dan is het tijd om het serieuzer te nemen.

In je hoofd merk je het misschien nog het meest

Slaap is geen luxe. Als je nacht na nacht niet goed doorslaapt, gaat dat vroeg of laat aan je brein trekken.

Concentratie als een vergiet

Mensen met slaapapneu beschrijven vaak:

• Moeite om zich te concentreren op werk of studie
• Dingen vergeten die je normaal prima onthield
• Trager denken, watten in je hoofd

Sanne, 39 jaar, leerkracht, merkte dat ze namen van leerlingen vergat en steeds vaker woorden kwijt was midden in een zin. Ze maakte fouten in rapporten die ze vroeger nooit maakte. Ze dacht eerst aan een burn-out, maar haar huisarts vroeg door naar haar slaap en stuurde haar uiteindelijk door voor een slaaponderzoek.

Snel geïrriteerd, kort lontje

Chronisch slaaptekort maakt niemand gezelliger. Bij slaapapneu zie je vaak:

• Prikkelbaarheid, sneller uit je slof schieten
• Minder stress kunnen hebben dan vroeger
• Emotioneel vlakker of juist emotioneler zijn

Partners merken dat soms eerder dan jijzelf. “Je bent jezelf niet meer” is een zin die in spreekkamers verrassend vaak valt wanneer het over slaapapneu gaat.

Somberheid en angstklachten

Langdurige, slechte slaap kan bijdragen aan sombere gevoelens en angst. Het is niet zo dat iedereen met slaapapneu depressief wordt, maar er is wel een duidelijke samenhang beschreven in onderzoek. Het lastige: somberheid wordt vaak als oorzaak gezien, terwijl slaapapneu soms een belangrijke mede-oorzaak is.

Daarom is het goed om eerlijk naar jezelf te kijken: ben je vooral moe en somber, of herken je ook de fysieke signalen zoals snurken, ademstops en ochtendhoofdpijn?

Nachtelijke signalen waar bijna niemand over praat

Naast de bekende symptomen zijn er een paar signalen die mensen vaak pas achteraf herkennen als onderdeel van het plaatje.

Vaak plassen in de nacht

Veel mensen met slaapapneu moeten meerdere keren per nacht naar het toilet. Niet omdat hun blaas ineens kleiner is, maar omdat de ademstops allerlei hormonale reacties in gang zetten die de urineproductie beïnvloeden.

Als je zonder duidelijke reden ineens 2 of 3 keer per nacht moet plassen, terwijl je vroeger de nacht makkelijk doorsliep, is dat iets om in je achterhoofd te houden.

Onrustige benen en rare houdingen

Door de verstoorde ademhaling verandert ook je slaaphouding vaak. Partners zien soms:

• Veel draaien en woelen
• Slapen met het hoofd achterover in een rare hoek
• Onrustige benen

Sommige mensen ontwikkelen een soort “eigen truc” in hun slaap, bijvoorbeeld half zittend slapen of met extra kussens, omdat dat onbewust net iets beter ademhaalt.

Nachtmerries of een gevoel van paniek

Niet iedereen heeft hier last van, maar er zijn mensen die beschrijven dat ze vaker nare dromen hebben waarin ze geen lucht krijgen, vallen of vastzitten. Of ze worden wakker met een bonzend hart en een gevoel van paniek, zonder duidelijke droomherinnering. Dat kan samenhangen met de momenten waarop de ademhaling stokt.

Bij kinderen ziet het er anders uit

Slaapapneu is niet alleen iets voor oudere, snurkende mannen met een buikje, hoe hard dat stereotype ook blijft rondzingen. Ook kinderen kunnen slaapapneu hebben, vaak door vergrote keel- en neusamandelen.

Bij kinderen zie je andere signalen dan bij volwassenen:

• Onrustig slapen, veel draaien, soms rare slaaphoudingen
• Snurken, hoorbaar ademen, soms korte ademstops
• Mondademhaling overdag, vaak met open mond zitten
• Moeite met concentreren op school, druk gedrag
• Groei die wat achterblijft

Een kind met slaapapneu hoeft dus niet per se de hele dag slaperig te zijn. Het kan juist druk, wiebelig en snel afgeleid zijn. Best wel makkelijk om dan meteen aan ADHD te denken, terwijl slaap een rol kan spelen.

Wanneer is het nog “gewoon moe” en wanneer niet meer?

Iedereen is wel eens een periode moe. Drukke baan, jonge kinderen, zorgen thuis, noem maar op. Maar er zijn een paar combinaties van klachten waarbij het echt slim is om aan slaapapneu te denken.

Let vooral op als je jezelf herkent in dit soort patronen:

• Je snurkt luid, en je partner of huisgenoten hebben ademstops gezien of gehoord
• Je wordt vaak niet uitgerust wakker, ook al slaap je lang genoeg
• Je valt overdag makkelijk in slaap op momenten dat dat eigenlijk niet hoort
• Je hebt regelmatig ochtendhoofdpijn en/of een droge mond
• Je concentratie en stemming zijn duidelijk achteruitgegaan

En ja, overgewicht, hogere leeftijd en een dikkere nek vergroten de kans op slaapapneu. Maar ook slanke mensen en jongere volwassenen kunnen het hebben. Het beeld is in de praktijk veel breder dan het cliché.

Waarom artsen dit vaak missen

Huisartsen zien elke dag mensen met vermoeidheid, stressklachten en somberheid. Als jij binnenkomt met “ik ben zo moe”, dan gaat de gedachte niet automatisch naar slaapapneu. Zeker niet als je zelf je snurken of mogelijke ademstops niet benoemt.

