Slapen met jonge kinderen - hoe blijf jij een beetje mens?

Slapen met jonge kinderen is eigenlijk een soort nachtelijke onderhandeling. Je wilt rust, je kind wil nabijheid. En ergens in het midden zit een compromis waar iedereen net aan kan wennen.

Neem Laura, moeder van een baby van 6 maanden en een peuter van 3. De baby slaapt alleen op haar, de peuter komt elke nacht rond 2.00 uur in hun bed liggen. “Ik slaap in stukjes van 45 minuten”, zei ze. “En iedereen roept wat anders: wel bij je in bed, niet bij je in bed, laten huilen, juist troosten. Ik weet het gewoon niet meer.”

Als jij je nu aangesproken voelt: je bent niet de enige. En nee, jij doet het niet “fout”. Jongens, meisjes, makkelijke slapers, moeilijke slapers - bijna elk gezin gaat door een periode waarin de nachten best wel pittig zijn.

Laten we het stap voor stap uit elkaar trekken.

Eerst even dit: wat heb jij nodig om de dag door te komen?

We hebben het snel over het slaapritme van het kind, maar jouw slaap telt net zo goed. Zonder slaap word je prikkelbaar, vergeetachtig en kun je minder veilig autorijden. Dat is niet overdreven, dat is gewoon hoe een moe brein werkt.

Een paar eerlijke vragen aan jezelf:

• Kun jij nog veilig autorijden en je concentreren op je werk?
• Betrap je jezelf erop dat je sneller snauwt tegen je kind of partner?
• Val je op de bank al in slaap tijdens het journaal?

Als je op alles “ja” zegt, is het tijd om de nachten niet meer te zien als iets dat je gewoon moet uitzitten, maar als iets waar je actief aan mag sleutelen.

En nee, dat betekent niet dat je meteen een strak schema moet invoeren. Het betekent wél dat jouw slaap ook mee mag tellen in de keuzes die je maakt over waar en hoe je kind slaapt.

Samen slapen, apart slapen... wat werkt nou echt?

Veel ouders voelen zich heen en weer geslingerd tussen adviezen. De een zweert bij samen slapen, de ander bij een kind dat vanaf dag één in zijn eigen kamer ligt. In de praktijk doen de meeste gezinnen “iets ertussenin”.

Een paar veelvoorkomende varianten:

• Baby in een wiegje of co-sleeper naast het ouderbed
• Baby/peuter begint in eigen bed, eindigt in het ouderbed
• Peuter heeft een matras naast het ouderbed voor nachtelijke logeerpartijen
• Kinderen slapen samen op één kamer, ouders apart

Belangrijker dan het perfecte plaatje is dat:

• Het veilig is (vooral bij baby’s)
• Jij en je partner het er allebei ongeveer mee eens zijn
• Het op de korte termijn zorgt voor meer rust, niet voor nóg meer strijd

Voor veilige informatie over slapen met baby’s kun je bijvoorbeeld kijken op Thuisarts over veilig slapen. Daar vind je duidelijke adviezen over dingen als kussens, dekbedden en samen in bed slapen.

Baby slaapt alleen op jou: hoe kom je ooit van die borst/arm/buik af?

Veel jonge ouders kennen dit: de baby valt heerlijk in slaap op jouw borst, maar zodra je hem in het bedje legt, gaan de ogen weer wijd open. Alsof er een alarmsysteem afgaat zodra hij een matras voelt.

Wat helpt dan, zonder dat je je baby hoeft te laten huilen tot hij uitgeput is?

Kleine stapjes in plaats van alles-of-niets

Je hoeft niet in één nacht van “alleen op mij” naar “hele nacht in eigen bed”. Je kunt het opknippen:

• Eerst in slaap laten vallen op jou, dan na 10 minuten heel rustig overleggen in het wiegje. Wakker? Oké, weer terug en later nog eens proberen.
• Overdag oefenen met korte slaapjes in het bedje, terwijl je ernaast blijft zitten of je hand op hem legt.
• Werken met een vast slaapritueeltje: altijd hetzelfde zinnetje, hetzelfde liedje, zelfde volgorde. Dat geeft voorspelbaarheid.

Neem Sam, 4 maanden. Hij sliep alleen op de borst van zijn moeder. Ze begon met één slaapje per dag in het bedje, terwijl ze haar hand op zijn buik hield en zachtjes “ssss” zei. De eerste dagen duurde het lang, maar na een week viel hij binnen 10 minuten in slaap. De nachtvoedingen deed ze nog gewoon op de borst in bed, zonder meteen alles te willen veranderen. Dat maakte het voor haar vol te houden.

Peuter in je bed: houden zo of toch een grens trekken?

Peuters zijn meesters in nachtelijke creativiteit. Buikpijn, dorst, monsters, nog een knuffel, nog een kus. En voor je het weet, ligt er elke nacht een warm lijfje tussen jullie in.