Daar komt bij:

• Veel symptomen van slaapapneu lijken op die van burn-out, depressie of chronische stress
• Mensen schamen zich soms voor snurken en benoemen het niet uit zichzelf
• Partners zitten niet altijd bij het consult, terwijl die vaak de nachtelijke signalen zien

Het gevolg: mensen lopen soms jaren rond met slaapapneu zonder diagnose. Ze krijgen misschien antidepressiva, slaaptabletten of het advies om het rustiger aan te doen, terwijl het echte probleem vooral in de nacht zit.

Als je dit leest en denkt: dit zou zomaar eens over mij kunnen gaan, wees dan expliciet bij de huisarts. Zeg niet alleen dat je moe bent, maar vertel ook over snurken, mogelijke ademstops, ochtendhoofdpijn en wegdommelen overdag.

Hoe je zelf alvast scherper kunt kijken

Je hoeft niet zelf dokter te spelen, maar je kunt wel wat huiswerk doen voordat je naar de huisarts gaat.

Een paar praktische ideeën:

• Vraag je partner of huisgenoot gericht: heb jij gemerkt dat ik soms stop met ademen in mijn slaap?
• Laat iemand een korte geluidsopname maken van je snurken, bijvoorbeeld met de dictafoon op een telefoon
• Houd een week lang bij hoe moe je je overdag voelt, op een schaal van 1 tot 10
• Noteer hoe vaak je ‘s nachts wakker wordt en of je moet plassen

Dat soort concrete informatie helpt een arts enorm om te bepalen of een slaaponderzoek zinvol is.

Wat een arts vooral wil weten

Bij een gesprek over mogelijke slaapapneu zal een arts vaak doorvragen naar:

• Hoe lang je klachten bestaan
• Hoe je slaapritme ongeveer is
• Of je partner ademstops heeft gezien
• Of je overdag in slaap valt, bijvoorbeeld in de auto of achter de tv
• Of je andere risicofactoren hebt zoals hoge bloeddruk, overgewicht of diabetes

Op basis daarvan kan je huisarts je eventueel doorverwijzen naar een slaapcentrum voor verder onderzoek. De diagnose wordt uiteindelijk gesteld met een slaapregistratie, niet met alleen een gesprek, maar de symptomen zijn wel het startpunt.

Waarom het de moeite waard is om erachteraan te gaan

Je kunt natuurlijk denken: ach, ik red me wel, iedereen is moe. Maar onbehandelde slaapapneu verhoogt de kans op problemen als hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en ongelukken in het verkeer. Dat is niet om iemand bang te maken, maar wel om eerlijk te zijn.

De andere kant van het verhaal: als slaapapneu eenmaal herkend en behandeld wordt, voelen veel mensen zich binnen weken of maanden als een ander mens. Meer energie, helderder hoofd, beter humeur. Dat is niet magie, dat is gewoon wat er gebeurt als je brein eindelijk weer normaal mag slapen.

Veelgestelde vragen over symptomen van slaapapneu

Kun je slaapapneu hebben zonder te snurken?

Ja, dat kan, al komt het minder vaak voor. Snurken is een heel veelvoorkomend signaal, maar niet verplicht. Er zijn mensen die nauwelijks snurken, maar wel duidelijke ademstops en forse slaperigheid overdag hebben. Als je jezelf herkent in de andere symptomen, is het dus geen reden om slaapapneu meteen uit te sluiten.

Is elke vorm van snurken een teken van slaapapneu?

Nee. Heel veel mensen snurken af en toe, bijvoorbeeld bij verkoudheid, na alcohol of bij slapen op de rug. Bij slaapapneu gaat het vooral om luid, frequent snurken in combinatie met ademstops, niet uitgerust wakker worden en slaperigheid overdag. Als je partner ademstops ziet of hoort, is dat een belangrijker alarmsignaal dan snurken alleen.

Hoe weet ik of mijn vermoeidheid door slaapapneu komt of door stress?

Dat onderscheid is niet altijd eenvoudig. Bij slaapapneu zie je vaker:

• Niet uitgerust wakker worden, ook als je lang genoeg in bed ligt
• Wegdommelen overdag op rustige momenten
• Ochtendhoofdpijn en/of droge mond
• Signalen van snurken en ademstops volgens je partner

Bij stress en burn-out spelen vaak ook andere dingen mee, zoals piekeren, moeilijk in slaap komen en spanning in je lijf. In de praktijk kunnen beide ook samengaan. Twijfel je, bespreek het met je huisarts.

Kan ik zelf testen of ik slaapapneu heb?

Je kunt het niet zelf met zekerheid vaststellen. Er zijn wel vragenlijsten en apps die je een indruk geven van je slaperigheid en slaapgedrag, maar de diagnose wordt gesteld met een slaaponderzoek. Wel kun je, zoals eerder genoemd, informatie verzamelen over je klachten, je snurken en mogelijke ademstops om het gesprek met je huisarts beter te voeren.

Ik herken veel symptomen, wat moet ik nu doen?

Als je meerdere signalen herkent - snurken, mogelijke ademstops, niet uitgerust wakker worden, slaperigheid overdag - maak dan een afspraak bij je huisarts. Neem zo concreet mogelijke informatie mee: wat jij merkt, wat je partner ziet, hoe lang het speelt. Vraag gerust expliciet of slaapapneu onderzocht kan worden. Dat is geen overdrijving, dat is gewoon zorgen voor je eigen gezondheid.

Meer lezen bij betrouwbare bronnen

Voor wie zich verder wil inlezen:

• Thuisarts over slaapapneu (informatie voor patiënten, via de huisarts ontwikkeld): https://www.thuisarts.nl/slaapapneu
• Hersenstichting over slaapapneu en de invloed op de hersenen: https://www.hersenstichting.nl/aandoeningen/slaapapneu
• Slaapinstituut over klachten en herkenning van slaapapneu: https://www.slaapinstituut.nl/slaapapneu