De vraag is niet zozeer “mag dat?”, maar eerder:

• Kun jij nog goed slapen met je peuter in bed?
• Vind jij het oké, of doe je het vooral uit pure uitputting?
• Vinden jij en je partner er hetzelfde van, of knaagt het aan jullie?

Als iedereen er eigenlijk wel tevreden mee is, hoef je niets te forceren. Veel kinderen kiezen vanzelf rond een jaar of 4, 5 voor meer eigen ruimte.

Maar als jij elke ochtend wakker wordt met rugpijn en een humeur van hier tot Tokio, dan mag je best zeggen: we gaan dit anders doen.

Een tussenoplossing die vaak werkt

Een matras of logeerbedje naast jullie bed. Het klinkt simpel, maar het is voor veel gezinnen een redder in de nacht.

Stel: je peuter komt om 2.00 uur binnen. In plaats van hem tussen jullie in te nemen, leg je hem op het matras naast jullie bed. Jij blijft even bij hem tot hij weer rustig is. Zo heeft hij jullie nabijheid, maar jij houdt je eigen slaapruimte.

Sanne, moeder van een jongen van 2,5, deed dit ook. In het begin protesteerde hij, maar ze bleef rustig: “Je mag hier bij ons slapen, op je eigen bedje.” Na een paar nachten accepteerde hij het. En zij kon eindelijk weer op haar rug liggen zonder peutervoeten in haar zij.

Angst in het donker, nachtmerries en nachtangsten

Jonge kinderen hebben een levendige fantasie. Dat is leuk overdag, maar ‘s nachts kan het zich uiten in monsters, schaduwen en “enge dromen”.

Belangrijk om te weten: gewone nachtmerries en zogenaamde nachtangsten zijn twee verschillende dingen.

Bij nachtmerries wordt je kind wakker, kan het troost gebruiken en weet het vaak nog dat het iets engs droomde.

Bij nachtangsten lijkt je kind wakker, maar is het dat eigenlijk niet. Het kan schreeuwen, wild om zich heen slaan, zweten, maar is moeilijk te bereiken. De volgende ochtend weet het er meestal niets meer van. Nachtangsten komen vooral voor bij peuters en kleuters.

In beide gevallen geldt:

• Blijf zelf zo rustig mogelijk, hoe heftig het ook klinkt of eruitziet
• Houd je kind fysiek veilig (dat het zich niet kan stoten of vallen)
• Ga niet uitgebreid in discussie over monsters, maar benoem dat jij er bent en dat het veilig is

Op Gezondheidsnet vind je meer achtergrondinformatie over verschillende soorten slaapproblemen bij kinderen.

Broertjes en zusjes die elkaar wakker houden

Samen op één kamer kan heel gezellig zijn… overdag. ‘s Nachts kan het betekenen dat één wakker kind er ineens twee maakt.

Een paar dingen die in echte gezinnen vaak helpen:

• Spreek af wie je eerst helpt. Bijvoorbeeld: altijd eerst de jongste, daarna pas de oudste.
• Overweeg tijdelijk een matras bij jullie op de kamer voor het kind dat het vaakst wakker is.
• Maak overdag ruimte om met het oudste kind te praten: “Als je broertje huilt, is dat niet jouw taak. Papa of mama komt dan.” Dat haalt verantwoordelijkheid bij het kind weg.

Neem de zussen Noor (4) en Lotte (2). Lotte werd elke nacht rond 3.00 uur wakker en begon luid te zingen. Noor werd daar natuurlijk wakker van en riep meteen om papa. De ouders besloten dat Lotte tijdelijk een matras in hun kamer kreeg. Na een paar weken werd Lotte rustiger en konden ze haar weer terugleggen bij Noor. Soms is een tijdelijke “noodoplossing” precies wat je nodig hebt om uit een vermoeiende spiraal te komen.

Als jij en je partner het niet eens zijn over slapen

Dit is een klassieker. De één wil het kind altijd laten komen, de ander wil strenge grenzen. De één kan niet slapen met een kind in bed, de ander slaapt juist beter omdat hij zich minder zorgen maakt.

Probeer hier overdag over te praten, niet om 3.00 uur ‘s nachts als iedereen moe en chagrijnig is. Stel elkaar vragen als:

• Waar ben jij bang voor als we het zus of zo doen?
• Wat heb jij nodig om een beetje oké te zijn met deze oplossing?
• Welke nachten zijn echt niet te doen voor jou?

Je hoeft niet allebei helemaal blij te zijn met de uitkomst, maar het helpt als niemand zich compleet overruled voelt.

Soms helpt het om een paar weken een “proefafspraak” te maken: we doen het drie weken zo, dan evalueren we. Dat haalt de druk eraf dat het meteen voor altijd zo moet blijven.

Praktische trucs die vaak vergeten worden

Er zijn van die kleine dingen die niet alles oplossen, maar het wel net wat dragelijker maken.

Maak de nacht saai en voorspelbaar

Hoe minder “leuk” de nacht is, hoe sneller kinderen de nacht weer aan slapen gaan koppelen.

Dat betekent:

• Weinig praten, zachte stem, weinig licht
• Geen tv, geen tablet, geen uitgebreide verhaaltjes om 2.00 uur
• Altijd ongeveer dezelfde reactie op hetzelfde gedrag

Gun jezelf ook een noodplan

Sommige nachten zijn gewoon rampzalig. Tandjes, koorts, groeispurt, onrust. Het is oké om voor die nachten een noodplan te hebben waarmee je vooral zelf nog een beetje slaap pakt.

Dat kan zijn:

• Een logeerbed op de kamer van je kind, zodat jij daar kunt liggen en niet 10 keer hoeft op te staan
• Oordopjes voor de partner die de volgende dag een belangrijke afspraak heeft, terwijl de ander de meeste zorg op zich neemt
• Een vaste “uitslaapochtend” per week voor ieder van jullie, als dat praktisch kan

Op Slaapinstituut vind je meer informatie over het belang van slaap voor volwassenen. Dat kan soms helpen om je eigen slaap serieus te nemen, in plaats van het altijd onderaan je prioriteitenlijst te zetten.

Wanneer is het tijd om hulp in te schakelen?

Je hoeft niet te wachten tot je compleet ingestort bent voordat je om hulp vraagt. Een paar signalen dat het slim is om met een huisarts of het consultatiebureau te praten:

• Je kind slaapt structureel veel minder dan leeftijdsgenootjes en is overdag erg moe of prikkelbaar
• Je vermoedt reflux, ademstops of andere medische klachten
• Jij functioneert overdag nauwelijks meer door slaaptekort
• Er is veel spanning in huis door de slaapsituatie

Via Thuisarts kun je zoeken op onderwerpen rond slaap en kinderen, en zie je ook wanneer een bezoek aan de huisarts aangeraden wordt.

En jij dan, met je schuldgevoel?

Veel ouders voelen zich schuldig. Schuldig omdat het kind bij hen in bed slaapt. Of juist schuldig omdat ze dat níet willen. Schuldig omdat ze soms uit pure wanhoop de tv aanzetten om 5.30 uur. Of omdat ze een keer snauwen midden in de nacht.

Mag ik je iets zeggen? Ouderschap is geen examen waar je een cijfer voor krijgt. Je bent moe, je doet je best, je maakt keuzes met de informatie en energie die je op dat moment hebt. Dat is genoeg.

Je mag het morgen anders doen dan vandaag. Je mag van strategie wisselen als iets niet werkt. Je mag hulp vragen. En je mag ook gewoon zeggen: “Dit is nu even overleven, het wordt later beter.” Want dat wordt het meestal ook echt.

FAQ over slapen met jonge kinderen

Hoeveel slaap heeft mijn jonge kind ongeveer nodig?

Dat verschilt per kind, maar grofweg slapen veel peuters tussen de 11 en 13 uur per etmaal, inclusief middagdutje. Baby’s slapen vaak meer. Als je kind overdag vrolijk, nieuwsgierig en redelijk te genieten is, zit je meestal goed, ook als de cijfers niet precies kloppen met wat je ergens hebt gelezen.

Is samen slapen met mijn baby gevaarlijk?

Samen slapen kan risico’s hebben, vooral bij heel jonge baby’s. Zaken als zacht beddengoed, kussens, roken en alcohol spelen daarin een rol. Kijk voor duidelijke en actuele adviezen op Thuisarts of bij het consultatiebureau, en pas je situatie daarop aan. Twijfel je, bespreek het met je huisarts.

Hoe krijg ik mijn peuter weer in zijn eigen bed?

Begin overdag met uitleggen wat de nieuwe afspraak wordt. Maak het voorspelbaar: vast ritueel, vaste woorden, vaste reactie als hij er weer uit komt. Blijf vriendelijk, maar consequent. Veel ouders merken dat het na een paar pittige avonden en nachten ineens makkelijker wordt, als het kind doorheeft dat de regels echt hetzelfde blijven.

Is het erg als ik soms maar 5 uur slaap per nacht?

Af en toe een korte nacht is niet direct een ramp, maar als dit weken of maanden zo doorgaat, ga je dat merken in je stemming, geheugen en gezondheid. Probeer ergens in de week momenten in te bouwen waarop jij kunt bijslapen, en bespreek met je omgeving of iemand tijdelijk kan bijspringen.

Wanneer moet ik me zorgen maken over het slapen van mijn kind?

Als je kind ineens heel anders gaat slapen dan normaal, veel huilt van de pijn, koorts heeft, vreemde ademhaling heeft of overdag extreem moe is, is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts of het consultatiebureau. Vertrouw ook op je onderbuikgevoel: als jij denkt “dit klopt niet”, dan mag je altijd hulp inschakelen.

Slapen met jonge kinderen is vaak meer een fase dan een vaststaand probleem. Het schuift, verandert, groeit met je kind mee. Je hoeft het niet perfect te doen, je hoeft het alleen maar leefbaar te houden voor jullie allemaal. En daar mag je best wel creatief en mild in zijn - naar je kind, maar vooral ook naar jezelf.